सोनेरी किरणांची पायवाट - मराठी कविता (हर्षद खंदारे)

मराठीमाती डॉट कॉमचे निर्माते-मुख्य संपादक, लेखक आणि कवी हर्षद खंदारे यांची सोनेरी किरणांची पायवाट ही मराठी कविता.

विषारी अनुभव आणि अहंकाराच्या वारुळातून मुक्त होऊन आत्म्याच्या शांती आणि प्रकाशाचा शोध घेण्याची भावनात्मक यात्रा दर्शविणारी सोनेरी किरणांची पायवाट...

सोनेरी किरणांची पायवाट

हर्षद खंदारे (मराठीमाती डॉट कॉमचे निर्माते-मुख्य संपादक)

प्रस्तावना

सोनेरी किरणांची पायवाट ही कविता मन आणि अनुभवांच्या विरोधाभासी प्रवाहाचे गूढ भावचित्रण करते. कवितेत व्यक्तीच्या अनुभवातील विषारी, बेगडी भावनांचा अहंकार आणि त्यातून निर्माण होणारी तीव्र अस्वस्थता स्पष्ट आहे. मात्र, त्याच विरोधाभासात कवी स्वतःला नितळ आकाश, सोनेरी सूर्यप्रकाशात विलीन करताना, शांती आणि मुक्तीचा अनुभव घेतो. शब्द, अर्थ, गूढ आणि काळोख यांचा प्रवाह हा मनाच्या जटिलतेचे प्रतीक आहे. पुन्हा–पुन्हा येणारे स्वप्न म्हणजे आतून बाहेर पडण्याची, हरवून जाण्यापूर्वीच्या क्षणाची अंतर्मुख अनुभूती आहे. कविता व्यक्त करते की जिवंत राहण्यासाठी आणि स्वतःला शोधण्यासाठी प्रत्येकाला विषारी भावनांच्या वारुळातून बाहेर पडणे आवश्यक असते आणि त्या प्रक्रियेत मुक्ती, प्रकाश आणि स्वप्नही समोर येते.

तुझ्या अहंकाराचा कुबट वास आणि बेगडी संवेदनांची थंडगार लगट माझ्या अंगभर सरपटत येते, तसा मी तुझ्या त्या विषारी अनुभूतीपासून स्वतःला अलगद विलग करून घेत सोनेरी सूर्यप्रकाशात न्हालेल्या नितळ आकाशात विरून जातो; हे स्वप्न आहे, हे पुन्हा-पुन्हा पुटपुटत त्या मिट्ट काळोखात हरवून जाण्यापूर्वी तुझ्या कपाळावर गोंदण मी भिरभिरत राहतो तुझ्या विखारी विचारांचा निरंकारी शब्द. शब्दांची, अर्थांची भीती ओघळत येते हळुवार तुझ्या विषारी रसातून, त्याच्या आत-बाहेर खोल-खोल पोकळीत रांगत राहतेस, जल्लोष करत राहतेस तळमळत्या आभासी अमृतकुंभात जगण्यासाठी, जिवंत राहण्यासाठी हरवून जाण्याच्या गूढ, अनाकलनीय तुझ्याच वारुळात मी मात्र सोनेरी किरणांच्या पायवाटेवर नितळ आकाशात विरून जातो; हे स्वप्न आहे, हे पुन्हा-पुन्हा पुटपुटत त्याच मिट्ट काळोखात हरवून जाण्यापूर्वी आत्महत्येशी शेवटचा संवाद

संपादकीय विश्लेषण

कवितेची मध्यवर्ती कल्पना ही विषारी नात्याच्या अनुभवातून उगवणाऱ्या आत्मसंरक्षणाच्या प्रयत्नाभोवती फिरते. अहंकाराचा कुबट वास आणि बेगडी संवेदनांची लगट ही प्रतिमा नात्यातील कृत्रिमतेचे सूचक रूपक म्हणून उभी राहते. कवीचा प्रतिसाद हा थेट संघर्षाचा नसून विलगीकरणाचा आहे; तो स्वतःला अलगद दूर करून स्वच्छ, नितळ आकाशात विरघळण्याची आकांक्षा व्यक्त करतो. या प्रक्रियेत स्वप्न ही संकल्पना आश्रयस्थान ठरते. भावगतीत स्पष्ट द्वंद्व जाणवते. एकीकडे सोनेरी सूर्यप्रकाश, नितळ आकाश आणि किरणांची पायवाट यांसारख्या उजळ प्रतिमा आहेत; तर दुसरीकडे मिट्ट काळोख, विषारी रस, पोकळी आणि वारुळ यांसारखी अंधारी प्रतीके. या विरोधाभासातून कवीच्या अंतर्मनातील ताण अधिक तीव्रतेने व्यक्त होतो. स्वप्नाची पुनरुक्ती ही केवळ आश्वासक नाही, तर वास्तवाच्या असह्यतेची जाणीवही करून देते. शैलीवैशिष्ट्यांच्या दृष्टीने कविता मुक्तछंदात असून, प्रतिमांच्या साहाय्याने भावार्थ उलगडते. शब्द आणि अर्थ यांची भीती, तसेच निरंकारी शब्दाची संकल्पना, भाषेच्या सामर्थ्याबरोबरच तिच्या मर्यादांचीही जाणीव करून देते. विषारी अनुभूती आणि आभासी अमृतकुंभ यांचा विरोधाभास मानवी जगण्यातील भ्रम आणि आत्मवंचनेचे प्रतीक ठरतो. परिणामकारकतेच्या स्तरावर शेवटचा आत्मसंवाद अत्यंत मार्मिक ठरतो. काळोखात हरवण्यापूर्वीची कुजबुज ही अस्तित्वाच्या टोकावर उभ्या असलेल्या मनःस्थितीचे चित्रण करते. पलायन आणि प्रतिकार यांतील सीमारेषा येथे धूसर होते, आणि कविता वाचकाला अंतर्मुख करणाऱ्या शांत पण अस्वस्थ करणाऱ्या टप्प्यावर आणून सोडते. सारांश: विषारी नात्याच्या छायेतून मुक्तीच्या स्वप्नाकडे झेपावणारा, पण काळोखाशी संवाद साधणारा अंतर्मनाचा हळवा संघर्ष.

हर्षद खंदारे यांचे इतर लेखन वाचा:

विषयानुसार कविता

आईच्या कवितानिसर्ग कवितापावसाच्या कवितागावाकडच्या कविताआत्मविश्वासाच्या कविताआनंदाच्या कवितादुःखाच्या कविताप्रेम कविताप्रेरणादायी कविताबाबाच्या कविताबायकोच्या कविताबालकवितामैत्रीच्या कविताविरह कविताशांततेच्या कविताशाळेच्या कविताशिक्षकांवर कवितासामाजिक कविताअंधश्रद्धेच्या कवितादेशभक्तीपर कवितासैनिकांच्या कविताशेतकऱ्याच्या कविताप्रवासाच्या कवितातिच्या कवितासंघर्षाच्या कविताआठवणीच्या कविताराजकीय कवितातरुणाईच्या कविता

मराठीमाती डॉट कॉमवरील निवडक मराठी कविता आता श्राव्य स्वरूपात उपलब्ध. सर्व ऑडिओ कविता येथे ऐका.

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठ

मराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.