मराठी लोक

मराठी लोक…

मराठी लोक

(Marathi People, Marathi Lok).

इतिहास, स्वातंत्र्यलढा आणि राजकारण

राजमाता जिजाऊ (जिजाबाई) - स्वराज्याची प्रेरणास्थान व छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मार्गदर्शक
छत्रपती शिवाजी महाराज - मराठा साम्राज्याचे संस्थापक आणि स्वराज्याचे छत्रपती
छत्रपती संभाजी महाराज - पराक्रमी मराठा छत्रपती व छत्रपती शिवाजी महाराजांचे उत्तराधिकारी
बाजीराव पेशवे (पहिले) - मराठा साम्राज्याचे अपराजित पेशवे व कुशल रणनीतिकार
अहिल्याबाई होळकर - कुशल प्रशासक, दानशूर आणि माळवा राज्याच्या सत्ताधीश
झाशीची राणी लक्ष्मीबाई - १८५७ च्या स्वातंत्र्यलढ्यातील प्रख्यात विरांगना
तात्या टोपे - १८५७ च्या स्वातंत्र्यलढ्यातील प्रमुख सेनानी
आद्यक्रांतीकारक वासुदेव बळवंत फडके - भारतातील सशस्त्र क्रांतीचे आद्य प्रणेते
महात्मा जोतीराव फुले - विचारवंत, समाजसुधारक आणि सत्यशोधक समाजाचे संस्थापक
क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले - भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका आणि स्त्रीमुक्ती चळवळीच्या प्रणेत्या
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भारतीय संविधानाचे शिल्पकार, अर्थशास्त्रज्ञ व समाजसुधारक (भारतरत्न)
लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक - भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचे अग्रणी नेते, विचारवंत आणि ‘केसरी’चे संपादक
स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर - स्वातंत्र्यसेनानी, विचारवंत, कवी आणि समाजसुधारक
राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज - सामाजिक समतेचे पुरस्कर्ते व कोल्हापूर संस्थानाचे राजे
महर्षी धोंडो केशव कर्वे - स्त्री-शिक्षणाचे प्रणेते आणि समाजसुधारक (भारतरत्न)
महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे - समाजसुधारक व ‘डिप्रेस्ड क्लासेस मिशन’चे संस्थापक
सेनापती बापट (पांडुरंग महादेव बापट) - स्वातंत्र्यसेनानी आणि मुळशी सत्याग्रहाचे नेते
गोपाळ कृष्ण गोखले - ‘सर्व्हंट्स ऑफ इंडिया सोसायटी’चे संस्थापक आणि राजकीय नेते
प्रबोधनकार ठाकरे (केशव सीताराम ठाकरे) - थोर समाजसुधारक, इतिहास संशोधक व विचारवंत
एस. एम. जोशी - थोर स्वातंत्र्यसेनानी, समाजवादी नेते आणि संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीचे नेते
यशवंतराव चव्हाण - महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री आणि भारताचे माजी उपपंतप्रधान
बाळासाहेब ठाकरे - शिवसेना पक्षाचे संस्थापक आणि प्रभावशाली राजकीय नेते
शरद पवार - ज्येष्ठ राजकीय नेते आणि महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री
प्रमोद महाजन - भारतीय जनता पक्षाचे ज्येष्ठ नेते व कुशल रणनीतिकार

संत परंपरा, साहित्य आणि विचारवंत

संत ज्ञानेश्वर - भावार्थदीपिका (‘ज्ञानेश्वरी’) रचणारे वारकरी संप्रदायाचे थोर संत व कवी
संत नामदेव - भागवत धर्माची पताका पंजाबपर्यंत फडकवणारे थोर संत व अभंगकार
संत तुकाराम - अभंगवाणीने समाजप्रबोधन करणारे थोर वारकरी संत
संत एकनाथ - भारूड आणि लोकसाहित्याच्या माध्यमातून समतेचा संदेश देणारे वारकरी संत
संत चोखामेळा - मध्ययुगीन वारकरी संप्रदायातील थोर संत कवी
संत जनाबाई - वारकरी संप्रदायातील थोर संत कवयित्री
संत मुक्ताबाई - वारकरी संप्रदायातील ज्ञानी संत कवयित्री
समर्थ रामदास स्वामी - ‘दासबोध’ व ‘मनाचे श्लोक’ रचणारे थोर संत व विचारवंत
आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर - मराठी वृत्तपत्रसृष्टीचे जनक (‘दर्पण’कार)
गोपाळ गणेश आगरकर - समाजसुधारक, विचारवंत आणि ‘सुधारक’ वृत्तपत्राचे संपादक
केशवसुत (कृष्णाजी केशव दामले) - आधुनिक मराठी काव्याचे प्रणेते
राम गणेश गडकरी (गोविंदाग्रज) - प्रख्यात नाटककार व कवी
वि. स. खांडेकर - पहिले मराठी ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते साहित्यिक
कुसुमाग्रज (वि. वा. शिरवाडकर) - ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते थोर कवी, नाटककार व साहित्यिक
पु. ल. देशपांडे - लोकप्रिय लेखक, नाटककार, अभिनेते आणि बहुआयामी व्यक्तिमत्त्व
विंदा करंदीकर - ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते कवी व विचारवंत
भालचंद्र नेमाडे - ‘कोसला’ व ‘हिंदू’ कादंबरीचे लेखक आणि ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
मंगेश पाडगावकर - प्रख्यात कवी व साहित्यिक
शांता शेळके - प्रख्यात कवयित्री, लेखिका आणि गीतकार
बालकवी (त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे) - निसर्गकवी म्हणून प्रसिद्ध असलेले थोर कवी
ग. दि. माडगुळकर (गदिमा) - ‘गीतरामायण’कार, प्रख्यात कवी व गीतकार
ना. धों. महानोर - प्रख्यात निसर्गकवी, गीतकार व साहित्यिक
अण्णा भाऊ साठे - लोकशाहीर, कादंबरीकार आणि समाजसुधारक
नामदेव ढसाळ - दलित पॅंथर्सचे संस्थापक, प्रख्यात कवी व विचारवंत
दुर्गा भागवत - थोर विचारवंत, संशोधक व लेखिका
इरावती कर्वे - प्रख्यात मानववंशशास्त्रज्ञ, समाजशास्त्रज्ञ व लेखिका
विजय तेंडुलकर - जागतिक कीर्तीचे नाटककार, पटकथालेखक व पत्रकार
महेश एलकुंचवार - प्रख्यात नाटककार व साहित्यिक
विश्वास पाटील - ‘पानीपत’ व ‘संभाजी’ या ऐतिहासिक कादंबऱ्यांचे प्रख्यात लेखक
अरुण साधू - ज्येष्ठ पत्रकार, विचारवंत आणि कादंबरीकार
द. मा. मिरासदार - विनोदी कथाकार व साहित्यिक

संगीत, रंगभूमी, चित्रपट आणि कला

दादासाहेब फाळके - भारतीय चित्रपटसृष्टीचे जनक
विष्णुदास भावे - मराठी रंगभूमीचे जनक
बाबूराव पेंटर - मूकपट काळातील प्रख्यात चित्रपट निर्माते, दिग्दर्शक व चित्रकार
व्ही. शांताराम - भारतीय चित्रपटसृष्टीतील ज्येष्ठ दिग्दर्शक व निर्माते
बालगंधर्व (नारायणराव राजहंस) - मराठी संगीत रंगभूमीचे महान गायक-अभिनेते
मास्टर दीनानाथ मंगेशकर - प्रख्यात शास्त्रीय गायक, नाट्यसंगीतकार व अभिनेते
भारतरत्न लता मंगेशकर - जागतिक कीर्तीच्या गानकोकिळा व पार्श्वगायिका
पंडित भीमसेन जोशी - किराणा घराण्याचे थोर शास्त्रीय गायक (भारतरत्न)
आशा भोसले - प्रख्यात पार्श्वगायिका
सुधीर फडके (बाबूजी) - ज्येष्ठ संगीतकार, गायक व ‘गीतरामायण’कार
पंडित कुमार गंधर्व - नाविन्यपूर्ण गायनशैलीचे थोर शास्त्रीय गायक
पंडित जितेंद्र अभिषेकी - शास्त्रीय गायक आणि प्रख्यात नाट्यसंगीतकार
वसंतराव देशपांडे - हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायक व नाट्यसंगीतकार
डॉ. प्रभा अत्रे - किराणा घराण्याच्या ज्येष्ठ शास्त्रीय गायिका
हृदयनाथ मंगेशकर - ज्येष्ठ संगीतकार आणि गायक
शाहीर साबळे (कृष्णराव साबळे) - प्रख्यात लोकशाहीर व ‘जय जय महाराष्ट्र माझा’चे गायक
आर. के. लक्ष्मण - जागतिक कीर्तीचे व्यंगचित्रकार (‘द कॉमन मॅन’चे निर्माते)
डॉ. श्रीराम लागू - ज्येष्ठ रंगकर्मी व अभिनेते
निळू फुले - मराठी चित्रपट व रंगभूमीवरील अढळ स्थान असलेले दिग्गज अभिनेते
नाना पाटेकर - प्रख्यात अभिनेते व समाजसेवक
अशोक सराफ - मराठी व हिंदी चित्रपटसृष्टीतील ज्येष्ठ व लोकप्रिय अभिनेते
लक्ष्मीकांत बेर्डे - मराठी चित्रपटसृष्टीतील अत्यंत लोकप्रिय अभिनेते
स्मिता पाटील - समांतर आणि व्यावसायिक चित्रपटसृष्टीतील जागतिक दर्जाच्या अभिनेत्री
विक्रम गोखले - ज्येष्ठ अभिनेते (चित्रपट, नाटक व मालिका)
सचिन पिळगावकर - अभिनेते, दिग्दर्शक व निर्माते
महेश कोठारे - प्रख्यात चित्रपट दिग्दर्शक व अभिनेते
प्रशांत दामले - मराठी नाट्यसृष्टीतील अत्यंत लोकप्रिय अभिनेते व गायक
सुबोध भावे - प्रख्यात अभिनेते व दिग्दर्शक

विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि वैद्यकीय क्षेत्र

आनंदीबाई जोशी - भारतातील पहिल्या महिला अ‍ॅलोपॅथिक डॉक्टर
डॉ. द्वारकानाथ कोटणीस - दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान चीनमध्ये वैद्यकीय सेवा देऊन आंतरराष्ट्रीय ख्याती मिळवणारे डॉक्टर
डॉ. जयंत नारळीकर - जागतिक कीर्तीचे खगोलशास्त्रज्ञ आणि विज्ञान लेखक
डॉ. विजय भटकर - भारताच्या ‘परम’ महासंगणकाचे (Supercomputer) शिल्पकार
डॉ. रघुनाथ माशेलकर - प्रख्यात शास्त्रज्ञ व संशोधक (माजी महासंचालक, CSIR)
डॉ. अनिल काकोडकर - ज्येष्ठ अणुशास्त्रज्ञ व माजी अध्यक्ष, अणू ऊर्जा आयोग
डॉ. वसंत गोवारीकर - प्रख्यात शास्त्रज्ञ आणि मान्सून मॉडेलचे प्रणेते
डॉ. तात्याराव लहाने - प्रख्यात नेत्रशल्यचिकित्सक (आय सर्जन)
डॉ. भालचंद्र मुणगेकर - प्रख्यात अर्थशास्त्रज्ञ, शिक्षणतज्ज्ञ व माजी खासदार
डॉ. सुरेश अडवाणी - प्रख्यात कर्करोगतज्ज्ञ (ऑन्कोलॉजिस्ट)

क्रीडा क्षेत्र

खाशाबा जाधव - ऑलिंपिकमध्ये स्वतंत्र भारताला पहिले वैयक्तिक पदक (कुस्ती) मिळवून देणारे खेळाडू
मारुती माने - हिंदकेसरी किताब विजेते प्रख्यात कुस्तीपटू
विजय हजारे - भारतीय क्रिकेट संघाचे माजी कर्णधार व दिग्गज फलंदाज
सचिन तेंडुलकर - क्रिकेट जगतातील महान फलंदाज (भारतरत्न)
सुनील गावस्कर - भारतीय क्रिकेटचे माजी कर्णधार व दिग्गज फलंदाज
दिलीप वेंगसरकर - भारतीय क्रिकेट संघाचे माजी कर्णधार व शैलीदार फलंदाज
चंदू बोर्डे (चंद्रकांत बोर्डे) - माजी भारतीय क्रिकेटपटू व कर्णधार
झहीर खान - भारतीय क्रिकेट संघाचे प्रख्यात वेगवान गोलंदाज
रोहित शर्मा - भारतीय क्रिकेट संघाचा कर्णधार (विश्वचषक विजेता)
अजिंक्य रहाणे - भारतीय कसोटी क्रिकेटपटू
स्मृती मानधना - भारतीय महिला क्रिकेट संघातील प्रमुख फलंदाज
अंजली भागवत - आंतरराष्ट्रीय कीर्तीची नेमबाज (राइफल शूटर)
तेजस्विनी सावंत - जागतिक दर्जाची भारतीय नेमबाज (विश्वचषक विजेती)
राही सरनोबत - ऑलिंपिक व आशियाई खेळ सुवर्णपदक विजेती नेमबाज

उद्योग आणि सामाजिक कार्य

वालचंद हिराचंद - भारतीय आधुनिक उद्योगांचे प्रणेते (हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स व वालचंद ग्रुपचे संस्थापक)
लक्ष्मणराव किर्लोस्कर - किर्लोस्कर समूहाचे संस्थापक व औद्योगिक क्रांतीचे प्रणेते
शंतनुराव किर्लोस्कर - भारतीय उद्योजक आणि किर्लोस्कर ग्रुपचे विस्तारक
आबासाहेब गरवारे - गरवारे समूहाचे संस्थापक आणि उद्योगपती
बाबा कल्याणी - भारत फोर्ज समूहाचे अध्यक्ष आणि प्रमुख उद्योजक
हणमंतराव गायकवाड - भारत विकास ग्रुप (BVG India) चे संस्थापक
बाबा आमटे (मुरलीधर देवीदास आमटे) - आनंदवनचे संस्थापक व थोर समाजसेवक
सिंधुताई सपकाळ - हजारो अनाथांची माय म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या थोर समाजसेविका
अनुताई वाघ - ग्राम बालशिक्षा केंद्राच्या माध्यमातून आदिवासी शिक्षणासाठी आयुष्य वेचणाऱ्या समाजसेविका
डॉ. अभय बंग आणि डॉ. राणी बंग - गडचिरोलीत ‘शोधग्राम’च्या माध्यमातून आरोग्य व सामाजिक कार्य करणारे दांपत्य
डॉ. प्रकाश आमटे / डॉ. विकास आमटे - बाबा आमटे यांचा लोकबिरादरी व आनंदवनचा सामाजिक वारसा पुढे चालवणारे समाजसेवक
डॉ. नरेंद्र दाभोलकर - महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीचे संस्थापक व सामाजिक कार्यकर्ते
अविनाश धर्माधिकारी - माजी सनदी अधिकारी, विचारवंत आणि चाणक्य मंडल परिवारचे संस्थापक