काळापलीकडचे प्रेम - मराठी कविता (चैताली गिते)

मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराच्या नोंदणीकृत सभासद कवयित्री चैताली गिते यांची ‘काळापलीकडचे प्रेम’ ही मराठी कविता.

प्रस्तुत रचना कवयित्रीच्या भावविशाल लेखणीतून साकारलेली, प्रेमातील विरह, समर्पण आणि आत्मशोधाचा वेध घेणारी एक संवेदनशील भावकविता आहे...

काळापलीकडचे प्रेम

चैताली गिते (नाशिक, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

प्रस्तुत ‘काळापलीकडचे प्रेम’ या कवितेचे भावविश्व हे एकात्मिक प्रेमाच्या अथांग आणि काहीशा क्लेशदायक अनुभूतीभोवती विणले गेले आहे. काळाच्या गतीशी नाते तोडून केवळ आठवणींच्या हिंदोळ्यावर जगणाऱ्या एका विरही मनाची व्याकुळता यात केंद्रस्थानी आहे. बाह्य जगाचे चक्र अव्याहत सुरू असताना अंतर्मनात मात्र एकाच व्यक्तीच्या स्मृतींचा पडलेला विळखा आणि त्यातून निर्माण होणारा शून्यताभास कवयित्रीने अत्यंत आर्ततेने मांडला आहे. हा आशयसंदर्भ केवळ विरहाचे दुःख उरत नाही, तर प्रेमात स्वतःचे अस्तित्व विरघळून जाण्याच्या एका प्रगल्भ मानसिक अवस्थेचे दर्शन घडवतो.

तुझ्या प्रेमात वर्तमानकाळ हरवून बसले मी… ना वेळेची जाणीव उरली, ना दिवस-रात्रींचा हिशेब राहिला. जग तर पूर्वीसारखंच चालत होतं, पण माझं मन मात्र तुझ्या आठवणींच्या एका कोपऱ्यात शांतपणे अडकून पडलं होतं… तू भेटल्यापासून आयुष्याला एक वेगळाच अर्थ मिळाला होता. तुझ्या एका हसण्यात माझं कितीतरी दुःख विरघळून जायचं, आणि तुझ्या एका शांततेने मनात वादळ उठायचं… लोक म्हणायचे, “प्रेम माणसाला आनंद देतं…” पण तुझ्यावर प्रेम करताना समजलं, प्रेम फक्त आनंद देत नाही, ते माणसाला स्वतःपासूनही दूर नेतं… मी आधीसारखी राहिलेच नाही. माझ्या प्रत्येक विचारात तू आलास, प्रत्येक स्वप्नात तुझाच चेहरा दिसला, आणि प्रत्येक शब्दामागे तुझं नाव नकळत लपलेलं असायचं… कधी कधी वाटते, तू माझ्या आयुष्यात आलास की माझं संपूर्ण आयुष्यच बनलास… कारण आता तुझ्याशिवाय स्वतःची ओळखही अपुरी वाटते. तुझ्यासोबत घालवलेले ते क्षण आजही मनात जिवंत आहेत. तुझ्या आवाजातील ती माया, डोळ्यांतील ती शांतता, आणि नकळत दिलेला तो आधार… सगळंच अजूनही मनात घर करून बसलंय. वेळ पुढे निघून गेला, ऋतू बदलले, लोक बदलले, नाती बदलली… पण माझं मन मात्र अजूनही तुझ्याच एका आठवणीत थांबलेलं आहे. आजही जेव्हा एकटेपण मनाला अलगद स्पर्श करते, तेव्हा तुझ्या आठवणी हळूच डोळ्यांत उतरतात. आणि मग नकळत मन स्वतःलाच विचारत राहतं — “खरंच इतकं प्रेम करणं चुकीचं होतं का…?” तुझ्यावर प्रेम करताना मी स्वतःला इतकं विसरले, की आता आरशात पाहिले तरी माझ्यात “मी” उरले की नाही, हाच प्रश्न पडतो… तरीही एक गोष्ट मात्र खरी आहे, तुझं प्रेम मला कधी मिळालं नाही, हे आयुष्य ठरवेल… पण तुझ्यावर केलेलं प्रेम माझ्या आयुष्याची सर्वात सुंदर आणि सर्वात वेदनादायक गोष्ट राहील… कारण… तुझ्या प्रेमात वर्तमानकाळ हरवून बसलेली मी, आजही तुझ्याच आठवणीत शांतपणे जगत आहे…!

संपादकीय विश्लेषण

मध्यवर्ती कल्पना व भावगती ‘काळापलीकडचे प्रेम’ या कवितेची मध्यवर्ती कल्पना प्रेमातील पराकोटीचे समर्पण आणि त्यातून उद्भवणारी विरहव्याकुळता यावर आधारित आहे. कथकाचे मन भूतकाळातील सुंदर क्षणांमध्ये इतके गुंतले आहे की, त्याला वर्तमानाचे भान उरलेले नाही. सुरुवातीला ही अवस्था केवळ वेळेचे भान हरपण्यापुरती मर्यादित वाटते, परंतु कविता जशी पुढे सरकते, तशी तिची भावगती अधिक तीव्र आणि आत्मपरीक्षणात्मक होत जाते. प्रेमाकडून आनंदाची अपेक्षा ठेवणाऱ्या एका सामान्य समजाकडून सुरू झालेला हा प्रवास, स्वत्वाचा लोप होण्याच्या आणि अपूर्णतेचा स्वीकार करण्याच्या एका प्रगल्भ पातळीवर जाऊन पोहोचतो. शैलीवैशिष्ट्ये आणि भाषिक शुद्धता मुक्तछंदाच्या रचनेत लिहिलेली ही कविता प्रवाही आणि संवादात्मक शैलीत आकारास येते. संपादकीय संस्कारांद्वारे कवितेतील क्रियापदांचे सुसूत्रीकरण करण्यात आले आहे; जसे की ‘चालत होते’ ऐवजी ‘चालत होतं’ किंवा ‘राहिलेच नाही’ या स्त्रीवाची उल्लेखाशी सुसंगत बदल करून भाषिक लय सांभाळली आहे. संवादात्मक भाषेतील अनौपचारिक अनुस्वारांचे परिमार्जन करून आणि विरामचिन्हांचा योग्य वापर करून कवितेचा अंतर्गत संथपणा अधिक गडद केला आहे. भाषेतील साधेपणा हाच या शैलीचा मुख्य गाभा असून, ती वाचकाच्या मनाशी थेट संवाद साधते. प्रतीकात्मकता व परिणामकारकता कवितेत वापरलेली आरसा, वादळ, ऋतू आणि बदलणारी नाती ही प्रतीके मानवी भावभावनांचे ऋतूचक्र अधोरेखित करतात. बाह्य जगातील गतिशीलता आणि अंतर्मनातील अचल शांतता यांमधील विरोधाभास कवितेची परिणामकारकता वाढवतो. आरशात स्वतःला पाहताना स्वतःचेच अस्तित्व न सापडणे, हे प्रतीक प्रेमातील पराकोटीच्या आत्मविसरणाचे अत्यंत टोकदार चित्र उभे करते. अंतिम चरणांमध्ये वेदना आणि सौंदर्य या दोन्ही परस्परविरोधी भावनांचा एकत्र झालेला स्वीकार कवितेला केवळ रडवेली न ठेवता, तिला एक उदात्त, काव्यात्मक आणि चिरंतन परिमाण मिळवून देतो. सारांश: प्रेमप्राप्ती अपूर्ण राहूनही प्रियकराच्या आठवणीत स्वतःचे अस्तित्व विसरून, त्या विरहातील वेदना आणि सौंदर्य आनंदाने जपणार्‍या एका समर्पित मनाचा ‘काळापलीकडचे प्रेम’ हा आर्त काव्याविष्कार आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठमराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.

अभिप्राय

तुमची टिप्पणी आमच्यासाठी महत्त्वाची आहे!
तुमचा अभिप्राय / टिप्पणी ही आम्ही कसे कार्य करतो? त्यातील सुधारणांसाठी आणि आम्ही सातत्याने उच्च-गुणवत्तेची सेवा प्रदान करतोय की नाही हे समजून घेण्यासाठी आमच्यासाठी महत्वाची आहे.