Loading ...
/* Dont copy */

गावाचा कारभार - मराठी कविता (रविंद्र गाडबैल)

मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराचे नोंदणीकृत सभासद कवी ‘रविंद्र गाडबैल’ यांची ‘गावाचा कारभार’ ही मराठी कविता.

गावाचा कारभार - मराठी कविता (रविंद्र गाडबैल)

ग्रामीण व्यवस्थेतील राजकीय विद्रूपता, प्रशासकीय अनास्था आणि सर्वसामान्यांची होणारी फसवणूक यावर थेट बोट ठेवणारी ही एक वास्तववादी व उपरोधिक कविता आहे...

गावाचा कारभार

रविंद्र गाडबैल (हिरपूर, मूर्तिजापूर, अकोला, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना
प्रस्तुत कवितेचे भावविश्व पूर्णतः ग्रामीण साचेबद्ध राजकारणाच्या आणि स्थानिक प्रशासनाच्या अवतीभवती फिरणारे आहे. लोकशाहीच्या विकेंद्रीकरणाचे मूळ मानल्या जाणाऱ्या ग्रामपंचायतीमधील भ्रष्ट कारभाराचा उघडानागडा दस्तऐवज कवीने येथे मांडला आहे. विकासाच्या नावाखाली चाललेला अंतर्गत स्वार्थ, कागदी घोडे नाचवण्याची अधिकाऱ्यांची वृत्ती आणि लोकप्रतिनिधींची जनमानसाशी तुटलेली नाळ यावर कवीने तीव्र आक्षेप घेतला आहे. ही रचना केवळ व्यवस्था दर्शवत नाही, तर व्यवस्थेच्या तळाशी राहूनही उपेक्षित राहिलेल्या गोरगरिबांच्या वेदनेला आणि त्यांच्या असहायतेला वाचा फोडणारा एक जळजळीत आशयसंदर्भ उभा करते.

गावाचा कारभार ग्रामपंचायतीवर आला, जनतेतून निवडलेला सदस्य झाला. सदस्यांमधून निवड सरपंचांची केली, यामध्ये दुवा सचिवांची भूमिका ठरली. वार्डातील मेंबरांची आता कसरत सुरू झाली, जनसमस्या मांडण्याकरिता आमसभा भरली. घरकूल, नाली, सभागृह, कुठे रस्ते, तो विनाबुडाचा तांब्या झाला सभेत. ठराव घेऊन सूचक-अनुमोदकांचे धरते, वित्त आयोगाचा कारभार कागदी नकाशात चढते. किती कमिशन, यावर हिशोब नजरेत राहतो, घरकुलांची केली बेरीज, अभियंता सोबत 'एम.बी.'चा साठा पाहतो. खुर्चीवर बसून फक्त कमिशनचा वाटा, आम्ही सदस्य म्हणती त्याला घरकूल टाका. जो देईल दाम, तोच आमचा काका, गोरगरिबाला रोजगार हमीची माती. रोजगार सेवक करिती फक्त मस्टरसाठी, कामाच्या भरोशावर मिळते नेहमी. रोजगार हमीत नाही कामाला तोटा, गावात कचऱ्याचा ढीग चढे ओसंडून, नाली वाहे. सफाईमुळे ओला-सुका, कचरापेटी कशासाठी आली? ग्राम स्वच्छता अभियानाच्या नावाखाली बॅनरबाजी झाली. कचरागाडी कधी नाही येत दारी, मात्र कचरा कामगाराचा पगार महिनेवारी. पाणी पुरवठ्याची टाकी जलद हाले (शिकस्त झाल्याने), गावात पाणी पुरविण्याआधीच अर्ध्यात सरे (आटल्याने). कशी नळयोजना आली दारी? जुन्या विहिरीवरील दोर-बकेट बरी! अशी कशी सरपंच तुमची जनसेवा? पदासाठी माणुसकी गहाण ठेवा. सुधारा आता, जग चालले चंद्रावर, आपण खातो-पितो बसून बांधावर!

संपादकीय विश्लेषण
मध्यवर्ती कल्पना व भावगती ‘गावाचा कारभार’ या कवितेची मध्यवर्ती कल्पना ग्रामपंचायतीच्या कारभारातील भ्रष्टाचार, अकार्यक्षमता आणि ढोंगीपणा यावर प्रकाश टाकणे ही आहे. लोकशाही मार्गाने निवडून आलेले प्रतिनिधी कसे जनसेवेपासून दूर जातात आणि कमिशन संस्कृतीत अडकतात, याचे चित्रण यात आहे. कवितेची भावगती सुरुवातीला संथपणे निवडणूक प्रक्रियेचे वर्णन करते, परंतु जशी जशी विकासकामांची यादी समोर येते, तशी तशी ती तीव्र आणि संतापजनक होत जाते. शेवटी, हा भाव एका तीव्र उपरोधात बदलतो, जिथे कवी जागतिक प्रगतीची तुलना गावाच्या मागासलेपणाशी करतो. शैलीवैशिष्ट्ये व भाषिक डौल कवीने अतिशय सोपी, बोलीभाषेच्या जवळ जाणारी आणि जनसामान्यांना थेट भिडणारी संवादशैली वापरली आहे. मूळ रचनेतील प्रादेशिक आणि अनौपचारिक शब्दांवर संपादकीय संस्कार करून त्यातील व्याकरणिक त्रुटी दूर केल्या आहेत, ज्यामुळे कवितेचा प्रवाहीपणा वाढला आहे. यमक जुळवण्याच्या नादात कुठेही मूळ विचार भरकटणार नाही, याची काळजी घेतली गेली आहे. उपरोध आणि थेट सवाल करण्याची पद्धत हे या शैलीचे प्रमुख वैशिष्ट्य असून, ते वाचकाच्या मनाला थेट साद घालते. प्रतीकात्मकता व परिणामकारकता कवितेत वापरलेली प्रतीके अतिशय बोलकी आहेत. विनाबुडाचा लोटा किंवा तांब्या हे प्रतीक लोकप्रतिनिधींच्या अस्थिर आणि तत्त्वहीन भूमिकेचे दर्शन घडवते. कागदी नकाशा, मस्टर आणि कमिशनचा वाटा ही प्रतीके प्रशासकीय भ्रष्टाचाराची परिमाणे स्पष्ट करतात. आधुनिक नळयोजनेच्या अपयशाची तुलना जुन्या विहिरीवरील दोर-बकेटाशी करणे, हे विकासाच्या फोलपणाचे अत्यंत परिणामकारक प्रतीक आहे. जागतिक स्तरावर मानवाने चंद्रावर मारलेली झेप आणि गावकऱ्यांचे बांधावरच अडकून पडणे, हा विरोधाभास कवितेची परिणामकारकता कमालीची वाढवतो आणि व्यवस्थेच्या मर्यादांवर अचूक प्रहार करतो. सारांश: ‘गावाचा कारभार’ ही कविता ग्रामीण राजकारणातील कमिशनखोरी व ढोंगीपणावर प्रहार करत, जागतिक प्रगतीच्या युगातही गावे कशी मूलभूत सुविधांपासून वंचित आणि बांधावरच अडकून पडली आहेत, याचे जळजळीत वास्तव मांडते.
हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)
अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठमराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.

अभिप्राय

सर्व पोस्ट लोड केल्या आहेत कोणत्याही पोस्ट आढळल्या नाहीत सर्व पहा अधिक वाचा उत्तर द्या उत्तर रद्द करा हटवा द्वारे स्वगृह पाने पाने सर्व पहा तुमच्यासाठी सुचवलेले विभाग संग्रह शोधा सर्व पोस्ट आपल्या विनंतीसह कोणतीही पोस्ट जुळणी आढळली नाही स्वगृहाकडे रविवार सोमवार मंगळवार बुधवार गुरुवार शुक्रवार शनिवार रवी सोम मंगळ बुध गुरु शुक्र शनी जानेवारी फेब्रुवारी मार्च एप्रिल मे जून जुलै ऑगस्ट सप्टेंबर ऑक्टोबर नोव्हेंबर डिसेंबर जाने फेब्रु मार्च एप्रि मे जून जुलै ऑग सप्टें ऑक्टो नोव्हें डिसें आत्ताच १ मिनिटापूर्वी $$1$$ मिनिटांपूर्वी १ तासापूर्वी $$1$$ तासांपूर्वी काल $$1$$ दिवसांपूर्वी $$1$$ आठवड्यांपूर्वी ५ आठवड्यांपेक्षा अधिक पूर्वी अनुयायी अनुसरण करा हे दर्जेदार साहित्य अवरोधीत केले आहे १: सामायिक करा २: सामायिक केलेल्या दुव्यावर क्लिक करून वाचा सर्व कोड कॉपी करा सर्व कोड कॉपी करा सर्व कोड आपल्या क्लिपबोर्डवर कॉपी केला आहे Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy विषय सूची