गावाची धमाल - मराठी कविता (अनिल वल्टे)

गावाची धमाल - मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराचे नोंदणीकृत सभासद कवी ‘अनिल वल्टे’ यांची ‘गावाची धमाल’ ही मराठी कविता.

‘गावाची धमाल’ ही कवी अनिल वल्टे यांची ग्रामीण जीवनातील स्वयंपूर्णता आणि नैसर्गिक आनंद अधोरेखित करणारी एक प्रासादिक कविता आहे...

गावाची धमाल

अनिल वल्टे (अंदरसुल / येवला, नाशिक, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

प्रस्तुत ‘गावाची धमाल’ या कवितेतून आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या मर्यादा आणि ग्रामीण भागातील पारंपारिक जीवनशैलीचा सहजसुंदर मेळ घालण्यात आला आहे. कवीने ग्रामीण माणसाची निसर्गाशी असलेली नाळ आणि कोणत्याही संकटसमयी त्याची डगमगून न जाता मार्ग काढण्याची वृत्ती यांचे अत्यंत यथार्थ चित्रण केले आहे. आधुनिक साधनांच्या अनुपस्थितीतही ग्रामीण जीवन कसे आनंदी आणि समाधानी राहू शकते, हा या कवितेचा मुख्य आशयसंदर्भ आहे. तंत्रज्ञानाच्या जगात वावरताना येणाऱ्या अडचणींवर निसर्गाच्या सान्निध्यात कसा सहज तोडगा निघतो, याचे एक साधे पण प्रभावी भावविश्व येथे साकारले आहे.

ऊन-वारा होई निवारा, नको कुणाचा सहारा. झाली जरी गॅस-बंदी, गावाकडे सर्व आनंदी! गॅस टाक्या मिळेनात, ‘ओटीपी’शिवाय टाकी भेटेना. चुलीशिवाय पर्याय नाही, सरपणासाठी चिंता नाही. शेताच्या कडेला जळण लाकडी, जळते चुलीत वाकडी काडी. धूर निघे धुराळा धुराड्याचा, निसर्ग सोबतीला भाग्याचा!

संपादकीय विश्लेषण

मध्यवर्ती कल्पना व भावगती‘गावाची धमाल’ या कवितेची मध्यवर्ती कल्पना आधुनिक गॅस जोडणी आणि तिच्या वितरणातील तांत्रिक अडचणींमळे ग्रामीण भागात निर्माण झालेली परिस्थिती, आणि त्यावर पर्याय म्हणून स्वीकारलेली पारंपारिक चूल यांच्याभोवती फिरते. गॅस सिलिंडर मिळण्यातील अडचणींमुळे गावचे जीवन विस्कळीत होत नाही, उलट ते अधिक आनंदात व्यतीत होते, हा विरोधाभास कवीने मांडला आहे. कवितेची भावगती सुरुवातीला स्वावलंबनापासून सुरू होऊन, तांत्रिक अडचणींचा पाढा वाचत शेवटी निसर्गाच्या कृतज्ञतेकडे वळते. हा प्रवास ग्रामीण मनाचा प्रगतीशील आणि तितकाच जमिनीशी जोडलेला दृष्टिकोन दाखवतो. शैलीवैशिष्ट्ये व रचनाबंध कवितेची शैली अत्यंत साधी, ओघवती आणि लोकबोलीच्या जवळ जाणारी आहे. अंत्ययमक साधणाऱ्या शब्दरचनेमुळे कवितेला एक उपजत लय आणि नादमाधुर्य लाभले आहे. कवीने दैनंदिन व्यवहारातील शब्द जसेच्या तसे वापरल्यामुळे कवितेचा अस्सल गावरान बाज टिकून राहिला आहे. मांडणीत कोणताही बडेजाव नसून, थेट संवादात्मक स्वरूपात कवी आपले विचार मांडतो. ही साधी रचनाच वाचकाला ग्रामीण पर्यावरणाशी थेट जोडून घेते. प्रतीकात्मकता व परिणामकारकता कवितेत वापरलेली ‘चूल’, ‘वाकडी काडी’ आणि ‘धुराडा’ ही केवळ साधने नसून ती ग्रामीण संस्कृतीची आणि स्वावलंबनाची प्रतीके बनून येतात. ‘ओटीपी’ (OTP) सारखा आधुनिक तांत्रिक शब्द आणि ‘सरपण’ या पारंपरिक शब्दाची सांगड घालून कवीने दोन संस्कृतींमधील दरी आणि त्यावरील गावकऱ्यांचा विजय प्रभावीपणे दाखवला आहे. आधुनिकतेची सक्ती कशी निरुपयोगी ठरू शकते आणि निसर्गाचा आसरा कसा शाश्वत असतो, हा संदेश अत्यंत परिणामकारक रीतीने वाचकापर्यंत पोहोचतो. सारांश: आधुनिक तांत्रिक अडचणींवर मात करत ग्रामीण जीवन निसर्गाच्या सोबतीने आणि पारंपरिक साधनांच्या बळावर कसे आनंदी व स्वयंपूर्ण राहू शकते, याचे प्रस्तुत कविता एक वेधक भाष्य आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

अनिल वल्टे यांचे इतर लेखन वाचा:

विषयानुसार कविता

आईच्या कवितानिसर्ग कवितापावसाच्या कवितागावाकडच्या कविताआत्मविश्वासाच्या कविताआनंदाच्या कवितादुःखाच्या कविताप्रेम कविताप्रेरणादायी कविताबाबाच्या कविताबायकोच्या कविताबालकवितामैत्रीच्या कविताविरह कविताशांततेच्या कविताशाळेच्या कविताशिक्षकांवर कवितासामाजिक कविताअंधश्रद्धेच्या कवितादेशभक्तीपर कवितासैनिकांच्या कविताशेतकऱ्याच्या कविताप्रवासाच्या कवितातिच्या कवितासंघर्षाच्या कविताआठवणीच्या कविताराजकीय कवितातरुणाईच्या कविता

मराठीमाती डॉट कॉमवरील निवडक मराठी कविता आता श्राव्य स्वरूपात उपलब्ध. सर्व ऑडिओ कविता येथे ऐका.

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठ

मराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.