मराठी भाषा संवर्धन पंधरवडा : काळाची गरज

मराठीमाती डॉट कॉमच्या सभासद लेखिका चैताली गिते यांचा मराठी भाषा संवर्धन पंधरवडा : काळाची गरज हा मराठी लेख.

मराठी भाषेच्या अभिजात परंपरेचे महत्त्व अधोरेखित करत तिच्या संवर्धनाची गरज स्पष्ट करणारा लेख...

मराठी भाषा संवर्धन पंधरवडा : काळाची गरज

श्रीमती चैताली गिते (मराठा हायस्कूल, नाशिक)

या लेखात काय वाचाल

मराठी भाषा ही प्राचीन, समृद्ध आणि अभिजात सांस्कृतिक वारसा लाभलेली भाषा आहे. बदलत्या सामाजिक व तांत्रिक परिस्थितीत मराठीच्या वापरास अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. मराठी भाषा संवर्धन पंधरवड्याच्या माध्यमातून विविध उपक्रमांद्वारे भाषेबद्दल जागृती, अभिमान आणि आत्मीयता निर्माण होते. त्यामुळे मराठीचे जतन, संवर्धन आणि प्रसार करण्यासाठी हा उपक्रम अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो.

मराठी भाषा ही भारतातील एक प्राचीन, समृद्ध आणि सांस्कृतिक वारसा लाभलेली भाषा आहे. सुमारे हजार वर्षांहून अधिक काळाचा इतिहास लाभलेल्या या भाषेने साहित्य, लोकसंस्कृती, तत्त्वज्ञान आणि सामाजिक जीवनात अमूल्य योगदान दिले आहे. या दीर्घ आणि वैभवशाली परंपरेची दखल घेत मराठी भाषेला अभिजात भाषेचा दर्जा मिळणे ही ऐतिहासिक व अभिमानास्पद बाब ठरते.

अभिजात भाषा म्हणजे जिची प्राचीन परंपरा, स्वतंत्र साहित्यिक वारसा, वैशिष्ट्यपूर्ण व्याकरण आणि दीर्घकालीन सांस्कृतिक प्रभाव असतो. मराठी भाषा या सर्व निकषांवर पूर्णपणे उतरते. संत ज्ञानेश्वर, संत नामदेव, संत तुकाराम, समर्थ रामदास यांचे संतसाहित्य तसेच मोरोपंत, वामन पंडित यांची काव्यपरंपरा ही मराठी भाषेच्या अभिजाततेची ठोस साक्ष आहे. आधुनिक काळातही नाटक, कादंबरी, कविता व समीक्षा अशा विविध साहित्यप्रकारांत मराठी साहित्याने आपली गुणवत्ता व उंची सातत्याने सिद्ध केली आहे.

मराठी भाषेची लिपी देवनागरी असून तिची शब्दसंपदा संस्कृत, प्राकृत, अपभ्रंश तसेच विविध लोकभाषांमधून समृद्ध झाली आहे. भावनिक अभिव्यक्ती, सौंदर्य आणि सहजता ही मराठी भाषेची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत. ग्रामीण व शहरी संस्कृतीचा सुरेख संगम या भाषेत प्रकर्षाने जाणवतो. मराठीला अभिजात भाषेचा दर्जा मिळाल्यामुळे तिच्या अभ्यास, संशोधन आणि संवर्धनाला नवी दिशा मिळेल. विद्यापीठीय अभ्यासक्रम, संशोधन प्रकल्प, ग्रंथसंपदा आणि भाषाविषयक उपक्रमांना चालना मिळेल. परिणामी नव्या पिढीत मराठी भाषेबद्दल अभिमान व आत्मीयता निर्माण होईल.

एकूणच, मराठीला अभिजात भाषेचा दर्जा मिळणे म्हणजे तिच्या ऐतिहासिक योगदानाची आणि सांस्कृतिक महत्त्वाची अधिकृत मान्यता होय. ही मान्यता जपणे, मराठीचा वापर वाढवणे आणि तिचे संवर्धन करणे ही प्रत्येक मराठी भाषिकाची सामूहिक जबाबदारी आहे.

बदलत्या सामाजिक व तांत्रिक परिस्थितीमुळे मराठी भाषेच्या वापरासमोर आज अनेक आव्हाने उभी आहेत. अशा पार्श्वभूमीवर मराठी भाषा संवर्धन पंधरवडा साजरा करणे ही काळाची खरी गरज ठरते. जागतिकीकरणाच्या प्रभावामुळे इंग्रजी व इतर भाषांचा वापर वाढत असताना दैनंदिन व्यवहार, शिक्षण, प्रशासन आणि डिजिटल माध्यमांमध्ये मराठीचा अपेक्षित वापर होताना दिसत नाही. त्यामुळे नव्या पिढीमध्ये मराठी भाषेबद्दलची जाणीव आणि आपुलकी कमी होण्याची भीती निर्माण झाली आहे.

मराठी (देवनागरी) सुलेखन

ही परिस्थिती लक्षात घेता मराठी भाषेचे जतन, संवर्धन आणि प्रसार यासाठी ठोस व सातत्यपूर्ण प्रयत्न करणे आवश्यक आहे. मराठी भाषा संवर्धन पंधरवड्याच्या निमित्ताने शाळा, महाविद्यालये आणि विविध सामाजिक संस्थांमार्फत भाषाविषयक उपक्रमांचे आयोजन केले जाते. निबंध लेखन, वक्तृत्व स्पर्धा, काव्यवाचन, ग्रंथप्रदर्शन, कथाकथन आणि कार्यशाळा यांमुळे विद्यार्थ्यांमध्ये मराठी भाषेबद्दलची आवड आणि अभिमान वाढीस लागतो. तसेच भाषेच्या शुद्ध, प्रभावी व सर्जनशील वापराला प्रोत्साहन मिळते.

आजच्या डिजिटल युगात मराठी भाषेचे संवर्धन करण्यासाठी तिला आधुनिक तंत्रज्ञानाशी जोडणे अपरिहार्य आहे. संगणक, मोबाईल अ‍ॅप्स, संकेतस्थळे, ई-पुस्तके आणि सामाजिक माध्यमांमध्ये मराठीचा अधिकाधिक वापर झाल्यास भाषेचा प्रसार व्यापक पातळीवर होऊ शकतो. या दृष्टीने मराठी भाषा संवर्धन पंधरवडा समाजजागृतीचे प्रभावी माध्यम ठरतो.

शेवटी, मराठी भाषा ही केवळ संवादाचे साधन नसून ती आपल्या अस्मितेचा आणि सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य भाग आहे. तिचे जतन व संवर्धन करणे ही शासन, शैक्षणिक संस्था तसेच प्रत्येक नागरिकाची सामूहिक जबाबदारी आहे. म्हणूनच मराठी भाषा संवर्धन पंधरवडा साजरा करणे हे मराठी भाषेच्या जतनासाठी अत्यावश्यक असून, ती काळाची नितांत गरज आहे.

श्रीमती चैताली गिते यांचे इतर लेखन वाचा: