तुमच्यात आणि माझ्यात - मराठी कविता (हर्षद खंदारे)

मराठीमाती डॉट कॉमचे निर्माते-मुख्य संपादक, लेखक आणि कवी हर्षद खंदारे यांची तुमच्यात आणि माझ्यात ही मराठी कविता.

मानवाच्या प्रगतीच्या संकल्पनेविरुद्ध निसर्गसंवेदनांची तीव्रता आणि अस्वस्थता अभिव्यक्त करणारी ही कविता आहे...

तुमच्यात आणि माझ्यात

हर्षद खंदारे (मराठीमाती डॉट कॉमचे निर्माते-मुख्य संपादक)

प्रस्तावना

ही कविता संवेदनशील मन आणि तथाकथित प्रगतीकेंद्री विचारसरणी यांच्यातील दरी उलगडते. झाडांच्या जाळण्याला उत्सव मानणाऱ्या आणि राखेतील रंग पाहणाऱ्या समाजाच्या विरोधात कवी निसर्गातील प्रत्येक जळणाऱ्या खोडात, गुदमरणाऱ्या श्वासात आणि मातीसोबत चाललेल्या मुळांच्या हिरव्यागार गप्पांत जीवंत वेदना ऐकतो. विकासाच्या गोंगाटात हरवलेली जीवसृष्टी आणि तिची मौनात रूपांतरित झालेली करुणा कवीला अस्वस्थ करते. ‘फरक’ हा शब्द येथे केवळ मतभेद नसून संवेदनशीलतेचा आणि जाणीवेचा मूलभूत विरोधाभास ठरतो.

तुमच्यात आणि माझ्यात इतकाच फरक आहे... की, मृतदेहांना झाडांच्या जाळून तुम्ही उत्सव साजरा करता आणि वाळलेल्या खोडांकडे पाहून काळजात माझ्या अगणित वणवे पेटतात. तुमच्यात आणि माझ्यात इतकाच फरक आहे... की, राख उडताना आकाशात तुम्ही तिला रंगांची उधळण म्हणता आणि धुरात गुदमरणारे श्वास माझे दूर वनराईत जाऊन निजतात. तुमच्यात आणि माझ्यात इतकाच फरक आहे... की, कोसळणाऱ्या वृक्षांच्या गोंगाटात तुम्ही प्रगतीचे ढोल, ताशे, नगारे ऐकता आणि मातीसोबत चाललेल्या मुळांच्या हिरव्यागार गप्पा मला मौनाच्या डोहावर घेऊन जातात. तुमच्यात आणि माझ्यात इतकाच फरक आहे... की, जुन्या जाणत्या हिरव्यागार जंगलात तुम्ही नवं काहीतरी उभं करता आणि त्या मातीखाली गाडलेली पाखरं मला थंड, प्रशस्त ताबूतात अस्वस्थ करतात. तुमच्यात आणि माझ्यात इतकाच फरक आहे... हो, तुमच्यात आणि माझ्यात इतकाच फरक आहे...

संपादकीय विश्लेषण

हर्षद खंदारे हे अत्यंत संवेदनशील कवी असून मराठीमाती डॉट कॉम चे निर्माते आणि मुख्य संपादक म्हणून त्यांनी सातत्याने भाषिक व सांस्कृतिक जाणीव जागृत ठेवली आहे. त्यांच्या कवितेतूनही हीच सामाजिक जबाबदारी प्रकर्षाने जाणवते. ही कविता आशयतः ‘प्रगती’ आणि ‘संवेदनशीलता’ यांच्यातील मूलभूत संघर्ष उलगडते. “तुमच्यात आणि माझ्यात इतकाच फरक आहे” या आवर्तनातून कवीने जाणीवपूर्वक एक द्वंद्वात्मक रचना उभी केली आहे. ‘तुमच्यात’ हा शब्द संपूर्ण उपभोगवादी मानसिकतेचा प्रतिनिधी ठरतो, तर ‘माझ्यात’ हे निसर्गाशी तादात्म्य पावलेले, वेदना जाणणारे मन आहे. झाडांच्या जाळण्याला ‘उत्सव’ म्हणणारा समाज आणि त्या जळत्या खोडांकडे पाहून काळजात वणवे पेटणारा कवी हा विरोधाभास कवितेचा केंद्रबिंदू आहे. ‘मातीसोबत चाललेल्या मुळांच्या हिरव्यागार गप्पा’ ही प्रतिमा निसर्गाला सजीव अस्तित्व म्हणून मांडते. शेवटच्या कडव्यातील ‘थंड, प्रशस्त ताबूत’ ही प्रतिमा विशेष प्रभावी आहे. विकासाच्या नावाखाली होणाऱ्या नाशाला कवी सामूहिक अंत्यसंस्काराचे रूप देतो. कविता साधी, थेट आणि आवर्तनप्रधान असून तिच्या साधेपणातच तिची ताकद दडलेली आहे. एकूणच, ही कविता संवेदनशीलतेचा जाहीरनामा आहे. ‘फरक’ या शब्दातून कवी समाजाला आरसा दाखवतो.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठमराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.

अभिप्राय

तुमची टिप्पणी आमच्यासाठी महत्त्वाची आहे!
तुमचा अभिप्राय / टिप्पणी ही आम्ही कसे कार्य करतो? त्यातील सुधारणांसाठी आणि आम्ही सातत्याने उच्च-गुणवत्तेची सेवा प्रदान करतोय की नाही हे समजून घेण्यासाठी आमच्यासाठी महत्वाची आहे.