स्त्री : स्वाभिमान आणि अस्तित्व - मराठी कविता (चैताली गिते)

मराठीमाती डॉट कॉमच्या सभासद कवयित्री श्रीमती चैताली गिते यांची स्त्री : स्वाभिमान आणि अस्तित्व ही मराठी कविता.

स्त्रीच्या संघर्ष, सहनशीलता आणि परिवर्तनकारी शक्तीचे भान देत तिच्या स्वाभिमानी अस्तित्वाचा घोष करणारी कविता...

स्त्री : स्वाभिमान आणि अस्तित्व

श्रीमती चैताली गिते (मराठा हायस्कूल, नाशिक)

ही कविता स्त्रीच्या जन्मापासून सुरू होणाऱ्या संघर्षमय प्रवासाचा विचारशील वेध घेते. स्त्रीच्या आयुष्यावर लहानपणापासूनच प्रश्नचिन्हे उमटवली जातात; मात्र त्या प्रश्नांना सामोरे जाण्याची मानसिक ताकद तिच्या ठायी नैसर्गिकरीत्या असते, ही भूमिका कवी ठामपणे मांडतो. समाज विसराळूपणाने वागतो, तरीही स्त्री अनुभवांची शिदोरी जपून पुढे जात राहते. जबाबदाऱ्या आणि बंधनांच्या ओझ्याखालीही तिच्या मनात आशेचा उजेड टिकून राहतो, ही या कवितेची भावनिक मध्यरेषा आहे. स्त्रीचे शिक्षण येथे केवळ औपचारिक ज्ञानापुरते मर्यादित न राहता अनुभव, वेदना, अपयश आणि आत्मसिद्धीच्या सततच्या संघर्षातून घडत जाते. ही शिकवण तिला अधिक प्रगल्भ, सजग आणि आत्मभान देणारी ठरते. कविता स्त्रीच्या शिकण्याच्या प्रक्रियेला जीवनाच्या वास्तवाशी जोडते आणि तिच्या वैचारिक वाढीचा सखोल अर्थ उलगडते. स्त्री विविध नात्यांमधून भूमिका निभावत असताना स्वतःची स्वतंत्र ओळख घडवते, हा कवितेचा महत्त्वाचा आशय आहे. आई, मुलगी, बहीण, पत्नी या पारंपरिक चौकटींमध्ये अडकून न पडता ती व्यक्ती म्हणून स्वतःचे अस्तित्व सिद्ध करते. तिचे अश्रू कमकुवतपणाचे प्रतीक नसून संघर्षाची साक्ष आहेत आणि तिची शांतता ही दबलेपणाची नव्हे, तर परिवर्तनाची बीजे पेरणारी शक्ती आहे, असा सशक्त आशय कवितेतून पुढे येतो. इतिहासाने वारंवार दुय्यम ठरवले तरीही प्रत्येक युगात स्त्रीनेच नव्या भविष्याची घडण घडवली आहे, हा आत्मविश्वासपूर्ण निष्कर्ष कविता मांडते. आजची स्त्री प्रश्न विचारणारी, निर्णय घेणारी आणि नेतृत्व करणारी आहे; ती पुढील पिढीला स्वाभिमानाचा वारसा देऊन जाते. स्त्री म्हणजे केवळ देह नसून विचार, शक्ती आणि परिवर्तनाची सुरुवात आहे, हा संदेश देत कविता समाजाला जागृत होण्याचे आवाहन करते.

ती जन्माला येते तेव्हाच तिच्या नशिबावर प्रश्नचिन्हं कोरली जातात, पण प्रत्येक प्रश्नाला उत्तर देण्याइतकी तिच्या मनी ताकद असते हे जग विसरतं, पण ती कधीच विसरत नाही. कधी पाळण्यातूनच जबाबदाऱ्यांची ओझी, कधी स्वप्नांवर घातलेली बंधनं, तरीही तिच्या डोळ्यांत उजेडाचं एक छोटेसे स्वप्न जिवंत असतंच. ती शिकते— फक्त पुस्तकांतून नाही, तर अनुभवांच्या जखमांतून, अपयशाच्या सावल्यांतून, आणि स्वतःला सतत सिद्ध करण्याच्या न संपणाऱ्या लढ्यातून. ती झगडते— ओळखींसाठी, हक्कांसाठी, आत्मसन्मानासाठी, आणि “तू कमी आहेस” म्हणणाऱ्या प्रत्येक आवाजाविरुद्ध. आई म्हणून ती सृष्टी घडवते, मुलगी म्हणून संस्कार जपते, बहिण म्हणून आधार देते, पत्नी म्हणून समतोल राखते, आणि व्यक्ती म्हणून स्वतःची स्वतंत्र ओळख घडवते. ती रडते— पण अश्रू कमकुवतपणाचे नसतात, ते संघर्षाची साक्ष असतात; ती गप्प राहते पण त्या शांततेतही क्रांतीची बीजं पेरलेली असतात. इतिहासाने अनेकदा तिला दुय्यम ठरवलं, पण प्रत्येक युगात तिच्याच हातांनी नवं भविष्य घडवलं गेलं. आज ती प्रश्न विचारते, आज ती निर्णय घेते, आज ती नेतृत्व करते, आणि उद्याच्या पिढीला स्वाभिमानाचं वारस देऊन जाते. ती अबला नाही, ती सहनशीलतेचा अर्थ आहे; ती दुर्बल नाही, ती अपार धैर्याची ओळख आहे. स्त्री म्हणजे फक्त देह नव्हे. ती विचार आहे, ती शक्ती आहे, ती परिवर्तनाची सुरुवात आहे. उठ स्त्री— स्वतःसाठी उभी राहा, स्वतःवर विश्वास ठेवा, कारण जेव्हा तू जागी होतेस, तेव्हा समाज बदलतो, आणि इतिहासाला नवीन दिशा मिळते…

चैताली गिते यांचे इतर लेखन वाचा:

विषयानुसार कविता

आईनिसर्गपाऊसगावआत्मविश्वासआनंददुःखप्रेमप्रेरणाबाबाबायकोबालकवितामैत्रीविरहशांतताशाळाशिक्षकसामाजिकअंधश्रद्धादेशभक्तीसैनिकशेतकरीप्रवासतिच्यासंघर्षआठवणीराजकीयतरुणाई

मराठीमाती डॉट कॉमवरील निवडक मराठी कविता आता श्राव्य स्वरूपात उपलब्ध. सर्व ऑडिओ कविता येथे ऐका.