महासत्तेच्या स्वप्नात गॅसटंचाई - मराठी कविता (नरेश रावताला)

मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराचे नोंदणीकृत सभासद कवी नरेश रावताला यांची ‘महासत्तेच्या स्वप्नात गॅसटंचाई’ ही मराठी कविता.

जागतिकीकरण आणि महासत्तेच्या गप्पा मारणाऱ्या व्यवस्थेत सामान्य माणसाला मूलभूत गरजांसाठी करावा लागणारा संघर्ष मांडणारी एक मार्मिक आणि वास्तववादी कविता...

महासत्तेच्या स्वप्नात गॅसटंचाई

नरेश रावताला (धुळे, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

‘महासत्तेच्या स्वप्नात गॅसटंचाई’ ही रचना आजच्या सामाजिक आणि राजकीय व्यवस्थेवर अचूक बोट ठेवते. देश विकासाच्या आणि महासत्तेच्या मोठ्या गप्पा मारत असताना, दुसरीकडे मात्र सर्वसामान्य नागरिकाला गॅस आणि रोजच्या अन्नासारख्या मूलभूत गोष्टींसाठी रांगेत उभे राहावे लागत आहे, हे दाहक वास्तव कवीने यात मांडले आहे. व्यवस्थेतील त्रुटी, नेत्यांचे खोटे आश्वासने आणि काळाबाजार करणाऱ्यांचे फावणारे सुबत्ता यावर अत्यंत संताप आणि उपरोधिकतेने प्रकाश टाकण्यात आला आहे. ही कविता केवळ गॅसटंचाईवर भाष्य करत नाही, तर गरिबांच्या हलाखीच्या परिस्थितीचा आरसा दाखवते.

महासत्तेच्या स्वप्नात गॅसटंचाई, युद्धाच्या उंबरठ्यावर खास टंचाई! बघा गर्दी झाली बहुत रांगांची, पण मतलबी नेत्यांना भास टंचाई! दोन नंबरवाले धंद्यात पार शेफारले, खरी तर गरिबांनाच ध्यास टंचाई! सत्ताधाऱ्यांकडून पोटाची आस, इथे सर्वसामान्यांची घास टंचाई! इंतजारात बसली बिचारी पब्लिक, उल्लू बनवण्यात कोणास टंचाई? आलेले पर्याय त्यांच्याच खिशांचे, पुढे ना कुठली ना धसास टंचाई! धीर केवळ कागदावरच झाला पुरे, सच्च्या लाथा मारत मागास टंचाई! बगळ्याची आसवे पाण्यातच मेली, हंस तर उडाला, कावळ्यास टंचाई! घारीची आश्वासने गेली मसाणात, आता झोड बातांच्या ठगास टंचाई! कधी अमकी, कधी तमकी टंचाई, साठा संपलाय, कुठे खगास टंचाई! खऱ्या लाभधारकांचीच मेटाकुटी, यार, तुम्हीच सांगा कशास टंचाई?

संपादकीय विश्लेषण

ही रचना समकालीन राजकीय आणि सामाजिक परिस्थितीवर अत्यंत टोकदारपणे भाष्य करते. कवीने कवितेच्या सुरुवातीलाच ‘महासत्तेचे स्वप्न’ आणि ‘गॅसटंचाई’ या दोन परस्परविरोधी गोष्टींची तुलना करून व्यवस्थेतील पोकळपणा उघड केला आहे. आपण एका बाजूला जागतिक पातळीवर महासत्ता बनण्याच्या बाता मारत असताना, तळागाळातील माणसाला मात्र रोजच्या स्वयंपाकाच्या गॅससाठी तासन्तास रांगेत उभे राहावे लागत आहे, हा विरोधाभास कवीने अत्यंत प्रभावीपणे टिपला आहे. कवितेच्या मध्यभागात राजकीय नेते, प्रशासन आणि काळाबाजार करणारे दलाल यांच्यातील अभद्र युतीवर प्रहार करण्यात आला आहे. जेव्हा जेव्हा बाजारात एखाद्या वस्तूची टंचाई निर्माण होते, तेव्हा गरिबांची पोटाची उपासमार होते, पण दुसरीकडे अवैध धंदे करणाऱ्यांचे खिसे भरतात. नेत्यांची आश्वासने ही केवळ निवडणुकीपुरती किंवा कागदावरच मर्यादित राहतात, तर प्रत्यक्षात मात्र सर्वसामान्यांच्या वाट्याला केवळ प्रतीक्षा आणि निराशाच येते, हे वास्तव अतिशय साध्या पण प्रभावी शब्दांत मांडले आहे. शेवटच्या टप्प्यात कवीने विविध रूपकांचा वापर करून समाजातील वेगवेगळ्या घटकांची स्थिती दर्शवली आहे. प्रामाणिक आणि गरजू लाभधारक आज शासकीय योजनांच्या लाभासाठी मेटाकुटीला आले आहेत, तर दुसरीकडे यंत्रणेतील लबाड लोक या परिस्थितीचा गैरफायदा घेत आहेत. ‘तुम्हीच सांगा कशास टंचाई?’ हा शेवटचा प्रश्न वाचकाला केवळ अंतर्मुख करत नाही, तर व्यवस्थेविरुद्ध मनात एक चीड निर्माण करतो. ही कविता आजच्या सामान्य माणसाच्या हतबलतेचा आणि संतापाचा हुंकार आहे. सारांश: देश महासत्तेकडे वाटचाल करत असल्याचा दावा केला जात असताना, प्रत्यक्ष जमिनीवर मात्र सामान्य माणूस प्रशासकीय अनागोंदी आणि मूलभूत गरजांच्या टंचाईशी झुंजत आहे, याचे सडेतोड चित्रण यात केले आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

नरेश रावताला यांचे इतर लेखन वाचा:

विषयानुसार कविता

आईच्या कवितानिसर्ग कवितापावसाच्या कवितागावाकडच्या कविताआत्मविश्वासाच्या कविताआनंदाच्या कवितादुःखाच्या कविताप्रेम कविताप्रेरणादायी कविताबाबाच्या कविताबायकोच्या कविताबालकवितामैत्रीच्या कविताविरह कविताशांततेच्या कविताशाळेच्या कविताशिक्षकांवर कवितासामाजिक कविताअंधश्रद्धेच्या कवितादेशभक्तीपर कवितासैनिकांच्या कविताशेतकऱ्याच्या कविताप्रवासाच्या कवितातिच्या कवितासंघर्षाच्या कविताआठवणीच्या कविताराजकीय कवितातरुणाईच्या कविता

मराठीमाती डॉट कॉमवरील निवडक मराठी कविता आता श्राव्य स्वरूपात उपलब्ध. सर्व ऑडिओ कविता येथे ऐका.

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठ

मराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.