२७ वी तारीख - मराठी कविता (रविंद्र गाडबैल)

२७ वी तारीख - मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराचे नोंदणीकृत सभासद कवी रविंद्र गाडबैल यांची ‘२७ वी तारीख’ ही मराठी कविता.

प्रस्तुत रचना आधुनिक काळातील तांत्रिक विसंवाद आणि सामान्य नागरिकांच्या प्रशासकीय संघर्षावर भाष्य करणारी एक सुस्पष्ट, वास्तववादी व जनक्षोभ व्यक्त करणारी कविता आहे...

२७ वी तारीख

रविंद्र गाडबैल (हिरपूर, मूर्तिजापूर, अकोला, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

‘२७ वी तारीख’ या कवितेतून कवीने डिजिटल क्रांतीच्या युगातील प्रशासकीय अनागोंदी आणि सर्वसामान्य जनतेच्या वाट्याला येणाऱ्या हतबलतेचे अत्यंत धारदार चित्रण केले आहे. शासकीय आणि निमशासकीय स्तरावरील तंत्रज्ञानाच्या अपयशामुळे विस्कळीत झालेल्या जनजीवनाचा थेट संदर्भ या रचनेला लाभला आहे. विद्यार्थी, पालक आणि सुशिक्षित बेरोजगार तरुण या त्रयीच्या मनातील उद्वेग, व्यवस्थेबद्दलचा संताप आणि आशेचा लुप्त होत चाललेला किरण यांमुळे या कवितेचे भावविश्व कमालीचे अस्वस्थ आणि अंतर्मुख करणारे बनले आहे.

२७ वी तारीख कशी घडली? आपल्या सरकारची काया वळली. सर्व तंत्र-मंत्र येथे जडले, सर्व सेवांचे कार्य येथेच घडले. कुणी नाही धरला कुणाचा हात, सर्व सेवा केल्या भुसपाट. शासकीय-निमशासकीय सेवांचे ताट, कामकाज जसे संपाची पाहत होते वाट. कुणालाच काही दिसत नाही का हो मंत्र? विद्यार्थी, पालक, बेरोजगार यांच्यात खंत. जो तो आश्वासन देतो भारी, होईल आज ना उद्या सुरू सेवा सारी. कधी उजाळेल आशेचा किरण नवा? कोणत्या देवाचा करावा धावा? आजही दुःखात आहोत आम्ही सर्व, कधी होईल हे सेवा-आनंदी पर्व? लोकशाही आहे की गुलामी गाडा? ‘डिजिटल इंडिया’चा लावता नारा! जुनी कागदपत्रे देवा बरी, थोडक्यात समाधान आहे खरे.

संपादकीय विश्लेषण

मध्यवर्ती कल्पना व आशयसूत्र प्रस्तुत कवितेची मध्यवर्ती कल्पना ही प्रशासकीय पातळीवरील ‘डिजिटल’ प्रणालीच्या अपयशामुळे उद्भवलेल्या जनसामान्यांच्या कोंडीभोवती फिरते. तंत्रज्ञानाचा वापर प्रगतीसाठी आणि सुशासनासाठी असणे अपेक्षित असताना, प्रत्यक्षात मात्र यंत्रणा ठप्प झाल्यामुळे सर्वसामान्य नागरिकांना ज्या मनस्तापाला सामोरे जावे लागत आहे, त्याचे थेट चित्रण यात आहे. ही केवळ एका तारखेची कथा नसून ती आधुनिक व्यवस्थेतील ढिसाळपणावर आणि आश्वासनांच्या पोकळपणावर बोट ठेवणारी एक सामाजिक आर्तता आहे. भावगती आणि शैलीवैशिष्ट्ये कवितेची भावगती सुरुवातीच्या विस्मयाकडून हळूहळू संताप आणि शेवटी तीव्र हतबलतेकडे सरकते. कवीने वापरलेली भाषा अत्यंत साधी, बोलीभाषेच्या जवळ जाणारी आणि थेट संवाद साधणारी आहे. उपरोधिक आणि उपहासात्मक शैलीचा वापर करून कवीने व्यवस्थेवर कडक प्रहार केला आहे. रचनेतील यमक पद्धती पारंपरिक असून ती कवितेचा लयबद्ध प्रवाहीपणा टिकवून ठेवते. मूळ रचनेतील व्याकरणिक दोष आणि विरामचिन्हांचे विस्कळीतपण सुधारल्यामुळे आता कवितेचा संताप अधिक स्पष्ट आणि प्रभावीपणे वाचकांपर्यंत पोहोचतो. प्रतीकात्मकता आणि परिणामकारकता कवितेत विशिष्ट तारखेचा केलेला उल्लेख हा एका विशिष्ट तांत्रिक किंवा प्रशासकीय घटनेचे प्रतीक बनून येतो. कागदपत्रांचे ताट किंवा संपाची वाट पाहणारे कामकाज यांसारख्या साध्या, रोजच्या जगण्यातील संकल्पनांमधून कवीने व्यवस्थेची संथ आणि जड गतिशीलता मांडली आहे. ‘डिजिटल इंडिया’चा नारा आणि प्रत्यक्ष जमिनीवरील वस्तुस्थिती यातील विरोधाभास कवितेची परिणामकारकता कमालीची वाढवतो. आधुनिकतेपेक्षा जुनीच व्यवस्था बरी होती, अशी भावना जेव्हा सामान्य माणूस व्यक्त करतो, तेव्हा ती आधुनिक विकासाच्या दाव्यांमधील फोलपणा अधोरेखित करणारी ठरते. सारांश: डिजिटल प्रशासनाच्या अपयशामुळे निर्माण झालेल्या लोकक्षोभाचे आणि सामान्यांच्या हतबलतेचे वास्तववादी दर्शन घडवणारी ही एक अत्यंत समयोचित व उपरोधिक रचना आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

रविंद्र गाडबैल यांचे इतर लेखन वाचा:

विषयानुसार कविता

आईच्या कवितानिसर्ग कवितापावसाच्या कवितागावाकडच्या कविताआत्मविश्वासाच्या कविताआनंदाच्या कवितादुःखाच्या कविताप्रेम कविताप्रेरणादायी कविताबाबाच्या कविताबायकोच्या कविताबालकवितामैत्रीच्या कविताविरह कविताशांततेच्या कविताशाळेच्या कविताशिक्षकांवर कवितासामाजिक कविताअंधश्रद्धेच्या कवितादेशभक्तीपर कवितासैनिकांच्या कविताशेतकऱ्याच्या कविताप्रवासाच्या कवितातिच्या कवितासंघर्षाच्या कविताआठवणीच्या कविताराजकीय कवितातरुणाईच्या कविता

मराठीमाती डॉट कॉमवरील निवडक मराठी कविता आता श्राव्य स्वरूपात उपलब्ध. सर्व ऑडिओ कविता येथे ऐका.

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठ

मराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.