म्हायी आय - मराठी कविता (हर्षद खंदारे)

मराठीमाती डॉट कॉमचे निर्माते-मुख्य संपादक, लेखक आणि कवी हर्षद खंदारे यांची म्हायी आय ही मराठी कविता.

ग्रामीण बोलीतील संवेदनशील अनुभवातून आईच्या ममतेचे अंतःकरण हेलावून टाकणारे चित्र उभे करणारी म्हायी आय ही कविता आहे...

म्हायी आय

हर्षद खंदारे (मराठीमाती डॉट कॉमचे निर्माते-मुख्य संपादक)

प्रस्तावना

ही कविता ग्रामीण जीवनाच्या पार्श्वभूमीवर उलगडणाऱ्या एका साध्या प्रसंगातून आईच्या ममतेचा आणि भावनिक जिव्हाळ्याचा अत्यंत हळवा अनुभव मांडते. घरातून बाहेर पडलेल्या मुलाच्या अस्थिर, भटक्या अवस्थेतून सुरू होणारा हा कथानुभव पुढे जाऊन आई-वडिलांच्या प्रतिक्रियांमधून कुटुंबीय नात्यांचे सूक्ष्म भावविश्व उलगडतो. मुलाच्या अंतर्मनात आईची आठवण ज्या प्रकारे उगम पावते, ती केवळ स्मरणरूप राहत नाही; उलट तीच भावनांची सर्जनशील अभिव्यक्ती बनून कवितेत रूपांतरित होते. त्यामुळे ही कविता एका वैयक्तिक प्रसंगापलीकडे जाऊन मातृत्वाच्या सार्वत्रिक भावनेचे प्रतीकात्मक चित्रण करते.

भरल्या उन्हात समदच धुराड्यागत व्हत व्हतं. त्यास्नी मले घरातून बाहेर काढलं, तवा माह्या खिशात पाच रुपयांची एकच नोट व्हती. भिंगरीगत गरा-गरा भटकत कंच्यातरी पुलाजवळ कवा पोचलो, कळलंच न्हाई. नजीकच्या एका दुकानीबाहेर मले टेलिफोनचं लाल दबड गावलं. म्हनलं—बापाले फोन करून समदच सांगावं... तवा फोनवर समद सांगूनबी बाप गप-गारेगार! माय तवढी ओक्साबोक्शी रडत व्हती. आन माह्या मनाच्या कोरड्या इहरित म्हायी आय कविता व्हवून पाझरत व्हती...

संपादकीय विश्लेषण

या कवितेची मध्यवर्ती कल्पना म्हणजे आईच्या ममतेचा अंतःस्फूर्त अनुभव. घरातून बाहेर पडलेल्या मुलाच्या एकाकीपणातून ही भावगाथा सुरू होते आणि पुढे आईच्या प्रतिक्रिया व आठवणींमधून ती अधिक गहिरी होत जाते. मुलाच्या जीवनातील एका क्षुल्लक वाटणाऱ्या प्रसंगातून मातृत्वाचे अपरिमित प्रेम प्रकट होते. या अनुभवामुळे मुलाच्या मनात निर्माण होणारी भावनिक हालचाल ही कवितेची मुख्य ऊर्जा आहे. भावगतीच्या दृष्टीने कविता अत्यंत नैसर्गिकपणे पुढे सरकते. सुरुवातीला अस्वस्थता, अनिश्चितता आणि भटकंतीची भावना जाणवते; परंतु टेलिफोनच्या प्रसंगानंतर कथनात भावनिक वळण येते. वडिलांची शांत प्रतिक्रिया आणि आईची हळवी, अश्रुपूर्ण प्रतिक्रिया यामध्ये दोन भिन्न भावस्वर दिसतात. या विरोधातून आईच्या ममतेचे गहिरपण अधिक ठळक होते आणि मुलाच्या अंतर्मनात त्या भावनांचा उगम तीव्रतेने जाणवतो. शैलीवैशिष्ट्यांच्या दृष्टीने ही कविता ग्रामीण बोलीच्या जिवंत वापरामुळे विशेष ठरते. बोलीतील शब्दप्रयोग आणि बोलण्याची लय कथनाला प्रामाणिकपणा व आत्मीयता देतात. यामुळे कविता कृत्रिम किंवा अलंकारिक वाटत नाही; उलट ती जीवनानुभवाशी घट्ट जोडलेली भासते. कथनातील साधेपणा आणि प्रसंगांची संक्षिप्त मांडणी हीच तिची प्रभावी ताकद ठरते. प्रतीकात्मकतेच्या पातळीवर कवितेतील काही प्रतिमा अत्यंत अर्थगर्भ ठरतात. भटकंती, पुलाजवळ पोहोचणे आणि मनातील कोरडेपणा या प्रतिमा मुलाच्या अंतर्मनातील रिक्ततेचे द्योतक आहेत. त्या रिकाम्या भावविश्वात आईची आठवण उगम पावून सर्जनशीलतेत रूपांतरित होते. त्यामुळे कविता केवळ अनुभवकथन राहत नाही; ती मातृत्वाच्या भावनेचे कलात्मक रूपांतर बनते. याच कारणामुळे कवितेचा परिणाम वाचकांच्या मनावर दीर्घकाळ टिकून राहतो. सारांश: भटक्या क्षणांत आईच्या ममतेची आठवण अंतर्मनातील कोरडेपणाला सर्जनशील भावप्रवाहात रूपांतरित करते, हा या कवितेचा मुख्य आशय आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठमराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.

अभिप्राय

तुमची टिप्पणी आमच्यासाठी महत्त्वाची आहे!
तुमचा अभिप्राय / टिप्पणी ही आम्ही कसे कार्य करतो? त्यातील सुधारणांसाठी आणि आम्ही सातत्याने उच्च-गुणवत्तेची सेवा प्रदान करतोय की नाही हे समजून घेण्यासाठी आमच्यासाठी महत्वाची आहे.