अस्तित्वाचा लढा - मराठी कविता (आदर्श कामिरे)

अस्तित्वाचा लढा (मराठी कविता) - मराठीमाती डॉट कॉमच्या सभासद कवयित्री आदर्श कामिरे यांची अस्तित्वाचा लढा ही मराठी कविता.

मराठी भाषेच्या अस्तित्वाविषयीची चिंता आणि तिच्या अवमूल्यनाबद्दलची अंतर्मुख हाक व्यक्त करणारी अस्तित्वाचा लढा ही प्रश्नप्रधान कविता आहे...

अस्तित्वाचा लढा

प्रस्तावना

‘अस्तित्वाचा लढा’ ही कविता मराठी भाषेच्या वर्तमान स्थितीबद्दल निर्माण झालेल्या अस्वस्थतेतून उगम पावते. भाषेला ‘माय’ या रूपकातून पाहत कवी तिच्या अस्तित्वाचा, सन्मानाचा आणि वास्तवातील स्थानाचा विचार करतो. बाह्यतः गौरव केला जाणारा भाषादिन आणि प्रत्यक्षात भाषेची होत असलेली उपेक्षा यातील विसंगती या कवितेच्या भावविश्वाचा केंद्रबिंदू ठरते. त्यामुळे ही कविता केवळ भाषाप्रेमाची अभिव्यक्ती नसून, सांस्कृतिक ओळख आणि भाषिक स्वाभिमान यांविषयीचे अंतर्मुख चिंतन बनते.

आज पुन्हा एकदा दिवस तुझा हा आला, मराठी माझी माय तरी संपून तू का गं गेली? विनोदाच्या या मैफिलींमध्ये तू राजभाषा कागदावरचीच कशी राहिली? आणि भेडसावणाऱ्या तुझ्या प्रत्येक श्वासांना मृत्यूचा विळखा ही कसे अमृत वाटू लागले? शांत स्वभाव असूनही तुझा दर्जा इतर भाषिकांनी का पटकावला...

संपादकीय विश्लेषण

कवितेची मध्यवर्ती कल्पना म्हणजे मराठी भाषेच्या अस्तित्वासाठी चाललेला निःशब्द संघर्ष. भाषेचा गौरव साजरा करण्याच्या औपचारिकतेपलीकडे जाऊन तिच्या प्रत्यक्ष वापरातील घट आणि सामाजिक स्थानातील घसरण याबद्दल कवी प्रश्न उपस्थित करतो. या प्रश्नरूप मांडणीमुळे कवितेला एक प्रकारची अंतःप्रेरित अस्वस्थता लाभते आणि वाचकाला भाषेच्या स्थितीकडे नव्याने पाहण्यास भाग पाडते. भावगतीच्या दृष्टीने कविता सुरुवातीला स्मरण आणि सन्मानाच्या संदर्भाने सुरू होते; परंतु पुढे ती हळूहळू वेदना आणि खंत व्यक्त करणाऱ्या सुराकडे वळते. भाषेला ‘माय’ म्हणून संबोधल्यामुळे भावनिक नात्याची जाणीव अधिक तीव्र होते. या नात्यातील तुटलेपण किंवा दुर्लक्ष यामुळे निर्माण होणारी वेदना कवितेच्या प्रत्येक टप्प्यावर जाणवते. शैलीच्या स्तरावर ही कविता साध्या आणि थेट भाषेत मांडलेली आहे. प्रश्नात्मक वाक्यरचना ही तिची प्रमुख शैलीवैशिष्ट्ये ठरतात. या पद्धतीमुळे कवी थेट विधान न करता विचारप्रवृत्त करणारा संवाद साधतो. भाषिक साधेपणामुळे आशय अधिक प्रभावीपणे पुढे येतो आणि कवितेतील चिंतन अधिक स्पष्ट होते. प्रतीकात्मकतेच्या अंगाने पाहता, ‘माय’ हे रूपक भाषेला भावनिक व सांस्कृतिक आश्रय देणारे प्रतीक बनते. तसेच ‘मृत्यूचा विळखा’ आणि ‘कागदावरची राजभाषा’ यांसारख्या प्रतिमा भाषेच्या अस्तित्वातील विरोधाभास अधोरेखित करतात. या प्रतीकांमुळे कवितेचा आशय केवळ वैयक्तिक भावना न राहता व्यापक भाषिक वास्तवाचे प्रतिनिधित्व करू लागतो. सारांश: मराठी भाषेच्या सन्मान आणि प्रत्यक्ष अस्तित्वातील तफावतीकडे वेदनादायी प्रश्नांच्या माध्यमातून लक्ष वेधणारी ही चिंतनप्रधान कविता आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठमराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.

अभिप्राय

तुमची टिप्पणी आमच्यासाठी महत्त्वाची आहे!
तुमचा अभिप्राय / टिप्पणी ही आम्ही कसे कार्य करतो? त्यातील सुधारणांसाठी आणि आम्ही सातत्याने उच्च-गुणवत्तेची सेवा प्रदान करतोय की नाही हे समजून घेण्यासाठी आमच्यासाठी महत्वाची आहे.