वाद नको… संवाद हवा - मराठी कविता (चैताली गिते)

कवयित्री चैताली गिते यांची 'वाद नको… संवाद हवा' ही कविता. मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराच्या नोंदणीकृत सभासदांची ही विशेष साहित्यकृती नक्की वाचा.

‘वाद नको… संवाद हवा’ ही कवयित्री चैताली गीते यांची नात्यातील दुरावा मिटवून संवादाच्या माध्यमातून पुनर्रचनेची आर्त हाक देणारी एक संवेदनशील भावकविता आहे…

वाद नको… संवाद हवा

चैताली गिते (नाशिक, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

मानवी नात्यांमधील सूक्ष्म ताणतणाव, गैरसमजांमुळे निर्माण होणारी पोकळी आणि ती भरून काढण्यासाठी लागणारी संवादाची अपरिहार्यता या भावविश्वाभोवती ही कविता विणलेली आहे. गर्दीतही जाणवणारे एकाकीपण आणि भूतकाळातील आठवणींचा जिव्हाळा यांतील विरोधाभासातून कवितेचा आशयसंदर्भ उलगडत जातो. वितंडवाद आणि अहंकाराच्या वर जाऊन केवळ भावनिक सामंजस्य जपू पाहणाऱ्या एका कातर मनाची व्याकुळता या रचनेतून अत्यंत प्रामाणिकपणे व्यक्त झाली आहे.

हजारो लोकांमध्ये राहूनही, आज मन माझे एकाकी आहे; तुझ्यासोबतच्या आठवणींची, मनात अजूनही जाग आहे… समजून घे मला, जाणून घे, मनातल्या भावनांना मानून घे; फक्त वाद नको, शब्दांची साथ हवी, मन मोकळे करणारी संवादाची वाट हवी… मैत्री करणे सोपे असते, पण शेवटपर्यंत साथ देणे अवघड असते; नात्याची किंमत शब्दांत नसते, ती तर कठीण काळात कळत असते… भावनांच्या गोतावळ्यात आपण वाहत गेलो, नकळत एकमेकांपासून दूर होत गेलो; नात्याचा अर्थ समजून घेता आला नाही, मनातली ओढ मात्र कधीच कमी झाली नाही… तुझे माझ्या आयुष्यात अचानक येणे, मलाही कधी समजले नाही; नकळत झालेला हा सुंदर बदल, माझ्याही मनाला उमगला नाही… कधी शब्द कमी पडले, कधी गैरसमज वाढत गेले; आपलेपणाच्या वाटेवरती, आपणच एकमेकांपासून दूर गेलो… वाद नको, शब्द हवे आहेत, मनातले काही भाव हवे आहेत; वाद नको, संवाद हवा आहे, दुराव्याऐवजी आपलेपणाचा हात हवा आहे… वाद नको, तुझी साथ हवी आहे, हरवलेल्या क्षणांची पुन्हा वाट हवी आहे; नात्याला नव्याने अर्थ द्यायचा आहे, फक्त एवढेच… तू हवा आहेस! नाही मागत काही मोठे तुझ्याकडून, नाही अपेक्षा जग जिंकण्याची; फक्त मन समजून घेशील एवढी, एक आस आहे… तुझ्यासोबत चालण्याची!

संपादकीय विश्लेषण

मध्यवर्ती कल्पना व भावगती

‘वाद नको… संवाद हवा’ या कवितेची मध्यवर्ती कल्पना ‘अहंभावी वादाचा त्याग आणि जोडणाऱ्या संवादाचा स्वीकार’ या सूत्रावर आधारित आहे. कवितेची भावगती एकाकीपणाच्या जाणिवेपासून सुरू होकर हळूहळू आत्मपरीक्षण आणि त्यानंतर निखळ आत्मनिवेदनाकडे सरकते. “हजारो लोकांमध्ये राहूनही, आज मन माझे एकाकी आहे” या सुरुवातीच्या ओळीतूनच दुराव्याची तीव्रता समोर येते. त्यानंतर कवयित्री नात्यातील भूतकालीन सुवर्णक्षण आणि वर्तमानातील ताणतणाव यांची तुलना करत, “कधी शब्द कमी पडले, कधी गैरसमज वाढत गेले” यांसारख्या ओळींतून दुराव्याची कारणे सहजतेने शोधते. ही भावगती शेवटी हट्टाग्रहाकडून समंजस आणि आश्वासक आशेकडे प्रवास करते.

शैलीवैशिष्ट्ये व प्रतीकात्मकता

कवितेची रचना अत्यंत सोपी, प्रवाही आणि ऋजू शब्दकळा असणारी आहे. कोणतीही कृत्रिम अलंकारिकता न वापरता थेट संवाद साधण्याची शैली हे या कवितेचे मुख्य बलस्थान आहे. ‘संवादाची वाट’, ‘आपलेपणाचा हात’ आणि ‘भावनांचा गोतावळा’ यांसारख्या साध्या पण परिणामकारक प्रतिमांद्वारे नात्यातील नाजूक पदर उलगडले आहेत. “नात्याची किंमत शब्दांत नसते, ती तर कठीण काळात कळत असते” या ओळीतून नात्याचे गांभीर्य आणि अनुभवाचा परिपाक दिसून येतो. यमक आणि लयबद्धतेचा सहज वापर कवितेतील नादमाधुर्य वाढवतो.

परिणामकारकता व मूल्याधिष्ठितता

कवितेचा शेवट आत्यंतिक कातर आणि सखोल समर्पणाची भावना व्यक्त करणारा आहे. “नाही अपेक्षा जग जिंकण्याची, फक्त मन समजून घेशील एवढी, एक आस आहे… तुझ्यासोबत चालण्याची!” या अंतिम ओळी कवितेला एक उदात्त आणि भावनिक परिमाण प्राप्त करून देतात. जग जिंकण्याच्या भौतिक किंवा ऐहिक महत्त्वाकांक्षेपेक्षा नात्यातील परस्परसमज आणि सोबतीचे मोल कितीतरी पटीने मोठे असते, हा मोलाचा संदेश ही कविता अत्यंत प्रभावीपणे वाचकांच्या मनावर बिंबवते.

सारांश

‘वाद नको… संवाद हवा’ ही कविता गैरसमज व दुरावा गमावून केवळ संवादाच्या व सामंजस्याच्या जोरावर नात्याला नव्याने संजीवनी देणारा एक सुरेख भावनिक दस्तऐवज आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

चैताली गिते यांचे इतर लेखन वाचा:

विषयानुसार कविता

आईच्या कवितानिसर्ग कवितापावसाच्या कवितागावाकडच्या कविताआत्मविश्वासाच्या कविताआनंदाच्या कवितादुःखाच्या कविताप्रेम कविताप्रेरणादायी कविताबाबाच्या कविताबायकोच्या कविताबालकवितामैत्रीच्या कविताविरह कविताशांततेच्या कविताशाळेच्या कविताशिक्षकांवर कवितासामाजिक कविताअंधश्रद्धेच्या कवितादेशभक्तीपर कवितासैनिकांच्या कविताशेतकऱ्याच्या कविताप्रवासाच्या कवितातिच्या कवितासंघर्षाच्या कविताआठवणीच्या कविताराजकीय कवितातरुणाईच्या कविता

मराठीमाती डॉट कॉमवरील निवडक मराठी कविता आता श्राव्य स्वरूपात उपलब्ध. सर्व ऑडिओ कविता येथे ऐका.