ओ.टी.पी. - मराठी कविता (रविंद्र गाडबैल)

ओ.टी.पी. - मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराचे नोंदणीकृत सभासद कवी रविंद्र गाडबैल यांची ‘ओ.टी.पी.’ ही मराठी कविता.

प्रस्तुत कविता ही शासकीय योजनांच्या अंमलबजावणीतील तांत्रिक त्रुटींमुळे सर्वसामान्य नागरिकांना, विशेषतः महिलांना सहन कराव्या लागणाऱ्या मानसिक व आर्थिक त्रासावर नेमके बोट ठेवणारे एक वास्तववादी भाष्य आहे...

ओ.टी.पी.

रविंद्र गाडबैल (हिरपूर, मूर्तिजापूर, अकोला, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

‘ओ.टी.पी.’ ही कविता सद्यकाळातील डिजिटल प्रशासकीय व्यवस्थेचे विदारक वास्तव मांडणारी एक जनभावना आहे. शासनाच्या लोककल्याणकारी योजना कागदावर आणि जाहिरातींमध्ये जितक्या सुलभ दिसतात, तितक्याच त्या जमिनी पातळीवर तांत्रिक अडचणींमुळे क्लिष्ट ठरतात, हा आशयसंदर्भ कवितेच्या केंद्रस्थानी आहे. कवीने अत्यंत साध्या पण धारदार शब्दांत सामान्य कष्टकरी वर्गाचे भावविश्व रेखाटले आहे. योजनांचा लाभ मिळवण्यासाठी करावी लागणारी धडपड, डिजिटल साक्षरतेचा अभाव आणि त्यात येणारे तांत्रिक अडथळे यांमुळे निर्माण होणारी हतबलता आणि त्यातून उद्भवणारा संताप या कवितेतून प्रभावीपणे व्यक्त होतो.

अशी कशी लाडकी बहीण योजना सुटली, वारंवारच्या ओ.टी.पी.त घुसली. व्हेरीफायची तंगडी तिथेच फसली, दहा अंकी गणित होते सुरू. वजाबाकी की बेरीज करू? ‘इनव्हॅलिड’चा दिसतो बार, पुन्हा आधार नंबर, ओ.टी.पी.चा मार. किती वेळा केले तिला सार, उघडत नाही खाते, डोक्यावर भार. फक्त ओ.टी.पी.करिता यांचा संवार, दिवसात एकच अर्ज शासनाच्या दारी. अशी किती दिवस चालेल ही सवारी? मिळेल का मजुरी की येईल उपासमारी? करू नका हेळसांड लोकशाहीदारी, नवीन नियमाने करा योजनेची तयारी.

संपादकीय विश्लेषण

मध्यवर्ती कल्पना व भावगती कवितेची मध्यवर्ती कल्पना शासकीय योजना आणि त्यातील क्लिष्ट डिजिटल प्रक्रिया यांच्यातील अंतरावर प्रकाश टाकणारी आहे. ‘लाडकी बहीण’ सारख्या महत्त्वाकांक्षी योजनेचा लाभ घेताना सर्वसामान्यांना तंत्रज्ञानाच्या ज्या चक्रव्यूहात अडकावे लागते, त्याचे चित्रण यात आहे. कवितेची भावगती सुरुवातीला गोंधळ आणि विस्मयाकडून सुरू होते, पुढे ती तांत्रिक अडचणींमुळे येणाऱ्या सुप्त संतापाकडे सरकते आणि शेवटी लोकशाहीतील अधिकाराच्या अधिकृत मागणीने एका आक्रमक व आर्त टप्प्यावर पोहोचते. शैलीवैशिष्ट्ये आणि भाषिक पोत कवी रविंद्र गाडबैल यांची शैली अत्यंत लोकभिमुख, थेट आणि संवादात्मक आहे. कवितेमध्ये ‘व्हेरीफाय’, ‘इनव्हॅलिड’ आणि ‘ओ.टी.पी.’ यांसारख्या इंग्रजी तांत्रिक शब्दांचा वापर मराठी बोलीभाषेच्या लयीत ज्या प्रकारे केला आहे, ते कौतुकास्पद आहे. यामुळे कवितेचा प्रामाणिकपणा आणि जिवंतपणा टिकून राहतो. उपरोधाचा वापर करून कवीने व्यवस्थेवर उपहासात्मक प्रहार केला आहे. रचनेतील अनौपचारिक शब्द कवीचा अस्सल जनसामान्यांचा आवाज जिवंत ठेवतात. प्रतीकात्मकता व परिणामकारकता कवितेत वापरलेले गणिताचे संदर्भ आणि तांत्रिक अडथळे हे केवळ प्रशासकीय त्रुटींचे निदर्शक नसून, ते सामान्य माणसाच्या जगण्यातील अनिश्चिततेचे प्रतीक बनले आहेत. दिवसाची मर्यादा आणि वारंवार होणारी तांत्रिक कोंडी ही डिजिटल दरी स्पष्ट करते. कवितेची परिणामकारकता तिच्या शेवटच्या टप्प्यात अधिक गडद होते, जिथे कवी वैयक्तिक समस्येला थेट लोकशाहीच्या मूल्यांशी आणि जगण्याच्या मूलभूत प्रश्नांशी जोडतो. तांत्रिक निष्काळजीपणामुळे मजुरी बुडणे आणि उपासमारीची वेळ येणे, हा विरोधाभास मनाला चटका लावून जातो. सारांश: डिजिटल प्रशासनातील तांत्रिक त्रुटींमुळे कल्याणकारी योजना कशा प्रकारे डोकेदुखी ठरतात याचे थेट, वास्तववादी आणि जनसामान्यांच्या रोजच्या संघर्षाचे प्रतिनिधित्व करणारे हे एक सशक्त संपादकीय भाष्य आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

रविंद्र गाडबैल यांचे इतर लेखन वाचा:

विषयानुसार कविता

आईच्या कवितानिसर्ग कवितापावसाच्या कवितागावाकडच्या कविताआत्मविश्वासाच्या कविताआनंदाच्या कवितादुःखाच्या कविताप्रेम कविताप्रेरणादायी कविताबाबाच्या कविताबायकोच्या कविताबालकवितामैत्रीच्या कविताविरह कविताशांततेच्या कविताशाळेच्या कविताशिक्षकांवर कवितासामाजिक कविताअंधश्रद्धेच्या कवितादेशभक्तीपर कवितासैनिकांच्या कविताशेतकऱ्याच्या कविताप्रवासाच्या कवितातिच्या कवितासंघर्षाच्या कविताआठवणीच्या कविताराजकीय कवितातरुणाईच्या कविता

मराठीमाती डॉट कॉमवरील निवडक मराठी कविता आता श्राव्य स्वरूपात उपलब्ध. सर्व ऑडिओ कविता येथे ऐका.

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठ

मराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.