मोगरा फुलला (हर्षद खंदारे)

0 0 संपादक २३ मे, २०२६ संपादन

संत ज्ञानेश्वर माउलींच्या ‘मोगरा फुलला’ अभंगाचा सोपा भावार्थ. आनंद वाटल्याने कसा वाढतो, याचा सुंदर आध्यात्मिक संदेश देणारा लेख.

संत ज्ञानेश्वर माउलींच्या सुप्रसिद्ध अभंगातील आध्यात्मिक गूढार्थ आणि अखंड आनंदाचा शोध घेणारा एक अभ्यासपूर्ण आणि प्रवाही लेख...

मोगरा फुलला

हर्षद खंदारे (मराठीमाती डॉट कॉमचे निर्माते-मुख्य संपादक)

प्रस्तावना

मराठी संतमंडळातील शिरोमणी संत ज्ञानेश्वर माउली यांची वाङ्मयीन आणि आध्यात्मिक उंची अतुलनीय आहे. त्यांच्या रचनांमधून प्रकट होणारा प्रत्येक शब्द साधकाला अंतर्मुख करणारा असतो. ‘मोगरा फुलला...’ या अत्यंत लोकप्रिय अभंगाच्या माध्यमातून माउलींनी लौकिक उदाहरणाद्वारे अलौकिक आनंदाची जी अनुभूती मांडली आहे, ती मानवी जीवनाला समृद्ध करणारी आहे. प्रस्तुत लेख याच अभंगातील आंतरिक सौंदर्य आणि त्यातील वैश्विक सत्य अत्यंत सुटसुटीतपणे उलगडून दाखवतो.

संत ज्ञानेश्वर माउलींच्या अमृतवाणीतून अवतरलेला ‘मोगरा फुलला...’ हा अभंग म्हणजे केवळ मराठी साहित्यातील एक उत्कृष्ट रचना नसून, तो आत्मिक आनंदाचा एक नितांत सुंदर दस्तऐवज आहे. अतिशय सोप्या आणि प्रासादिक शब्दांत माउलींनी यात आपल्या अलौकिक आध्यात्मिक अनुभूतीचे वर्णन केले आहे. माउली लिहितात: मोगरा फुलला मोगरा फुलला । फुलें वेंचितां बहरू कळियांसी आला ॥ या ओळींचा वरवरचा अर्थ अत्यंत साधा वाटतो; अंगणात मोगरा फुलला आहे आणि त्याची फुले वेचताना, ती संपण्याऐवजी झाडाला नव्या कळ्यांचा आणखीनच बहार येत आहे. परंतु, या साध्या वाटणाऱ्या ओळींमागे माउलींनी एक अथांग गूढार्थ दडवला आहे. येथे ‘मोगरा’ म्हणजे साधकाच्या अंतःकरणात फुललेला भक्तीचा, चैतन्याचा आणि आत्मज्ञानाचा सुवास होय. सर्वसामान्य व्यावहारिक जगात आपण झाडाची फुले तोडली की झाड रिकामे होते; मात्र, अध्यात्माच्या आणि आंतरिक आनंदाच्या जगात हा भौतिक नियम लागू होत नाही. माउलींना यातून हेच सांगायचे आहे की, अंतःकरणात निर्माण झालेला ईश्वरी प्रेमाचा आनंद असा अद्भुत असतो, जो जितका अनुभवावा आणि जितका इतरांना वाटावा, तितका तो अधिक वृद्धिंगत होत जातो. या संथावलेल्या आनंदाची फुले आपण जितकी वेचतो, तितका अंतःकरणात सुखाच्या नव्या कळ्यांचा बहार येत राहतो. हा आनंद म्हणजे कधीही न आटणारा एक अक्षय झरा आहे. थोडक्यात सांगायचे तर, ‘मोगरा फुलला’ हा अभंग आपल्याला जीवनाचा एक मोठा मूळ मंत्र देऊन जातो—‘आनंद वाटल्याने वाढतो’. जेव्हा माणसाचे मन ईश्वरी प्रेमाने आणि समाधानाने न्हाऊन निघते, तेव्हा त्याच्या जगण्याला असाच एक अखंड बहार येतो, जो कधीही कोमेजत नाही.

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठमराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.

अभिप्राय

तुमची टिप्पणी आमच्यासाठी महत्त्वाची आहे!
तुमचा अभिप्राय / टिप्पणी ही आम्ही कसे कार्य करतो? त्यातील सुधारणांसाठी आणि आम्ही सातत्याने उच्च-गुणवत्तेची सेवा प्रदान करतोय की नाही हे समजून घेण्यासाठी आमच्यासाठी महत्वाची आहे.