ऋतूंचे आर्त सूर - मराठी कविता (मोहिनी उत्तर्डे)

मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराच्या नोंदणीकृत सभासद कवयित्री मोहिनी उत्तर्डे यांची ‘ऋतूंचे आर्त सूर’ ही मराठी कविता.

निसर्गाच्या बदलत्या ऋतूंचे संदर्भ घेत मानवी मनातील एकाकीपणा, विरह आणि अस्तित्वाच्या व्याकुळतेचा शोध घेणारी ही एक उत्कट भावकविता आहे...

ऋतूंचे आर्त सूर

मोहिनी उत्तर्डे (महाराष्ट्र, भारत)

प्रस्तावना

‘ऋतूंचे आर्त सूर’ या कवितेतून कवयित्रीने निसर्गाच्या विविध रूपांचे मानवी भावभावनांशी असलेले अद्वैत अत्यंत तरलतेने मांडले आहे. बाह्य जगात घडणाऱ्या ऋतू बदलांचा मानवी अंतर्मनावर कसा सखोल परिणाम होतो, याचे सुंदर चित्रण यात दिसते. पावसाचे आगमन आणि शिशिरातील पानगळ या दोन परस्परविरोधी ऋतूंना एकाच वेळी अनुभवताना मनाची जी घालमेल होते, ती या कवितेचा मुख्य आशयसंदर्भ आहे. भूतकाळातील सुखावणाऱ्या आठवणी आणि वर्तमानकाळातील एकाकीपणाची जाणीव यांतील द्वंद्व कवयित्रीने निसर्गाच्या प्रतीकातून अत्यंत प्रभावीपणे अधोरेखित केले आहे.

गुणगुणली संध्याकाळ, बरसत्या पावसाचे गाणे, मज निष्कारण छळते ती शिशिरातील पानगळ... सरींसवे वाहून जाणे, चिंब वाटांना शक्य नाही; गळलेल्या पानांविना आता फांदीलाही अर्थ नाही...

संपादकीय विश्लेषण

मध्यवर्ती कल्पना व भावगती ‘ऋतूंचे आर्त सूर’ या कवितेची मध्यवर्ती कल्पना ऋतूंच्या परिवर्तनातून मानवी मनातील रिकामेपण आणि विरहाची भावना व्यक्त करणे ही आहे. कवितेची भावगती संध्याकाळच्या संथ आणि उदास वातावरणापासून सुरू होऊन मनात चाललेल्या अस्वस्थतेकडे वळते. सुरुवातीला पावसाच्या गाण्याने निर्माण झालेली आल्हाददायकता क्षणात शिशिराच्या छळणाऱ्या आठवणीत रूपांतरित होते. हा भावनिक आलेख पुढे जात मनाच्या अगतिकतेवर स्थिरावतो, जिथे वाहून जाण्याची इच्छा असूनही बंधनांमुळे थांबून राहावे लागते. कवितेच्या शेवटी ही भावगती एका गहन शून्यतेकडे आणि निरर्थकतेच्या जाणिवेकडे प्रवास करते. शैलीवैशिष्ट्ये आणि भाषिक सौंदर्य कवीचा मूळ आवाज कमालीचा संथ, प्रांजळ आणि चिंतनशील आहे. कमीत कमी शब्दांत जास्तीत जास्त भाव पोहोचवण्याची शैली हे या रचनेचे मुख्य वैशिष्ट्य होय. कवितेतील भाषा अत्यंत सोपी, प्रवाही तरीही गंभीर आहे. शेवटच्या चरणांमध्ये आलेली लयात्मकता कवितेचा आर्त सूर वाचकाच्या मनात दीर्घकाळ रेंगाळत ठेवते. विरामचिन्हांचा योग्य वापर आणि रचनेतील नेमकेपणा यामुळे कवितेची लय आणि अंतर्गत संगीत अधिकच उजळून निघाले आहे. भावनांचे प्रदर्शन न करता त्या कमालीच्या संयमित पद्धतीने मांडण्याची शैली येथे उठून दिसते. प्रतीकात्मकता व परिणामकारकता कवितेत वापरलेली निसर्गाची प्रतीके कमालीची अर्थवाही आहेत. गुणगुणारी संध्याकाळ ही मनाच्या एकांताचे, तर बरसणारा पाऊस हा समृद्ध आठवणींचे प्रतीक बनून येतो. या उलट, शिशिरातील पानगळ ही आयुष्यातील निरसता आणि वियोगाचे दर्शन घडवते. चिंब वाटा असूनही वाहून न जाता येणे ही मानवी मर्यादा आणि बंधनांची प्रतीकात्मकता आहे. सर्वात प्रभावी प्रतीक म्हणजे गळलेली पाने आणि रिकामी फांदी, जे भूतकाळातील सोबती निघून गेल्यावर उरलेल्या एकाकी अस्तित्वाचे वास्तव मांडते. ही सर्व प्रतीके एकत्रितपणे वाचकाच्या मनाचा ठाव घेतात आणि कवितेची परिणामकारकता कमालीची वाढवतात. सारांश: निसर्गाच्या ऋतूचक्राशी नाते जोडत मानवी मनातील विरह, अपूर्णता आणि एकाकी अस्तित्वाचे आर्त संवेदन मांडणारी ही एक आशयघन रचना आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

मोहिनी उत्तर्डे यांचे इतर लेखन वाचा:

विषयानुसार कविता

आईच्या कवितानिसर्ग कवितापावसाच्या कवितागावाकडच्या कविताआत्मविश्वासाच्या कविताआनंदाच्या कवितादुःखाच्या कविताप्रेम कविताप्रेरणादायी कविताबाबाच्या कविताबायकोच्या कविताबालकवितामैत्रीच्या कविताविरह कविताशांततेच्या कविताशाळेच्या कविताशिक्षकांवर कवितासामाजिक कविताअंधश्रद्धेच्या कवितादेशभक्तीपर कवितासैनिकांच्या कविताशेतकऱ्याच्या कविताप्रवासाच्या कवितातिच्या कवितासंघर्षाच्या कविताआठवणीच्या कविताराजकीय कवितातरुणाईच्या कविता

मराठीमाती डॉट कॉमवरील निवडक मराठी कविता आता श्राव्य स्वरूपात उपलब्ध. सर्व ऑडिओ कविता येथे ऐका.

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठ

मराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.