ग्रीष्म रूप - मराठी कविता (विलास डोईफोडे)

मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराचे नोंदणीकृत सभासद कवी प्राध्यापक विलास डोईफोडे यांची ‘ग्रीष्म रूप’ ही मराठी कविता.

ग्रीष्म ऋतूतील दाहकतेच्या आड दडलेल्या चैतन्यमयी निसर्ग सौंदर्याचा वेध घेणारी ‘ग्रीष्म रूप’ ही एक उत्कट निसर्गकविता आहे...

ग्रीष्म रूप

विलास डोईफोडे (सावनेर, नागपूर, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

सादर ‘ग्रीष्म रूप’ ही कविता ग्रीष्माच्या रौद्र रूपापेक्षा त्याच्या सर्जनशील पैलूवर प्रकाश टाकते. पानगळ आणि रखरखत्या उन्हामुळे वृक्ष जरी निस्तेज वाटत असले, तरी त्यांच्याच अंतरंगातून उमलणाऱ्या विविध रंगांच्या फुलांचा उत्सव कवीने शब्दबद्ध केला आहे. निसर्गातील विरोधाभासाचे दर्शन घडवताना कवीने सृष्टीच्या वैभवाचे दर्शन घडवले असून, त्यातून जीवनाचे एक शाश्वत सत्य मांडण्याचा प्रयत्न केला आहे.

निष्पर्ण झाल्या दिशा, सुसाट वाहती उष्ण वारे, पानगळीचा सोसून घाव, वृक्ष उभे हे स्तब्ध सारे. तरी कोरड्या या काष्ठांतून, रंग चैतन्याचे स्फुरती, रखरखत्या या उन्हातही, सृष्टी मोहक साकारती. गुलमोहराचा रंगसोहळा, नभी आली तांबडी लाली, तप्त धरणीच्या भाळावरती, फुले लेणे हे मखमली. पळस पेटला रानावनी, विखुरले केशरी अंगारे, काटसावरी लाल सुमने, करी आकर्षित पाखरे. बहावा ल्याला सुवर्णकांती, पिवळ्या धमक झुलती सरी, झुंबर टांगले जणू आकाशी, निसर्गाची किमया न्यारी. जारुलाची जांभळी माया, नदीकाठी तो मंद हसे, नीलमोहराच्या निळ्या रंगात, दूर नभ सांडला भासे. पांजरा अन् गिरीपुष्पांची, उधळण होई लाल-गुलाबी, करंज-बकुळीचा सुवास, मंत्रमुग्ध करी या चित्ती. कष्टावाचून फळ रसाळ, कधी कुणास मिळत नाही, ग्रीष्म सोसल्याविना वसंता, रूप तुझे हे कळत नाही.

संपादकीय विश्लेषण

प्रस्तुत कवितेची मध्यवर्ती कल्पना ही ग्रीष्मातील निसर्गाचे विलोभनीय रूप रेखाटणे ही आहे. सहसा ग्रीष्म हा कष्टदायक मानला जातो, परंतु कवीने या दाहकतेत उमलणाऱ्या गुलमोहर, पळस, बहावा आणि जारुलासारख्या फुलांच्या माध्यमातून सृष्टीच्या सौंदर्याचे दर्शन घडवले आहे. ही फुले केवळ सृष्टीची शोभा वाढवत नाहीत, तर प्रतिकूल परिस्थितीतही आनंदाने डोलण्याची वृत्ती दर्शवतात. कवितेची मांडणी ओघवती असून ती वास्तवाकडून एका तात्त्विक विचाराकडे प्रवाहित होते. काव्यातील भावगती टप्प्याटप्प्याने विकसित होत जाते. सुरुवातीला उष्ण वारा आणि निष्पर्ण दिशांच्या वर्णनातून निर्माण झालेली काहीशी उदास भावना, दुसऱ्या कडव्यापासून अचानक चैतन्याच्या रंगात परिवर्तित होते. विविध वृक्षांच्या फुलांचे रंग, जसे की पळसाचे अंगारे किंवा बहाव्याची सुवर्णकांती, वाचक मनात चित्रासारखी उभी करतात. ही रंगांची उधळण केवळ वर्णनात्मक न राहता, सृष्टीच्या आंतरिक ऊर्जेचा प्रत्यय देते. शैलीच्या दृष्टीने विचार करता, कवीने साध्या पण प्रभावी भाषेचा वापर केला आहे. नभाने जमिनीवर सांडल्याचा भास होणे किंवा पिवळ्या फुलांच्या सरांना आकाशातील झुंबर म्हणणे, यातून कवीची तरल कल्पनाशक्ती दिसून येते. प्रत्येक कडव्यात एका विशिष्ट वृक्षाचे आणि रंगाचे वैशिष्ट्य अधोरेखित केल्यामुळे कवितेची दृश्य प्रतिमा समृद्ध झाली आहे. भाषेतील नादमाधुर्य आणि यमक योजनेमुळे रचनेला एक संथ लय प्राप्त झाली आहे. कवितेच्या शेवटी कवीने निसर्गचित्रणातून मानवी आयुष्याला लागू होणारे एक महत्त्वाचे जीवनसूत्र मांडले आहे. ग्रीष्माचा ताप सोसल्याशिवाय वसंताचे महत्त्व समजत नाही, हा विचार संयमित शब्दांत व्यक्त झाला आहे. कष्टाचे महत्त्व अधोरेखित करणारा हा समारोप कवितेला केवळ निसर्गवर्णन न ठेवता एक वैचारिक परिमाण प्राप्त करून देतो. एकूणच, ही कविता निसर्गाच्या साहाय्याने सकारात्मकतेचा संदेश प्रभावीपणे पोहोचवते. सारांश: ग्रीष्माच्या दाहकतेत फुलणाऱ्या निसर्गवैभवाचे दर्शन घडवत, कष्टाच्या अग्नीतूनच सुखाचा वसंत उमलतो हा बोध ही कविता देते.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

विलास डोईफोडे यांचे इतर लेखन वाचा:

विषयानुसार कविता

आईच्या कवितानिसर्ग कवितापावसाच्या कवितागावाकडच्या कविताआत्मविश्वासाच्या कविताआनंदाच्या कवितादुःखाच्या कविताप्रेम कविताप्रेरणादायी कविताबाबाच्या कविताबायकोच्या कविताबालकवितामैत्रीच्या कविताविरह कविताशांततेच्या कविताशाळेच्या कविताशिक्षकांवर कवितासामाजिक कविताअंधश्रद्धेच्या कवितादेशभक्तीपर कवितासैनिकांच्या कविताशेतकऱ्याच्या कविताप्रवासाच्या कवितातिच्या कवितासंघर्षाच्या कविताआठवणीच्या कविताराजकीय कवितातरुणाईच्या कविता

मराठीमाती डॉट कॉमवरील निवडक मराठी कविता आता श्राव्य स्वरूपात उपलब्ध. सर्व ऑडिओ कविता येथे ऐका.

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठ

मराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.