सृजनस्वामिनी - मराठी कविता (हर्षद खंदारे)

मराठीमाती डॉट कॉमचे निर्माते-मुख्य संपादक, लेखक आणि कवी हर्षद खंदारे यांची ‘सृजनस्वामिनी’ ही मराठी कविता.

निसर्गाच्या विविध रूपांमध्ये आईच्या चिरंतन अस्तित्वाचा शोध घेणारी ‘सृजनस्वामिनी’ ही एक भावपूर्ण आणि अर्पणप्रधान कविता आहे...

सृजनस्वामिनी

हर्षद खंदारे (मातृदिन, २०२२ / मराठीमाती डॉट कॉमचे निर्माते-मुख्य संपादक)

प्रस्तावना

प्रस्तुत रचना मातृत्वाच्या वैश्विक आणि निसर्गदत्त रूपावर भाष्य करते. कवीने आईच्या भौतिक अनुपस्थितीपेक्षा तिच्या स्मृतींच्या व्याप्तीवर अधिक भर दिला असून, तिला केवळ एका प्रतिमेपुरते मर्यादित न ठेवता चराचरामध्ये विस्तारले आहे. मातृदिनाचे औचित्य साधून लिहिलेली ही कविता वैयक्तिक ओढ आणि सृजनाचा स्रोत असलेल्या निसर्गाची सांगड घालते. त्यातून आई ही केवळ एक व्यक्ती नसून ती सृजनाची एक अखंड प्रक्रिया आहे, हा उदात्त भाव अधोरेखित होतो.

हो, ती आजही रोज भेटते या पानांतून या फळांतून या उन्हातून या सावलीतून या मातीतून ...आणि तिनेच पेरलेल्या निसर्गाच्या सौभाग्यावर अभिमानाने उभ्या झाडाझाडांतून.

संपादकीय विश्लेषण

‘सृजनस्वामिनी’ या कवितेची मध्यवर्ती कल्पना ही आईच्या ‘सर्वव्यापी’ असण्यावर अधिष्ठित आहे. कवी सुरुवातीलाच तिच्या भेटीची ग्वाही देतो, जी निव्वळ स्मृतीरंजनापुरती मर्यादित नाही. पान, फूल, ऊन आणि सावली यांसारख्या विरोधाभासी नैसर्गिक घटकांमध्ये तिला पाहणे, हे आईच्या व्यक्तिमत्वातील मृदुता आणि उबदारपणा यांचे निदर्शक आहे. ही भावगती हळूहळू सूक्ष्मतेकडून स्थूल आणि भव्यतेकडे सरकते, ज्यामुळे कवितेचा आवाका विस्तारत जातो. शैलीच्या दृष्टीने पाहता, ही रचना अत्यंत संयत आणि प्रवाही आहे. पुनरुक्तीचा वापर न करता ‘या’ या सर्वनामाद्वारे कवी वाचकाचे लक्ष प्रत्येक नैसर्गिक घटकाकडे वेधून घेतो. शब्दांची निवड साधी असली, तरी त्यातून निर्माण होणारे चित्र अत्यंत प्रभावी आहे. कवीने माती आणि झाड यांसारख्या प्रतिमा वापरून आईच्या निर्मात्या आणि पालनकर्त्या या दोन्ही भूमिकांचे यशस्वी रेखाटन केले आहे. भाषेतील आर्जवीपणा कवितेचा मूळ आवाज अधिक टोकदार करतो. प्रतीकात्मकतेचा विचार करता, ‘तिने पेरलेले निसर्गाचे सौभाग्य’ हे रूपक अत्यंत अर्थपूर्ण आहे. आईने दिलेले संस्कार आणि तिने घडवलेले आयुष्य हे एखाद्या बहरलेल्या वृक्षाप्रमाणे आहे, असे येथे सुचवायचे आहे. झाडांचे ‘अभिमानाने उभे राहणे’ हे मुलांच्या प्रगतीचे आणि आईच्या कष्टांच्या सफलतेचे प्रतीक ठरते. निसर्गाशी तिचे नाते जोडल्यामुळे कविता केवळ मानवी नात्यापुरती न राहता तिला एक व्यापक परिमाण लाभते. कवितेची परिणामकारकता तिच्या शेवटच्या ओळींमध्ये सामावलेली आहे. सुरुवातीचा हळवेपणा शेवटपर्यंत येताना एका कृतज्ञतेच्या आणि सार्थ अभिमानाच्या भावनेत रूपांतरित होतो. संस्कारांची शिदोरी आणि निसर्गाचे चक्र यांची सांगड घातल्यामुळे वाचक या अनुभवाशी सहजपणे जोडला जातो. ही रचना शोकवेध घेण्याऐवजी अस्तित्वाचा उत्सव साजरा करणारी ठरते, हेच या संपादकीय संस्कारांचे फलित आहे. सारांश: आईच्या वात्सल्याला निसर्गाच्या विशालतेत शोधणारी आणि तिच्या स्मृतींना चिरंजीवित्व देणारी ही एक कृतज्ञतापूर्ण अभिव्यक्ती आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठमराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.

अभिप्राय

तुमची टिप्पणी आमच्यासाठी महत्त्वाची आहे!
तुमचा अभिप्राय / टिप्पणी ही आम्ही कसे कार्य करतो? त्यातील सुधारणांसाठी आणि आम्ही सातत्याने उच्च-गुणवत्तेची सेवा प्रदान करतोय की नाही हे समजून घेण्यासाठी आमच्यासाठी महत्वाची आहे.