आयुष्याला दिलेले शांत उत्तर - मराठी कविता (चैताली गिते)

मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराच्या नोंदणीकृत सभासद कवयित्री चैताली गिते यांची ‘आयुष्याला दिलेले शांत उत्तर’ ही मराठी कविता.

जीवनातील संघर्षातून येणाऱ्या प्रगल्भतेचा आणि स्थितप्रज्ञतेचा वेध घेणारी एक चिंतनशील भावकविता...

आयुष्याला दिलेले शांत उत्तर

चैताली गिते (नाशिक, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

प्रस्तुत ‘आयुष्याला दिलेले शांत उत्तर’ कविता मानवी मनाच्या स्थित्यंतराचा प्रवास मांडते. सुरुवातीच्या भावुक संवेदनशीलतेपासून ते अनुभवांती येणाऱ्या अलिप्ततेपर्यंतचा हा आलेख अत्यंत संयत भाषेत रेखाटला आहे. आयुष्यात येणारे चढ-उतार, नात्यांमधील दुरावा आणि अपेक्षाभंग यांमुळे मनाची जी जडणघडण होते, त्याचे प्रतिबिंब यात उमटले आहे. ही रचना केवळ दुःखाचे प्रदर्शन न करता, त्या दुःखातून तावूनसुलाखून निघणाऱ्या एका कणखर व्यक्तिमत्त्वाचा आणि सकारात्मक जीवनदृष्टीचा परिचय करून देते.

कधी कधी आयुष्य माणसाला इतके काही शिकवते की, तो हळूहळू अपेक्षा करणे सोडून देतो. पूर्वी एखाद्या गोष्टीने मन खूप आनंदी व्हायचे, आणि एखाद्या गोष्टीने खूप दुखायचे; पण काळ जसा पुढे जातो, तसतसे मन बदलत जाते. कारण मनाला उमजते की — प्रत्येक वेळी आपल्याला हवे तसे काही घडत नाही. कधी कोणी खूप जवळचे वाटणारे माणूस दुरावते, कधी खूप विश्वास ठेवलेली व्यक्तीच विश्वासघात करते. आणि मग हळूहळू माणूस स्वतःला सावरायला शिकतो. तो स्वतःलाच सांगतो — “ठीक आहे… जे समोर आहे, ते स्वीकारूया.” मग कोणी सोबत राहिले तरी ठीक, आणि कोणी सोडून गेले तरी मन शांत राहायला शिकते; कारण त्या मनाने बरेच काही सोसलेले असते. वेदना पचवण्याची सवय लागते, आणि एकाकीपणही हळूहळू आपलेसे वाटू लागते. पण एक गोष्ट मात्र खरी आहे — ज्याचे मन इतके सहन करायला शिकते, त्याचे मन खूप कणखरही झालेले असते. कारण प्रत्येक वेदना माणसाला मोडत नाही, कधी कधी तीच वेदना माणसाला घडवतही असते. आज तुम्हाला वाटत असेल की, “आता काहीच फरक पडत नाही…” पण मनाच्या कोपऱ्यात कुठेतरी अजूनही भावना जिवंत असतात. आणि आयुष्याचे एक सुंदर सत्य असे आहे की, कधी कधी दाट अंधारानंतरच खूप शांत आणि सुंदर प्रकाश दिसतो. म्हणून, स्वतःला पूर्णपणे हरवू देऊ नका.

संपादकीय विश्लेषण

‘आयुष्याला दिलेले शांत उत्तर’ या कवितेची मध्यवर्ती कल्पना ‘स्वीकार’ या भावनेभोवती गुंफलेली आहे. कवयित्रीने अपेक्षाभंगाच्या वेदनेला नकारात्मकतेकडे नेण्याऐवजी आत्मबळाकडे वळवले आहे. सुरुवातीला येणारी हतबलता हळूहळू एका शांत समजुतीत रूपांतरित होते. “ठीक आहे” ही छोटीशी प्रतिक्रिया प्रत्यक्षात आयुष्यातील मोठ्या वादळांना पचवल्यानंतर आलेली एक प्रकारची स्थितप्रज्ञता आहे. ही स्थितप्रज्ञता उदासीनता नसून ती जगण्याचे सूत्र समजून घेण्याची एक प्रक्रिया आहे, हे विशेषत्वाने जाणवते. भावगतीचा विचार करता, कविता अतिशय संथ आणि प्रवाही लयीत पुढे सरकते. अनुभवांची तीव्रता मांडताना भाषेचा अविर्भाव कुठेही आक्रस्ताळी होत नाही. नात्यांमधील विश्वास आणि विश्वासघात यांतील द्वंद्व मांडताना मानवी स्वभावाचे वास्तव दर्शन घडते. स्वतःला सावरण्याची कला आणि मनाची घडण यांमधील कार्यकारणभाव कवितेच्या उत्तरार्धात अधिक स्पष्ट होत जातो. वेदना ही केवळ विनाशक नसते, तर ती सर्जनशील आणि व्यक्तिमत्व घडवणारी असू शकते, हा विचार कवितेची उंची वाढवतो. शैलीच्या दृष्टीने ही रचना संवादात्मक आणि चिंतनपर आहे. साध्या, सोप्या पण प्रभावी शब्दांतून कवयित्री वाचकाशी थेट संवाद साधते. अंती दिलेला आशेचा किरण कवितेला एका सकारात्मक वळणावर नेऊन थांबवतो. अंधारानंतर येणाऱ्या प्रकाशाचे रूपक वापरून कवयित्रीने मानवी जिद्दीला अधोरेखित केले आहे. भावना जिवंत असणे आणि तरीही शांत राहणे यातील सूक्ष्म अंतर कवयित्रीने कौशल्याने टिपले आहे. ही कविता वाचकाला अंतर्मुख करते आणि जीवनाकडे पाहण्याचा एक नवा, समतोल दृष्टिकोन देते. सारांश: जीवनातील आघातांना आत्मसात करून, वेदनेतून कणखरता आणि अंधारातून प्रकाशाकडे जाण्याचा मार्ग शोधणारी ही एक आश्वासक कविता आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

चैताली गिते यांचे इतर लेखन वाचा:

विषयानुसार कविता

आईच्या कवितानिसर्ग कवितापावसाच्या कवितागावाकडच्या कविताआत्मविश्वासाच्या कविताआनंदाच्या कवितादुःखाच्या कविताप्रेम कविताप्रेरणादायी कविताबाबाच्या कविताबायकोच्या कविताबालकवितामैत्रीच्या कविताविरह कविताशांततेच्या कविताशाळेच्या कविताशिक्षकांवर कवितासामाजिक कविताअंधश्रद्धेच्या कवितादेशभक्तीपर कवितासैनिकांच्या कविताशेतकऱ्याच्या कविताप्रवासाच्या कवितातिच्या कवितासंघर्षाच्या कविताआठवणीच्या कविताराजकीय कवितातरुणाईच्या कविता

मराठीमाती डॉट कॉमवरील निवडक मराठी कविता आता श्राव्य स्वरूपात उपलब्ध. सर्व ऑडिओ कविता येथे ऐका.