आशा भोसले: एका अमर स्वराची हृदयस्पर्शी एक्झिट

मराठीमाती डॉट कॉमवरील 'निमित्त' सदरात वाचा चैताली गिते यांचा आशा भोसले यांच्या सांगीतिक प्रवासावर आधारित हृदयस्पर्शी लेख. आजच भेट द्या!

भारतीय संगीत क्षेत्रातील देदीप्यमान तारा असलेल्या आशा भोसले यांच्या निधनानंतर त्यांच्या सांगीतिक आणि भावनिक प्रवासाचा घेतलेला हा एक भावपूर्ण आढावा...

आशा भोसले: एका अमर स्वराची हृदयस्पर्शी एक्झिट

चैताली गिते (नाशिक, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

संगीतविश्वात स्वतःचा स्वतंत्र आणि अढळ ठसा उमटवणाऱ्या ज्येष्ठ गायिका आशा भोसले यांच्या जाण्याने भारतीय कलाक्षेत्रातील एक सुवर्णयुग समाप्त झाले आहे. त्यांचा आवाज हा केवळ कानाला गोड वाटणारा स्वर नव्हता, तर तो कोट्यवधी रसिकांच्या सुख-दुःखाचा सोबती होता. चित्रपट संगीतापासून ते भावसंगीतापर्यंत आपला हुकमी प्रवास करणाऱ्या आशाताईंच्या आवाजातील चैतन्य आणि लवचिकता आज मौनात विरली असली, तरी त्यांनी मागे ठेवलेला सांगीतिक वारसा काळाच्या पटलावर सदैव अविनाशी राहील.

आशा भोसले: एक स्वर... एक अखंड भावना! आजचा दिवस केवळ एका महान गायिकेच्या निधनाची वार्ता घेऊन आलेला नाही, तर तो प्रत्येकाच्या मनात एक खोल पोकळी निर्माण करून गेला आहे. आशा भोसले या केवळ एक कलाकार नव्हत्या, तर त्या एक संपूर्ण युग होत्या. त्यांच्या जाण्याने केवळ संगीतविश्वच नव्हे, तर प्रत्येक त्या मनाचा एक भाग हरवला आहे, ज्याने त्यांच्या सुरांमध्ये कधी ना कधी स्वतःला शोधले होते. आयुष्याच्या या प्रवासात आपण अनेक व्यक्तींना भेटतो आणि विविध अनुभव घेतो; परंतु काही गोष्टी आपल्यासोबत कायमस्वरूपी राहतात. आशाताईंचा आवाज हा तसाच एक अदृश्य पण सतत जाणवणारा सोबती होता. त्यांच्या गाण्यांत केवळ सूर नव्हते, तर त्या सुरांमध्ये आपल्या आयुष्याच्या कथा गुंफलेल्या होत्या. बालपणी ऐकलेली गाणी, तारुण्यात अनुभवलेली पहिली हळवी भावना आणि आयुष्याच्या उत्तरार्धात जाणवलेली वास्तवाची जाणीव, या प्रत्येक टप्प्यावर त्यांचा आवाज आपल्याला भेटत राहिला. तो कधी आपल्याला हसवतो, कधी रडवतो, तर कधी मनातल्या गोंधळाला शांतपणे शब्द देतो. त्यांच्या आवाजात एक विलक्षण प्रामाणिकपणा होता. त्या केवळ गात नव्हत्या, तर त्या गाणे जगत होत्या. प्रत्येक शब्द आणि स्वर त्या इतक्या मनापासून व्यक्त करत की, तो थेट काळजाला भिडत असे. म्हणूनच त्यांची गाणी ही फक्त श्रवणीय नव्हती, तर ती अनुभवण्याची आणि जगण्याची गोष्ट होती. ‘सूर हरपला’ या भावनेचा खरा अर्थ आज उमजत आहे. आपल्या आयुष्यातील एक महत्त्वाचा आधारस्तंभ निखळल्याची भावना आज दाटून आली आहे. परंतु, हा हरवलेला सूर म्हणजे अंत नाही; ती एक अशी आठवण आहे जी त्यांच्या गाण्यांमधून प्रत्येक वेळी पुन्हा जिवंत होईल. आशा भोसले यांचा प्रवास केवळ यशाचा नव्हता; तो संघर्ष, अडचणी आणि स्वतःला सतत नव्याने सिद्ध करण्याच्या ध्यासाने परिपूर्ण होता. त्यांनी परिस्थितीसमोर कधीही हार मानली नाही. प्रत्येक आव्हान स्वीकारून त्यांनी स्वतःला अधिक प्रगल्भ आणि कणखर बनवले. म्हणूनच त्यांचा आवाज केवळ मधुर नाही, तर तो आश्वासकही वाटतो—ज्यात वेदना असली तरी जगण्याची उमेद आहे. लोकांच्या भावना समजून घेण्याची एक अफाट ताकद त्यांच्या गायकीत होती. त्यांनी प्रेमाच्या क्षणांना अधिक देखणे केले, विरहाच्या वेदनांना शब्द दिले आणि आयुष्याच्या गुंतागुंतीत हरवलेल्या माणसाला पुन्हा स्वतःशी जोडून दिले. त्यांच्या जाण्याने निर्माण झालेली पोकळी केवळ संगीतापुरती मर्यादित नसून ती भावनांची आहे. कारण त्यांनी आपल्याला केवळ गाणी दिली नाहीत, तर स्वतःकडे पाहण्याची एक नवी दृष्टी दिली. या दुःखातही एकच आश्वासक गोष्ट आहे, ती म्हणजे त्यांचा आवाज. हा स्वर काळाच्या पलीकडचा आहे; तो कधीही जुना होत नाही आणि प्रत्येक पिढीला तो नव्याने स्पर्श करतो. आज त्या आपल्यात नाहीत ही वस्तुस्थिती स्वीकारणे कठीण असले, तरी आपल्या गाण्यांतून त्या सदैव जिवंत राहतील. जेव्हा जेव्हा एखादे गाणे कानावर पडेल, तेव्हा त्या पुन्हा आपल्याशी संवाद साधतील. काही व्यक्ती कधीच पूर्णपणे निरोप घेत नाहीत; त्या आपल्या कार्यातून आणि आठवणींतून कायम वास्तव्यास असतात. आशा भोसले त्यापैकीच एक आहेत. त्यांचा स्वर थांबला असला तरी त्याची प्रतिध्वनी कधीच थांबणार नाही. त्यांची शारीरिक उपस्थिती नसली, तरी प्रत्येक हृदयात त्या जाणवत राहतील. आज एक गायिका काळाच्या पडद्याआड गेली नसून, एक मानवी भावना चिरंतन झाली आहे.

संपादकीय विश्लेषण

हा लेख एका महान गायिकेला वाहिलेली भावपूर्ण श्रद्धांजली आहे. लेखकाची शैली प्रामुख्याने भावूक आणि कृतज्ञता व्यक्त करणारी आहे. आशा भोसले यांच्या आवाजाचा सर्वसामान्य माणसाच्या जीवनावर झालेला परिणाम लेखकाने अतिशय प्रभावीपणे मांडला आहे. मूळ लेखिककेचा सूर हा केवळ एका कलाकाराच्या मृत्यूचा शोक करण्याचा नसून, त्यांच्या कलेमुळे समृद्ध झालेल्या पिढ्यांच्या भावनांना वाट करून देणारा आहे. संपादकीय संस्कार करताना यातील ही हळवी पण आदराची भावना केंद्रस्थानी ठेवून भाषेला अधिक प्रवाही करण्यात आले आहे. लेखाची मांडणी करताना वैयक्तिक नाते आणि सांगीतिक महानता यांची सांगड घालण्यात आली आहे. मानवी जीवनातील विविध टप्प्यांवर आशाताईंच्या आवाजाचे असणारे स्थान अधोरेखित करताना लेखिकेने अतिशय सूचक शब्दरचना वापरली आहे. विशेषतः संघर्षातून उभी राहिलेली त्यांची कारकीर्द आणि त्यांच्या आवाजातील 'कणखरपणा' या मुद्द्यांवर लेखकाने टाकलेला प्रकाश त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे अष्टपैलू पैलू दर्शवतो. ही मांडणी सुटसुटीत आणि अधिक प्रभावी करण्यासाठी विस्कळीत वाक्यांना व्याकरणदृष्ट्या शुद्ध आणि अर्थवाही करण्यात आले आहे. शेवटच्या परिच्छेदात मृत्यूकडे पाहण्याचा एक सकारात्मक आणि दार्शनिक दृष्टिकोन दिसून येतो. कलाकार देहाने जातो, पण कलेने जिवंत राहतो, हा विचार लेखिकेने अत्यंत साध्या पण प्रभावी शब्दांत मांडला आहे. संपादन प्रक्रियेत या विचाराची खोली कायम राहील याची काळजी घेण्यात आली आहे. शब्दांची पुनरावृत्ती टाळून आणि योग्य विरामचिन्हांचा वापर करून लेखाचा शेवट एका उच्च बिंदूवर नेला आहे, ज्यामुळे वाचकाच्या मनावर एक कायमस्वरूपी ठसा उमटतो. सारांश: आशा भोसले यांच्या निधनाने एका सांगीतिक पर्वाचा अंत झाला असला, तरी त्यांच्या आवाजातील चैतन्य आणि आठवणी कोट्यवधी रसिकांच्या हृदयात सदैव अमर राहतील.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठमराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.