कहर प्रीतीचा - मराठी कविता (विलास डोईफोडे)

मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराचे नोंदणीकृत सभासद कवी प्राध्यापक विलास डोईफोडे यांची ‘कहर प्रीतीचा’ ही मराठी कविता.

मानवी मनातील उत्कट प्रेमाची अभिव्यक्ती असून समर्पण आणि अद्वैताचा शोध घेणारी एक भावपूर्ण रचना म्हणजे ‘कहर प्रीतीचा’...

कहर प्रीतीचा

विलास डोईफोडे (सावनेर, नागपूर, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

‘कहर प्रीतीचा’ ही रचना शृंगार आणि समर्पणाच्या भावविश्वात वावरणारी आहे. कवीने यात प्रियकर-प्रेयसीमधील केवळ शारीरिक जवळीक न मांडता, दोन आत्म्यांच्या मिलापाची ओढ व्यक्त केली आहे. निसर्गातील ऋतूचक्राचे संदर्भ घेत मानवी भावनांचा उत्कट आविष्कार यात दिसून येतो. प्रीतीचा ‘कहर’ हा नकारात्मक अर्थाने न येता तो प्रेमाच्या अतिरेकी आणि मोहक स्वरूपात चित्रित झाला आहे. संपूर्ण कवितेत एक प्रकारची आर्तता आणि सहवासाची ओढ असून, ती वाचकाला एका तरल अनुभवाकडे घेऊन जाते.

मोहोर यावा, बहर यावा असा तुझा कहर व्हावा; मिटून जावे अंतर सारे, मनाचा मनाशी संवाद व्हावा. कशाला आता चंद्र-चांदण्या? तुझ्या रूपाचा प्रहर व्हावा; मिठीत तुझ्या हरवून जाता, हा जीव सारा धुंद व्हावा. तुझ्या श्वासात श्वास विरता, माझाच मला विसर व्हावा; मिळावी साद तुझ्या काळजाची, अन्‌ सुखाचाच असर व्हावा. नव्या युगाची नवी कहाणी, असा प्रीतीचा दरवळ व्हावा; कधी न यावा दुरावा भाळी, जीवांचा रेशमी मिलाप व्हावा. आयुष्याच्या या वळणावरी, फक्त तुझाच आधार व्हावा; सांडून द्यावा देह तुझ्यावर, जन्म अख्खा सफल व्हावा.

संपादकीय विश्लेषण

मध्यवर्ती कल्पना व भावगती: या कवितेचा केंद्रबिंदू म्हणजे प्रिय व्यक्तीच्या अस्तित्वात स्वतःचे अस्तित्व विरघळून टाकण्याची तीव्र इच्छा हा आहे. पहिल्या कडव्यापासूनच कवीने अंतर मिटवण्याची आणि संवादाची भाषा केली आहे, जी केवळ शब्दांपुरती मर्यादित नाही. कवितेची भावगती संथ लयीतून हळूहळू उत्कटतेकडे सरकते. बाह्य सृष्टीतील सौंदर्यापेक्षा प्रिय व्यक्तीचे सान्निध्य अधिक महत्त्वाचे वाटणे, ही या रचनेतील भावनिक प्रगतीची महत्त्वाची पायरी आहे. शैलीवैशिष्ट्ये व भाषिक सौंदर्य: रचनेची शैली सुबोध आणि प्रवाही आहे. यमक आणि अनुप्रासाचा सहज वापर केल्यामुळे कवितेला एक उपजत लय प्राप्त झाली आहे. कवीने शुद्ध मराठी शब्दांची निवड करतानाच ‘असर’, ‘कहर’ आणि ‘कहाणी’ यांसारख्या शब्दांतून भावनेची तीव्रता अधोरेखित केली आहे. शब्दांची मांडणी थेट असल्याने त्यात कुठेही कृत्रिमता जाणवत नाही. प्रत्येक कडव्यातील अंती येणारा ‘व्हावा’ हा शब्द केवळ क्रियापद म्हणून न येता, तो कवीच्या मनातील तीव्र इच्छाशक्तीचा हुंकार बनून येतो. प्रतीकात्मकता व प्रतिमासृष्टी: कवितेत मोहोर, बहर आणि दरवळ यांसारख्या प्रतिमांचा वापर करून प्रेमाचा वसंत ऋतू साकारला आहे. चंद्र-चांदण्या या पारंपरिक उपमानांना नाकारून कवीने प्रिय व्यक्तीच्या रूपाला ‘प्रहर’ म्हटले आहे, जे काळ आणि सौंदर्याच्या व्याप्तीचे प्रतीक आहे. ‘रेशमी मिलाप’ आणि ‘श्वासात श्वास विरणे’ या प्रतिमांमधून नात्यातील सुक्ष्मता आणि अतूटपणा प्रत्ययाला येतो. या प्रतिमा प्रेमाच्या भावनेला एक दृश्य स्वरूप देण्याचे काम करतात. परिणामकारकता: कवितेचा शेवट अत्यंत प्रभावी झाला आहे. केवळ प्रेमात पडणे नव्हे, तर प्रेमात स्वतःला पूर्णपणे झोकून देणे आणि त्यातून जीवनाचे सार्थक शोधणे हा विचार वाचकाच्या मनावर खोलवर ठसा उमटवतो. देहाचे समर्पण आणि जन्माची सफलता यांमधील संबंध जोडून कवीने लौकिक प्रेमाला अलौकिक उंचीवर नेऊन ठेवले आहे. ही रचना वाचकाला प्रेमाच्या एका अशा टप्प्यावर घेऊन जाते जिथे त्याग आणि प्राप्ती या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू वाटू लागतात. सारांश: स्वतःचे अस्तित्व प्रिय व्यक्तीमध्ये विलीन करून जीवनाचे सार्थक शोधणारी ही एक नितांत सुंदर आणि भावोत्कट प्रेमसंवाद देणारी रचना आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

विलास डोईफोडे यांचे इतर लेखन वाचा:

विषयानुसार कविता

आईच्या कवितानिसर्ग कवितापावसाच्या कवितागावाकडच्या कविताआत्मविश्वासाच्या कविताआनंदाच्या कवितादुःखाच्या कविताप्रेम कविताप्रेरणादायी कविताबाबाच्या कविताबायकोच्या कविताबालकवितामैत्रीच्या कविताविरह कविताशांततेच्या कविताशाळेच्या कविताशिक्षकांवर कवितासामाजिक कविताअंधश्रद्धेच्या कवितादेशभक्तीपर कवितासैनिकांच्या कविताशेतकऱ्याच्या कविताप्रवासाच्या कवितातिच्या कवितासंघर्षाच्या कविताआठवणीच्या कविताराजकीय कवितातरुणाईच्या कविता

मराठीमाती डॉट कॉमवरील निवडक मराठी कविता आता श्राव्य स्वरूपात उपलब्ध. सर्व ऑडिओ कविता येथे ऐका.

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठ

मराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.