Loading ...

आई: अंतरीचे दैवत - मराठी कविता (विश्वजीत साळुंखे)

कवी विश्वजीत साळुंखे यांची 'आई: अंतरीचे दैवत' ही मराठी कविता. मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराच्या नोंदणीकृत सभासदांची ही विशेष साहित्यकृती नक्की वाचा.

आई: अंतरीचे दैवत -  मराठी कविता (विश्वजीत साळुंखे)

मातृप्रेमाच्या असीम आणि निस्वार्थी स्वरूपाला अत्यंत साध्या, तरीही भावस्पर्शी शब्दांत आदरांजली वाहणारी ही एक संवेदनशील कविता आहे…

आई: अंतरीचे दैवत

विश्वजीत साळुंखे (करमाळा, सोलापूर, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

‘आई: अंतरीचे दैवत’ ही कवी विश्वजीत साळुंखे यांची कविता मानवी नात्यांमधील सर्वात पवित्र आणि अनादी काळापासून चालत आलेल्या मातृत्वाच्या ओळखीला उजाळा देते. मानवाच्या जन्मापासून ते त्याच्या अखेरच्या श्वासापर्यंत त्याला धीर देणारी, संकटांमध्ये स्वतःचे जीवन खर्ची घालणारी आई हीच माणसाच्या आयुष्यातील पहिली आणि खरी दैवत असते, हा या कवितेचा केंद्रीय आशय आहे. कवीने येथे कोणतीही क्लिष्ट रूपके वा दुर्बोध तत्त्वज्ञान न मांडता थेट आईच्या उपकारांची आणि तिच्या ममतेची जाणीव अत्यंत प्रांजळपणे व्यक्त केली आहे. आईचे कुशीतले संगोपन, तिने घेतलेले कष्ट आणि प्रत्येक पावलावर दिलेला आधार यांविषयी कृतज्ञतेची भावना या कवितेच्या प्रत्येक ओळीतून स्रवत राहते.

जीवनात आपल्याला जन्म एकच दिला आपल्या आईने, आयुष्याचा दिवा पाजळला, त्याच माझ्या मायेने. जन्मापासून सांभाळलं, कुशीत घेतलं त्याच माझ्या आईने, नऊ महिने त्रास सहन करून जन्म दिला त्या आईने. जन्मापासून संपेपर्यंत बोट धरलं त्या आईने, कातडं जरी काढलं अंगाचं, तरी उपकार फेडू शकत नाही त्या माउलीचे. अपार कष्टासाठी उपकार मानतो त्या मायेचे, यश मिळाले ते माये पायी, जीवन जगणे शिकलो त्या माये पायी, जीवनात आधार भेटला त्या माये पायी. जीवनात भेटली एकच देवी, तीच माझी माऊली, तीच माझी आई.

संपादकीय विश्लेषण

मध्यवर्ती कल्पना व भावगती:

या कवितेची मध्यवर्ती कल्पना मातृऋणाची अनिर्वाच्यता ही आहे. जन्मापासून सुरू झालेला आईचा प्रवास आणि मुलाच्या पाठीशी सावलीसारखी उभी राहण्याची तिची वृत्ती कवीने अत्यंत तन्मयतेने टिपली आहे. कवितेची भावगती पहिल्या कडव्यातील शांत निवेदनाकडून हळूहळू चौथ्या कडव्यातील उत्कट कृतज्ञतेकडे आणि शेवटी पाचव्या कडव्यातील एका निष्ठावान उद्गाराकडे सरकते. ‘यश मिळाले ते माये पायी’ या ओळींमधील पुनरावृत्ती (Anaphora) या कवितेला एक विशिष्ट लय आणि भावनिक तीव्रता प्राप्त करून देते.

शैलीवैशिष्ट्ये व भाषिक रूप:

कवीने अत्यंत संवादात्मक, प्रवाही आणि बोलीभाषेच्या जवळ जाणारी शब्दावली वापरली आहे. ‘आयुष्याचा दिवा पाजळला’, ‘कातडं जरी काढलं अंगाचं’ यांसारखे लोकसंस्कृतीतील वाक्प्रचार आणि म्हणीसदृश प्रयोग कवितेची मातीशी असलेली जवळीक अधिक दृढ करतात. येथे व्याकरण व लेखननियम पाळताना (उदा. ‘संपेपर्यंत’, ‘माऊली’ इत्यादी शब्द) मूळ अर्थ व संवादाचा ओघ पूर्णपणे सुरक्षित ठेवण्यात आला आहे. साधेपणा हेच या कवितेचे सर्वात मोठे बलस्थान असून, ती कोणत्याही वाचकाला थेट भिडणारी आहे.

प्रतीकात्मकता व परिणामकारकता:

कवितेतील ‘दिवा पाजळला’ हे प्रतीक ज्ञानाचा, प्रकाशाचा आणि मार्गदर्शनाचा संदेश देते, तर ‘कुशीत घेतलं’ आणि ‘बोट धरलं’ ही प्रतीके सुरक्षितता आणि विश्वासाची साक्ष देतात. तिसऱ्या कडव्यातील ‘कातडं जरी काढलं अंगाचं’ ही ओळ आईच्या परमस्वार्थाची आणि त्यागाची परिसीमा दर्शवणारी अत्यंत प्रभावी ओळ आहे. कवितेचा शेवट अत्यंत साध्या पण प्रभावी विधानाने होतो—‘तीच माझी माऊली, तीच माझी आई’. यामुळे वाचक नकळतच स्वतःच्या आईच्या आठवणीत रममाण होतो आणि कवितेची परिणामकारकता वाढते.

शब्दांचे अर्थ व संदर्भ (नवोदितांसाठी):

  1. अंतरीचे दैवत: मनाच्या गाभाऱ्यात किंवा हृदयात स्थान असलेले सर्वोच्च आराध्य.
  2. पाजळला: पेटवला किंवा उजळून काढला (येथे ‘आयुष्याचा दिवा पाजळला’ म्हणजे आयुष्य प्रकाशमय केले).
  3. कातडं काढणे: अतिशय प्रचंड कष्ट सहन करणे, स्वतःचा देह वा त्रास वेचून मुलांचे संगोपन करणे (कठीण प्रसंगात टोकाचा त्याग करण्याची लोकबोलीतील अभिव्यक्ती).
  4. माय / मायेने: आई, प्रेम किंवा वात्सल्य.
  5. माउली / माऊली: आई, जिच्यामध्ये वात्सल्य व मायेचा सागर सामावलेला आहे अशी माता.
  6. अपार: अमर्याद, ज्याला सीमा नाही असा (प्रचंड कष्ट).

सारांश

आईच्या असीम त्यागाबद्दल आणि उपकारांबद्दलची निखळ कृतज्ञता व्यक्त करणारी, प्रत्येक मुलाच्या मनाला साद घालणारी ही एक भावूक रचना आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

अभिप्राय

सर्व पोस्ट लोड केल्या आहेतकोणत्याही पोस्ट आढळल्या नाहीतसर्व पहाअधिक वाचाउत्तर द्याउत्तर रद्द कराहटवाद्वारेस्वगृहपानेपानेसर्व पहातुमच्यासाठी सुचवलेलेविभागसंग्रहशोधासर्व पोस्टआपल्या विनंतीसह कोणतीही पोस्ट जुळणी आढळली नाहीस्वगृहाकडेरविवारसोमवारमंगळवारबुधवारगुरुवारशुक्रवारशनिवाररवीसोममंगळबुधगुरुशुक्रशनीजानेवारीफेब्रुवारीमार्चएप्रिलमेजूनजुलैऑगस्टसप्टेंबरऑक्टोबरनोव्हेंबरडिसेंबरजानेफेब्रुमार्चएप्रिमेजूनजुलैऑगसप्टेंऑक्टोनोव्हेंडिसेंआत्ताच१ मिनिटापूर्वी$$1$$ मिनिटांपूर्वी१ तासापूर्वी$$1$$ तासांपूर्वीकाल$$1$$ दिवसांपूर्वी$$1$$ आठवड्यांपूर्वी५ आठवड्यांपेक्षा जास्त काळापूर्वीअनुयायीअनुसरण कराहे दर्जेदार साहित्य अवरोधीत केले आहे१: सामायिक करा२: सामायिक केलेल्या दुव्यावर क्लिक करून वाचासर्व कोड कॉपी करासर्व कोड कॉपी करासर्व कोड आपल्या क्लिपबोर्डवर कॉपी केला आहेCan not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copyविषयसूची