वारी घडो एकदा तरी: मराठी कविता (अनिकेत येमेकर)

कवी अनिकेत येमेकर यांची ‘वारी घडो एकदा तरी’ ही मराठी कविता. मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराच्या नोंदणीकृत सभासदांची ही विशेष साहित्यकृती नक्की वाचा.

प्रस्तुत कविता विठ्ठलभेटीची आर्त ओढ आणि पंढरीच्या वारीसाठी आसुसलेल्या एका सामान्य भक्ताच्या व्याकुळ मनाचे भावपूर्ण प्रकटीकरण आहे...

वारी घडो एकदा तरी

अनिकेत येमेकर (चौफाळा, नांदेड, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

‘वारी घडो एकदा तरी’ ही कविता मराठी मनाच्या गाभाऱ्यात शतकानुशतके रुजलेल्या विठ्ठल भक्तीचा आणि वारकरी संस्कृतीचा आर्त सूर आळवणारी रचना आहे. संतरचनेचा वारसा सांगणाऱ्या या कवितेत भक्ताची असहायता, आत्मपरीक्षण आणि ईश्वरी साक्षात्काराची तीव्र लालसा एकाच वेळी प्रकट होते. लौकिक जगातील दुःखांचे आणि भोगांचे चक्र मागे सारून, विठ्ठलाच्या चरणी लीन होण्याची आंतरिक तळमळ या कवितेच्या केंद्रस्थानी आहे. कवीने अत्यंत साध्या पण प्रभावी शब्दांत मानवी मनाची व्याकुळता आणि विठ्ठल दर्शनाची ओढ यांमधील अद्वैत साधले आहे.

दीनदयाळा हे श्रीहरी, वारी घडो एकदा तरी... मज पामरासी उद्धरी, वारी घडो एकदा तरी... मन माझे हरी व्याकुळले भारी, डोळ्यांत तहान ही, पहावी पंढरी! पाप आहे किती असे माझे तरी? भोग भोगणे हे संपेना का परी? कधी घडेल तुझी रे वारी? डोके ठेवीन मी चरणांवरी, गाईन गजर हरी हरी... रोमारोमांत आनंद भारी! दीनदयाळा हे श्रीहरी, वारी घडो एकदा तरी... मज पामरासी उद्धरी, वारी घडो एकदा तरी...

संपादकीय विश्लेषण

मध्यवर्ती कल्पना आणि भावगती कवितेची मध्यवर्ती कल्पना ही वारीच्या माध्यमातून होणारा आत्मोद्धार आणि विठ्ठल भेटीची आर्तता याभोवती फिरते. “मज पामरासी उद्धरी” या ओळीतून भक्ताचा लीन भाव आणि शरणागती दिसून येते. कवितेची भावगती संथ संवादाकडून आर्त आळवणीकडे आणि सरतेशेवटी एका परम आनंदाच्या कल्पनेकडे जाते. सुरुवातीला असलेली व्याकुळता मध्यंतरात “भोग भोगणे हे संपेना का परी?” अशी संभ्रमावस्था आणि दुःखाची तीव्रता मांडते, तर शेवटच्या कडव्यात वारी घडण्याच्या केवळ कल्पनेनेच “रोमारोमांत आनंद भारी!” अशी आल्हाददायक परिणती साधते. ही भावगती वाचकाला भक्ताच्या मानसिक प्रवासाशी जोडते. शैलीवैशिष्ट्ये आणि भाषिक शुद्धता कवितेची शैली पारंपारिक भक्तीगीताला आणि अभंग रचनेला जवळ करणारी आहे. ध्रुवपदाची पुनरावृत्ती कवितेतील आर्तता गडद करते. संपादकीय संस्कारांतर्गत कवीचा मूळ आवाज आणि संथ लय अबाधित ठेवून केवळ भाषिक अचूकता आणली गेली आहे. उदा. ‘श्री हरि’ ऐवजी ‘श्रीहरी’ हा सामासिक शब्द जोडला, ‘डोळा तहान ही’ मधील व्याकरणाची त्रुटी सुधारून ‘डोळ्यांत तहान ही’ असे केले, तसेच ‘डोक’, ‘चरणावरी’ आणि ‘रोम रोमात’ या शब्दांचे ‘डोके’, ‘चरणांवरी’ व ‘रोमारोमांत’ असे शुद्धलेखन केले. यामुळे कवितेची नादमयता आणि प्रासादिकता अधिक स्पष्ट होते. प्रतीकात्मकता आणि परिणामकारकता कवितेमध्ये वापरलेली रूपके आणि प्रतीके मराठी मनाला परिचित असणारीच आहेत. ‘डोळ्यांत तहान असणे’ हे विठ्ठल दर्शनाच्या तीव्र इच्छेचे एक सुंदर आणि प्रभावी प्रतीक आहे. केवळ डोळ्यांनी पाहणे नव्हे, तर ती डोळ्यांची भूक आणि तहान आहे, जी पंढरी पाहिल्याशिवाय शांत होणार नाही, हा भाव अत्यंत परिणामकारक आहे. तसेच ‘पाप’ आणि ‘भोग’ हे शब्द मानवी जीवनातील संकटांना आणि कर्माच्या सिद्धांताला अधोरेखित करतात. ‘चरणांवरी डोके ठेवणे’ आणि ‘हरी हरी असा गजर करणे’ या प्रतिमा वारकरी संप्रदायातील समर्पणाचे सर्वोच्च रूप प्रकट करतात, ज्यामुळे कविता वाचकाच्या काळजाला थेट भिडते. सारांश: लौकिक जगातील संचित पापांच्या आणि भोगांच्या त्रासातून मुक्त होण्यासाठी, पंढरीच्या वारीची आणि विठ्ठल चरणांच्या स्पर्शाची आर्त आस धरणारी ही एक हृदयस्पर्शी भक्तीरचना आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

अनिकेत येमेकर यांचे इतर लेखन वाचा:

विषयानुसार कविता

आईच्या कवितानिसर्ग कवितापावसाच्या कवितागावाकडच्या कविताआत्मविश्वासाच्या कविताआनंदाच्या कवितादुःखाच्या कविताप्रेम कविताप्रेरणादायी कविताबाबाच्या कविताबायकोच्या कविताबालकवितामैत्रीच्या कविताविरह कविताशांततेच्या कविताशाळेच्या कविताशिक्षकांवर कवितासामाजिक कविताअंधश्रद्धेच्या कवितादेशभक्तीपर कवितासैनिकांच्या कविताशेतकऱ्याच्या कविताप्रवासाच्या कवितातिच्या कवितासंघर्षाच्या कविताआठवणीच्या कविताराजकीय कवितातरुणाईच्या कविता

मराठीमाती डॉट कॉमवरील निवडक मराठी कविता आता श्राव्य स्वरूपात उपलब्ध. सर्व ऑडिओ कविता येथे ऐका.

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठ

मराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.