विरह तुझ्या आठवणींचा - मराठी कविता (चैताली गिते)

मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराच्या नोंदणीकृत सभासद कवयित्री चैताली गिते यांची ‘विरह तुझ्या आठवणींचा’ ही मराठी कविता.

‘विरह तुझ्या आठवणींचा’ ही कवयित्री चैताली गीते यांची विरहाची व्याकूळता, स्मृतींचा सुवास आणि प्रेमाची शाश्वतता यांचा हळवा धागा विणणारी एक भावोत्कट गद्य-कविता आहे...

विरह तुझ्या आठवणींचा

चैताली गिते (नाशिक, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

‘विरह तुझ्या आठवणींचा’ ही कविता विरहाच्या दुःखद छटांकडे नकारात्मकतेने न पाहता, त्यातील भावश्रीमंतीचा शोध घेणारी एक प्रगल्भ रचना आहे. कवयित्रीने यात प्रिय व्यक्तीच्या अनुपस्थितीला तिने मागे ठेवलेल्या उबदार स्मृतींच्या प्रकाशात न्याहाळले आहे. काळाच्या प्रवाहात भौतिक अंतर वाढले, तरी मानसिक जवळीक तसूभरही कमी झालेली नाही, हा या कवितेचा मुख्य आशयसंदर्भ आहे. भूतकाळ आणि वर्तमानकाळाच्या सीमारेषेवर उभे राहून, विरहाच्या वेदनेला सोसत असतानाच तिचे रूपांतर एका शाश्वत अनुभूतीत करण्याचे सामर्थ्य या कवितेच्या भावविश्वात दिसून येते.

विरह तुझ्या आठवणींचा, मनाच्या प्रत्येक कोपऱ्यात दरवळत राहतो. तू दूर गेलास, काळ पुढे सरकत गेला, पण तुझ्या आठवणींचा सुगंध मात्र आजही तसाच मनात साठून राहतो. कधी एखादा शांत संध्याकाळचा क्षण, कधी पावसाच्या सरींचा मंद आवाज, तर कधी नकळत कानावर पडलेली एखादी धून, सगळेच काही तुझी आठवण करून देतात. जणू प्रत्येक क्षणात तुझ्या अस्तित्वाचा एक हळवा स्पर्श दडलेला असतो. तुझ्यासोबत घालवलेले ते क्षण, आज आठवणींच्या पानांवर जपून ठेवले आहेत. काळाने अनेक गोष्टी बदलल्या, नाती बदलली, परिस्थिती बदलली, पण मनात जपलेले ते क्षण आजही तितकेच ताजे आहेत. रात्रीच्या शांततेत जेव्हा सारे जग निद्रिस्त असते, तव्हा आठवणींचा हा प्रवास अधिकच गहिरा होत जातो. डोळे मिटले की तुझा चेहरा दिसतो, तुझे शब्द ऐकू येतात, आणि नकळत मन पुन्हा भूतकाळाच्या वाटेवर भटकू लागते. विरह म्हणजे केवळ दूर जाणे नसते, तर मनाच्या एका कोपऱ्यात सतत कोणाची तरी उणीव जाणवत राहणे असते. ज्याची सवय झाली होती, ज्याच्या सहवासात आनंद सापडत होता, त्याच व्यक्तीशिवाय जगण्याची सवय करून घेणे म्हणजेच विरह. आजही अनेकदा वाटते, तू पुन्हा एकदा समोर यावे, पूर्वीसारखे मनमोकळे बोलावे, हसावे, रुसावे आणि पुन्हा हसावे. पण काही इच्छा या फक्त मनातच राहून जातात, आणि त्यांच्यासोबत जगण्याचे नावच कदाचित आयुष्य असते. तरीही या विरहाबद्दल मनात तक्रार नाही, कारण तुझ्या आठवणींनीच तर माझ्या आयुष्याला अर्थ दिला आहे. तू जवळ नसलास तरी, तुझ्या स्मृती माझ्यासोबत आहेत. त्या कधी डोळे ओले करतात, तर कधी ओठांवर हसू फुलवतात. विरह तुझ्या आठवणींचा आजही मनाला हळवे करून जातो, पण त्याच वेळी हेही जाणवून देतो की, खरे प्रेम कधीच संपत नाही. ते व्यक्तीच्या उपस्थितीत नव्हे, तर आठवणींच्या रूपाने कायम जिवंत राहते. “तू दूर असलास तरी हरकत नाही, कारण माझ्या प्रत्येक श्वासात आजही तुझ्या आठवणींचेच घर आहे.”

संपादकीय विश्लेषण

मध्यवर्ती कल्पना व भावगती या कवितेची मध्यवर्ती कल्पना विरहाचे उदात्तीकरण आणि स्मृतींची चिरंतनता यांवर आधारित आहे. कविता ‘विरह दरवळण्यापासून’ सुरू होते आणि ‘श्वासांमधील आठवणींच्या घरापर्यंत’ येऊन पोहोचते. कवितेची भावगती संथ, प्रवाही आणि चिंतनशील आहे. सुरुवातीला विरहाची व्याकूळता मांडताना कवयित्री निसर्गाच्या व परिसराच्या घटकांचा आधार घेते; मात्र जशी कविता पुढे सरकते, तशी ती अधिक अंतर्मुख होत जाते. विरहाची केवळ एक भावना न राहता, ती जगण्याची एक अपरिहार्य पद्धती कशी बनते, याचे सुंदर चित्रण यात आले आहे. शैलीवैशिष्ट्ये व भाषिक आकृतीबंध प्रस्तुत रचना मुक्तछंदाच्या जवळ जाणारी, गद्यमय पण तरीही एक अंतर्गत लय जपणारी आहे. कवयित्रीचा आवाज अतिशय प्रामाणिक, थेट आणि संवादात्मक वाटतो. संपादकीय दृष्टिकोनातून मूळ रचनेतील वाक्यरचना आणि शब्दकळा तशीच ठेवून, केवळ व्याकरणाचे नियम (उदा. ‘शांत संध्याकाळचा क्षण’, ‘निद्रिस्त असते’, ‘दूर असलास’) आणि विरामचिन्हे अधिक अचूक करून कवितेची वाचनीयता वाढवली आहे. कुठेही कृत्रिम अलंकार न आणता, अगदी साध्या आणि दैनंदिन वापरातील शब्दांतून तीव्र भावभावना व्यक्त करणे हे या शैलीचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे. प्रतीकात्मकता व परिणामकारकता कवितेत वापरलेली प्रतीके अतिशय तरल आहेत. ‘आठवणींचा सुगंध’, ‘पावसाच्या सरींचा मंद आवाज’, ‘आठवणींची पाने’ आणि ‘रात्रीची शांतता’ ही प्रतीके विरहाच्या एकांताला अधिक गडद करतात. विशेषतः, “विरह म्हणजे केवळ दूर जाणे नसते... त्याच व्यक्तीशिवाय जगण्याची सवय करून घेणे म्हणजेच विरह,” ही व्याख्या विरहाचे तत्त्वज्ञान मांडून जाते. ही ओळ कवितेची परिणामकारकता कमालीची वाढवते. तसेच, डोळे ओले होणे आणि ओठांवर हसू फुलणे या दोन परस्परविरोधी क्रिया एकाच वेळी आठवणींमुळे घडतात, हा विरोधाभास मानवी मनाच्या गुंतागुंतीचा सुंदर कोलाज उभा करतो. सारांश: काळाच्या ओघात व्यक्ती दूर गेली तरी तिच्या पवित्र स्मृतींच्या सोबतीने विरहाचे रूपांतर शाश्वत प्रेमात करणे म्हणजे आयुष्य, हा संदेश ही कविता देते.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठमराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.

अभिप्राय

तुमची टिप्पणी आमच्यासाठी महत्त्वाची आहे!
तुमचा अभिप्राय / टिप्पणी ही आम्ही कसे कार्य करतो? त्यातील सुधारणांसाठी आणि आम्ही सातत्याने उच्च-गुणवत्तेची सेवा प्रदान करतोय की नाही हे समजून घेण्यासाठी आमच्यासाठी महत्वाची आहे.