मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराचे नोंदणीकृत सभासद लेखक ‘इंद्रजित नाझरे’ यांच्या ‘शापित सुंदरी’ या मराठी भयकथेचा भाग २.
प्रस्तुत कथा जुन्या किल्ल्याच्या रहस्यमयी वातावरणातून थेट ११ व्या शतकातील एका वैभवशाली आणि तितक्याच संघर्षमय कालखंडाचा वेध घेणारी एक गूढ, ऐतिहासिक भयकथा आहे...
शापित सुंदरी भाग २
तुम्ही तुमचे दोन्ही मजबूत हात हळूच माझ्या कंबरेभोवती गुंडाळता आणि मला पाठीमागे सरकवत त्या जुन्या, नक्षीकाम केलेल्या भव्य दगडी खांबाला पूर्णपणे टेकवून उभे करता. पाठीला त्या शेकडो वर्षे जुन्या थंड पाषाणाचा स्पर्श होताच माझ्या शरीरात एक गोड शहारा येतो; पण समोरून तुमच्या शरीराची ऊब मला वेड लावून जाते. तुम्ही तुमचे दोन्ही खंबीर हात माझ्या चेहऱ्याच्या दोन्ही बाजूंना खांबावर घट्ट रोवता, ज्यामुळे मी पूर्णपणे तुमच्या प्रभावात येते. कस्तुरीने परिधान केलेले ते आधुनिक छोटे कपडे (ब्लॅक शॉर्ट्स आणि स्काय-ब्लू टॉप) आणि तुमच्या त्या महागड्या सूटची ऊब एकमेकांमध्ये मिसळून जाते. तुमच्या नजरेतील ते अथांग प्रेम पाहून माझे लाघवी डोळे आपोआप मिटले जातात. तुम्ही हळूच अजून पुढे झुकता. तुमचे गरम श्वास माझ्या गालावर आणि मानेवर पडतात, ज्यामुळे माझी छाती वेगाने धापा टाकू लागते. तुमच्या ओठांचा एक उबदार, मादक स्पर्श माझ्या मानेवर होतो. त्या स्पर्शाच्या तीव्रतेने कस्तुरीचे हात तुमच्या पाठीवर घट्ट रोवले जातात. बाहेरील जगाचा, गाडी बंद पडल्याचा आणि मनातील सर्व संशयाचा विसर पडून, आपण दोघे त्या जुन्या किल्ल्याच्या खांबाला बिलगून प्रेमाच्या एका उत्कट लाटेत वाहून जातो. कस्तुरीच्या मनातील भीती आता तुमच्या या हक्काच्या आणि खऱ्याखुऱ्या प्रेमाच्या स्पर्शाने जणू पूर्णपणे शांत होते. आपण दोघे त्या उत्कट प्रेमात हरवून गेलो असतानाच, नेमक्या याच क्षणी किल्ल्याच्या वरच्या बाजूला आभाळात एक प्रचंड, कानठळ्या बसवणारी वीज कडाडते—‘कडऽऽक धडाऽऽम!’ त्या विजांच्या तीव्र पांढऱ्या प्रकाशाने संपूर्ण दिवाणखाना एका सेकंदासाठी उजळून निघतो. त्या भयानक आवाजाने आपण दोघे दचकून एका क्षणात भानावर येतो. आपल्यातील तो प्रवेग थांबतो. मी भीतीने डोळे मोठे करून तुमच्या छातीला घट्ट बिलगते. विजांच्या त्या कडकडाटामुळे किल्ल्याच्या छताचा एक जुना, दगडी भाग खांबाच्या शेजारीच जमिनीवर कोसळतो—‘धडधड!’ त्या पडलेल्या दगडांच्या ढिगाऱ्यातून आणि शतकांनोशतके साचलेल्या धूळ-धुक्यातून, अचानक प्राचीन पानांची बांधणी असलेल्या ताडपत्राच्या पुस्तिका जमिनीवर पडतात. तुमच्या हातातल्या एलईडी टॉर्चचा पांढरा प्रकाश सरळ त्या पुस्तिकांवर पडतो. तुम्ही हळूच पुढे जाता आणि ती जुनी पुस्तिका हातात घेता. तुम्ही तिची धुळीने माखलेली पाने उलटता, तर पहिल्याच पानावर एका देखण्या, राजेशाही पोशाखातील शूर योद्ध्याचे चित्र असते आणि त्याच्या शेजारी एका अप्रतिम, सुंदर राजकुमारीचे हुबेहूब चित्र रेखाटलेले असते. ती राजकुमारी दुसरी कोणी नसून त्या काळातील एक सुंदर, शापित राजकन्या ‘कस्तुरी’ असते आणि तिच्यासोबत जो राजकुमार दाखवला असतो, तो तिचा पती—धाडसी ‘विक्रम सिंह’ असतो. जसा तुमचा आवाज ती पुस्तिका वाचताना त्या शांत किल्ल्यात घुमू लागतो, तसे जादू झाल्यासारखे पुस्तकातील एकेक दृश्य जिवंत होऊन आपल्या डोळ्यांसमोर उभे राहू लागते. आपण दोघे थेट ११ व्या शतकातील एका अत्यंत वैभवशाली आणि समृद्ध ‘मार्कंडेय राजमहालात’ पोहोचतो! मार्कंडेय राजमहालाचा दरबार सोने, हिरे आणि मौल्यवान रत्नांनी मढवलेला आहे. दरबाराच्या मुख्य सुवर्णसिंहासनावर कस्तुरीचे वडील महाराणा भानुप्रताप सिंह आणि माता राजमाता कनकवती देवी बसलेले आहेत. या राजेशाही दरबाराला जोडूनच भगवान श्रीकृष्णाचे एक अवाढव्य, भव्य आणि विस्तीर्ण शिखर असलेले पाषाणाचे मंदिर उभे आहे. मंदिराच्या मुख्य गर्भगृहात, उंच सोन्याच्या सिंहासनावर भगवान श्रीकृष्णाची पांढऱ्या संगमरवरी पाषाणाची अत्यंत मनमोहक मूर्ती विराजमान आहे. चांदीच्या जड पैजणांचा ‘छुमछुम... छुमछुम’ असा नाजूक नाद करत, सतरा वर्षांची नवबालिका राजकुमारी कस्तुरी (मी) माझ्या सख्यांसह मंदिरात प्रवेश करते. मी अंगावर एक अलौकिक, केशरी आणि सोनेरी रंगाचा भव्य राजस्थानी घागरा-चोली परिधान केला आहे. वाळवंटातील वाऱ्यामुळे माझ्या मोकळ्या केसांची बट सारखी चेहऱ्यावर येत आहे. मी उजव्या हाताने ती विस्कटलेली बट अत्यंत लाडात कानामागे सारते. मी श्रीकृष्णाच्या पांढऱ्या मूर्तीसमोर येते आणि माझी चांदीची पूजेची थाळी समोर ठेवते. मी माझे दोन्ही लाघवी डोळे शांतपणे मिटून घेते, माझे हात छातीशी जोडले जातात आणि माझ्या सुमधुर, कोमल आवाजात मी भगवान श्रीकृष्णाचा पवित्र मंत्र पठण करायला सुरुवात करते:
माझा हा अलौकिक मंत्र ऐकून महाराणा भानुप्रताप सिंह आणि राजमाता कनकवती देवी दरबारासह तिथे येतात. पूजा संपन्न होते, मी घागऱ्याचा काठ सावरत पुढे येते आणि खाली झुकून महाराणा व राजमाता यांच्या चरणांवर सुगंधी पाणी वाहून, अत्यंत आदराने चरणस्पर्श करते. त्यानंतर उपस्थित सर्वांना केशरयुक्त पेढे आणि सुगंधी पंचामृताचा प्रसाद देते. महाराणा भानुप्रताप सिंह पुढे येतात, माझ्या डोक्यावर आपला खंबीर हात ठेवतात आणि जुन्या राजस्थानी भाषेच्या भारदस्त आवाजात माझे कौतुक करत म्हणतात: महाराणा भानुप्रताप (हसून, राजस्थानी भाषेत): “घणो चोखो! घणो चोखो कस्तुरी बायसा! म्हणे आज थारो ओ सुमधुर कंठ सुणकर म्हारो काळजो एकदम गदगद व्हे गयो सा! म्हारी लाडकी कस्तुरी फक्त या राज री राजकुमारी कोनी, पण म्हार्या पूर्ण घरा री लक्ष्मी आणि भाग विधाता आहे सा! भगवान सामळियो थारेवर नेहमी अशीच कृपा राखजो!” मी लाजून पुन्हा एकदा माझी केसांची बट मागे सारते आणि खट्याळपणे देवासमोर उभी राहते. संपूर्ण मंदिरात एक अत्यंत पवित्र आणि राजेशाही सोहळा रंगला आहे. मार्कंडेय राजमहालातील मारवाडी न्यायदरबार मार्कंडेय राजमहालाच्या मुख्य न्यायदरबारात (दीवान-ए-खास) सकाळचे कामकाज सुरू आहे. उंचावर असलेल्या सोन्याच्या भव्य सिंहासनावर महाराणा भानुप्रताप सिंह रत्नजडित चिलखत घालून अत्यंत रुबाबाने बसलेले आहेत. दरबाराच्या मध्यभागी एक वृद्ध आणि गरीब शेतकरी पुढे येतो, आपले दोन्ही हात जोडतो आणि डोळ्यात अश्रू आणून अस्सल राजस्थानी भाषेत आपली व्यथा मांडतो: वृद्ध शेतकरी: “अन्नदाता! माई-बाप! ईं वखत म्हार्या वाळवंट रा भागा में मीं घणो कम बरसियो सा। म्हारो सगळो काळो सुक गयो सा। अबे म्हे राज रो लगान कियां भरण सा? म्हारा टाबऱ्या उपास्या मर जावेला हुकूम!” त्या गरीब प्रजेची ही मारवाडी व्यथा ऐकून महाराणा भानुप्रताप सिंह यांचे डोळे गंभीर होतात. ते आपल्या सिंहासनावरून खंबीरपणे उभे राहतात, तलवारीच्या मुठीवर हात ठेवतात आणि संपूर्ण दरबारात घुमणाऱ्या आपल्या भारदस्त आवाजात राजस्थानी भाषेत आदेश सोडतात: महाराणा भानुप्रताप (खंबीर आवाजात): “सावधान! म्हारो हुकूम सुणजो सा! ईं वखत ज्या भागा में मीं कम बरसियो है, उण सगळी रय्यत रो लगान आख्यां आत्ता ई माफ कर दियो जावे सा! आणि ऐवढंच कोनी... राज रा मुख्य कोठार खोलर सगळा गरिबां ने नाज मोफत बांट दियो जावे सा! म्हारी रय्यत री आंख्यां में एक ई आंसू नी रहणो चाहीजे, क्यूंकी रय्यत सुखी तो ई मार्कंडेय राजमहाल सुखी सा!” महाराणांचा हा प्रजाहितदक्ष आदेश ऐकताच संपूर्ण दरबारात “महाराणा भानुप्रताप सिंह की जय!” असा प्रचंड जयजयकार घुमतो. राजमहालाच्या बागेत कस्तुरीच्या मैत्रिणींसोबतच्या राजस्थानी लीला इकडे दरबारात गंभीर कामकाज संपत आले आहे, तर तिकडे महालाच्या मागच्या बाजूला असलेल्या विशाल बागेत सतरा वर्षांची राजकुमारी कस्तुरी (मी) तिच्या सख्या—पद्मा, चंपा आणि उमा सोबत डोळ्यांवर पट्टी बांधून लपाछपी खेळत आहे. मी अंगावर एक अलौकिक, केशरी आणि सोनेरी रंगाचा भव्य राजस्थानी घागरा-चोली परिधान केला आहे, ज्यावर काचकाम आणि जरदोजीचे बारीक राजेशाही नक्षीकाम केलेले आहे. कपाळावर सोन्याचे ‘बोरला’ आणि हातात हस्तिदंताच्या पांढऱ्या बांगड्या चमकत आहेत. वाऱ्यामुळे माझ्या गालावर आलेली केसांची बट मी उजव्या हाताने अत्यंत नखऱ्याने कानामागे सारते आणि माझ्या मैत्रिणींना जुन्या राजस्थानी भाषेत चिडवायला सुरुवात करते: कस्तुरी (गालातल्या गालात हसत, टाळी वाजवून मारवाडीत ओरडत): “अरेरे चंपा! पद्मा! थू म्हाने पकडू कोनी सको सा! म्हारो मदन-गोपाल म्हाने नेहमी लपवायला मदत करे सा। उमा... थारे में ताकद है तो म्हाने रंगेहाथ पकड र दिखा सा, नी तो ईं दिवाळी ने म्हार्या हाता रो गोड-गोड घेवर थारे ने चखण ने कोनी मिले सा, जाव सा!” माझा हा नखरा पाहून पद्मा माझ्या पाठीमागून येऊन माझा पदर पकडण्याचा प्रयत्न करते; पण मी साडीचा काठ सावरत, पायातील पैजणांचा ‘छुमछुम’ आवाज करत खांबाच्या मागे पळते. कस्तुरी (खांबामागून तोंड वाकडं करून चिडवत): “का रे पद्मा? थाकी गयो का सा? म्हाने पकडणो कोई खाळा रो खेड कोनी सा! आता निवांत उभी राह आणि म्हारो कान्हो आज म्हाने काय सरप्राईज देणार है, उण री वाट बघ सा!” कस्तुरीचे हे संपूर्णपणे राजस्थानी भाषेतील अवखळ रूप, तिची खट्याळ मुद्रा आणि दरबारातील राजेशाही मारवाडी थाट... यामुळे ११ व्या शतकातील हा प्रसंग कमालीची तार्किक आणि विहंगम खोली देतो. मार्कंडेय राजमहालातील अलौकिक दिवाळी आणि कस्तुरीचा मारवाडी कृष्णसंवाद कार्तिक महिन्यातील ती अत्यंत भव्य दिवाळीची रात्र आहे. आपला भव्य दिव्य ‘मार्कंडेय राजमहाल’ सोन्या-चांदीच्या हजारो पणत्या आणि दिव्यांच्या प्रकाशाने पूर्णपणे जगमगत आहे. महालाच्या संगमरवरी पांढऱ्या भिंतींवर सुगंधी केशर आणि शुद्ध कस्तुरीच्या अत्तराचा राजेशाही सुवास दरवळत आहे. या मंगल समयी, सतरा वर्षांची आपली लाडकी राजकुमारी कस्तुरी (मी) माझ्या अंतःपुरात अत्यंत सुंदर सजून तैयार झाली आहे. मी अंगावर तोच अलौकिक, केशरी आणि सोनेरी रंगाचा भव्य राजस्थानी घागरा-चोली परिधान केला आहे. त्या घागऱ्यावरील काचकाम आणि जरदोजीचे अतिशय सुंदर राजेशाही नक्षीकाम दिव्यांच्या प्रकाशात चमचम करत आहे. कपाळावर सोन्याचे ‘बोरला’ आणि हातात हस्तिदंताच्या पांढऱ्या शुभ्र बांगड्या तिच्या रूपाला अजून खुलवत आहेत. वाळवंटाच्या वाऱ्यामुळे माझ्या मोकळ्या केसांची एक छोटी बट माझ्या गालाला स्पर्श करते, तेव्हा मी उजव्या हाताने ती बट अत्यंत आदराने कानामागे सारते. मी हातामध्ये शुद्ध गाईच्या तुपाचा सोन्याचा दिवा घेऊन, महालातील इतर कोणालाही न भेटता सर्वात आधी थेट भगवान श्रीकृष्णाच्या भव्य मंदिरात प्रवेश करते. मंदिराच्या गाभाऱ्यात एका उंच सोन्याच्या सिंहासनावर, भगवान श्रीकृष्णाची अस्सल पांढऱ्या संगमरवरी पाषाणाची अत्यंत मनमोहक आणि जिवंत वाटणारी मूर्ती विराजमान आहे. दिव्याचा तो सोनेरी प्रकाश जसा त्या पांढऱ्या मूर्तीवर पडतो, तसे ठाकूरजींचे रूप साक्षात चमकायला लागते. मी मूर्तीसमोर गुडघ्यावर खाली बसते, माझे मोठे लाघवी डोळे ठाकूरजींवर खिळतात आणि मी अत्यंत लडिवाळपणे, खोडकर आणि अथांग प्रेमाने माझ्या देवाशी अस्सल मारवाडी भाषेत संवाद साधायला सुरुवात करते: कस्तुरी (मूर्तीचा हात धरून, लाडात राजस्थानी भाषेत): “कान्हा... जो सा, आज दिवाळी रो घणो मोटो सण है, पण म्हे महाल में कोनी ने ई म्हारो चहरो कोनी दिखायो सा। सगळा सु पैला ओ केशरी घागरा पेर र, सज-धज र म्हे फक्त आणि फक्त थारा ही सामे आई हूँ सा! क्यूंकी म्हाने ठावं है, म्हारो पैलो हक फक्त थारे माथे ही है सा। ओ महाल, म्हारो हुकूम म्हाने ब्याव री आणि स्वयंवरा री वात कर र घणो डर सा... पण थू ही म्हाने सायता कर सा! आज री ईं पवित्र रात में, थारी कस्तुरी थारा चरणां में व्हे रही है सा।” असे म्हणून मी माझे डोळे शांतपणे मिटून घेते, माझे दोन्ही हात छातीशी जोडले जातात आणि माझ्या सुमधुर, कोमल आवाजात मी भगवान श्रीकृष्णाचा अत्यंत पवित्र पारंपरिक मंत्र पूर्णपणे पठण करायला सुरुवात करते:
माझा हा अलौकिक मंत्र आणि मंदिरात लागलेला तो पहिला दिवा पाहून, राजदरबारातून थेट कस्तुरीचे वडील महान महाराणा भानुप्रताप सिंह आणि माता राजमाता कनकवती देवी तिथे येतात. महाराणांनी गडद जांभळ्या रंगाचा जरदोजी शेरवानी पोशाख आणि डोक्यावर रेशमी मारवाडी फेटा परिधान केला आहे, तर राजमाता राजेशाही हिरव्या रंगाच्या सिल्क साडीत अतिशय विहंगम दिसत आहेत. पूजा संपन्न होते, मी घागऱ्याचा काठ सावरत पुढे येते आणि खाली झुकून महाराणा आणि राजमाता यांच्या चरणांवर सुगंधी पाणी वाहून, अत्यंत आदराने त्यांची पाद्यपूजा करते. त्यानंतर, आपण सर्वजण महालाच्या मुख्य भोजनकक्षात येतो, जिथे चांदीच्या भव्य थाळ्या सजवण्यात आल्या आहेत. कस्तुरीने स्वतः उभी राहून आचाऱ्यांकडून बनवून घेतलेला तो अस्सल पारंपरिक राजस्थानी बेत चांदीच्या थाळ्यांमध्ये वाढला जातो—शुद्ध तुपातील गरमागरम दाल-बाटी-चूरमा, मसाल्यांचे मऊ गट्टे री सब्जी, काजू-किशमिश घातलेली केर सांगरी आणि गोड पक्वान्नामध्ये केशर-रबडीने सजवलेला जाळीदार राजस्थानी घेवर व सुवासिक लापसी! महाराणा भानुप्रताप आपल्या आसनावर बसतात, चांदीच्या थाळीतील तो विहंगम बेत पाहतात, खूप खुश होतात आणि कस्तुरीकडे पाहत भारदस्त आवाजात राजस्थानी भाषेत विचारतात: महाराणा भानुप्रताप (हसून, राजस्थानी भाषेत): “अरे वा! राणी सा, आज तो म्हारो काळजो घणो राजी व्हे गयो सा! जेवणा री ओ सुवास सुणकर ईं भूक घणी वाढ गयी है सा। कस्तुरी बायसा, थू देवाची पूजा पण घणी चोखी कीधी आणि ओ सगळो बेत पण थू स्वतः उभा राहून बणवायो है का सा?” मी अत्यंत नम्र भावाने दोन्ही हात जोडते, चेहऱ्यावर एक लाघवी हसू आणते आणि जुन्या राजस्थानी भाषेत उत्तर देते: कस्तुरी (हसतमुख चेहऱ्याने, राजस्थानी भाषेत): “हो हुकूम! आज दिवाळी रो घणो मोटो सण है सा। म्हारो धोळो सामळियो म्हणाला की आज महाराणा आणि राजमातेसाठी थारा हाता सु गोड लापसी आणि घेवर बणव सा! म्हे आचार्यां सांगे उभी राहून ओ सगळो थाट थार्यासाठीच तयार कीधो है सा। आधी थू जेवण चखो सा, म्हारो कान्हा थारे ने नेहमी सुखी राखेला सा!” महाराणा पहिला घास तोंडात घेतात आणि चव ओळखताच अत्यंत समाधानाने मान डोलवतात. महालाच्या छतावरील आकाशदिवे आणि सख्यांसोबतच्या मारवाडी गप्पा त्या रात्रीच्या दुसऱ्या प्रहरात मी, माझ्या लाडक्या सख्या—पद्मा, चंपा आणि उमा यांच्यासोबत महालाच्या सर्वात उंच छतावर (अगाशीत) येते. आम्ही सख्यांनी एकत्र येऊन तयार केलेले मोठे, रंगीबेरंगी राजेशाही ‘आकाशदिवे’ मध्यभागी शुद्ध तुपाची पणती लावून हवेत सोडून देतो. तो सोनेरी दिवा संथ गतीने काळ्याकुट्ट आकाशात उंच उंच उडू लागतो. त्या उडणाऱ्या दिव्यांच्या सोनेरी प्रकाशात आणि सख्यांच्या गोड गप्पांमध्ये मार्कंडेय राजमहालच्या या ऐतिहासिक दिवाळी सणाची अतिशय आनंदाने सांगता होते. पाडव्याच्या मुहूर्तावर स्वयंवराची घोषणा, जोधपूरचे राजकुमार 'विक्रम सिंह' यांची भव्य एन्ट्री आणि विवाह दिवाळी संपून दुसऱ्या दिवशी सकाळी पाडव्याचा अतिशय पवित्र मुहूर्त उजाडतो. महाराणा भानुप्रताप सिंह आपल्या न्यायदरबारात कस्तुरीच्या ‘भव्य दिव्य स्वयंवराची’ अधिकृत घोषणा करतात. स्वयंवराची अट अत्यंत कठीण ठेवली जाते—मार्कंडेय राजमहालाच्या मध्यभागी असलेला एक महाकाय, लोखंडी शिवधनुष्य जो कोणी लीलया पेलून त्याची प्रत्यंचा ओढेल, तोच राजकुमारी कस्तुरीचा पती होईल. पौर्णिमेच्या शुभ मुहूर्तावर स्वयंवराचा सोहळा सुरू होतो. मी, राजकुमारी कस्तुरी, आज एका अत्यंत देखण्या गडद गुलाबी आणि मोत्यांच्या रंगाच्या राजेशाही घागऱ्यात नटून, हातात गुलाबाची सुंदर वरमाला घेऊन उभी आहे. कित्येक राजकुमार अपयशी ठरतात. नेमक्या याच वेळी, महालाच्या सिंहद्वारावर तुताऱ्यांचा कानठळ्या बसवणारा नाद घुमतो आणि संपूर्ण दरबार हादरवून टाकत, राजस्थानमधील जोधपूर येथील एका महान राज्याचे महापराक्रमी राजकुमार ‘विक्रम सिंह’ (तुम्ही) पांढऱ्या शुभ्र घोड्यावरून भव्य दिव्य एन्ट्री घेतात. तुमच्यासोबत जोधपूरचे महाराज गजसिंह (तुमचे वडील) आणि महारानी रूपमती देवी (तुमची माता) आपल्या भव्य राजेशाही लवाजम्यासह उपस्थित आहेत. तुम्ही अत्यंत वीरगतीने चालत येता आणि महाराणा भानुप्रताप यांना मुजरा करून, ते जड धनुष्य एका झटक्यात डाव्या हाताने हवेत उचलून धरता आणि ‘कडाऽऽड’ असा आवाज करत धनुष्याची प्रत्यंचा चढवून स्वयंवर पूर्णपणे जिंकून घेता! मी पायातले पैजण वाजवत पुढे येते आणि तुमच्या गळ्यात ती सुगंधी गुलाबाची वरमाला अर्पण करते. मार्कंडेय राजमहालात ११ व्या शतकातील सर्वात भव्य विवाह सोहळा सुरू होतो. तुम्ही केशर रंगाची राजेशाही शेरवानी परिधान केली आहे, तर मी गडद लाल रंगाचा अत्यंत भव्य जोधपुरी घागरा परिधान केला आहे. लग्नाच्या भोजनशाळेत दोन्ही राज्यांच्या लोकांसाठी आणि मांसाहारी पाहुण्यांसाठी जोधपूरचे प्रसिद्ध ‘मांस सोगरा’ व ‘सफेद मांस’ आणि शाकाहारी लोकांसाठी दाल-बाटी-चूरमा, मावा कचोरी व बदाम लापसीचा महाथाट ठेवला आहे. अग्नीच्या साक्षीने सात फेरे पूर्ण झाल्यावर, मी अत्यंत लाजून, नववधूच्या लावण्याने तुमच्याकडे पाहते आणि जुन्या राजस्थानी भाषेच्या मधाळ गोडव्यात हळूच तुमच्या कानापाशी पुटपुटते: कस्तुरी (लाजून, नववधूच्या अंदाजात राजस्थानी भाषेत): “हुकूम... आज म्हारो ब्याव आखख्या जगातला सर्वात शूर योद्ध्या सांगे व्हयो सा! आजपासून म्हारो हा हाथ आणि म्हारो हा जीव तुमच्या चरणी अर्पण आहे सा!” सासरी गृहप्रवेश आणि हलका-फुलका रोमान्स लग्नानंतर तुम्ही कस्तुरीला घेऊन आपल्या साम्राज्यात सुखरूप परत येता. तुमच्या या भव्य राजमहालाचे नाव आहे—‘सूर्यांश राजमहाल!’ कस्तुरीचा तिथे अत्यंत थाटामात गृहप्रवेश होतो. रात्रीच्या वेळी, सुगंधी मेणबत्त्यांनी सजलेल्या त्या राजेशाही शयनगृहात कस्तुरीने रात्रीसाठी एक अत्यंत नाजूक, हलक्या निळ्या (स्काय ब्लू) रंगाची सुती राजस्थानी साडी परिधान केली आहे. तुम्ही (विक्रम सिंह) खोलीत येता. कस्तुरी बेडवर नववधूच्या लाजेने खाली मान घालून बसली आहे. तुम्ही तिच्या जवळ येता. आपल्यातील हा रोमान्स आपण अगदी हलका-फुलका आणि मर्यादित ठेवला आहे. तुम्ही हळूच पुढे झुकता आणि तिचा तो नाजूक हात आपल्या खंबीर हातात घेता. कस्तुरी (लाजून, मऊ आवाजात राजस्थानी भाषेत): “हुकूम... म्हाने आज घणी लाज आवे सा! थू तर घणो दयाळू आणि सोवणो पण आहे सा!” तुम्ही फक्त हसता, तिच्या कपाळावर एक अत्यंत हलका, आश्वासक आणि प्रेमळ स्पर्श करता. कस्तुरी तुमच्या खांद्यावर तिचे डोके टेकवून शांतपणे विसावते. या गोड क्षणाने नात्याची एक सुंदर सुरुवात होते. अफगाण शासक जलालुद्दीन तुघलक खान याचे आक्रमण आणि घनघोर युद्ध काही महिने सुखात घालवल्यानंतर, जोधपूरच्या या पावन भूमीवर संकटाचे काळे ढग जमा होतात. अफगाणिस्तानवरून आलेला तो अत्यंत निर्दयी आणि क्रूर शासक ‘जलालुद्दीन तुघलक खान’ आपल्या फौजेसह जोधपूरच्या सीमेवर येऊन धडकतो. रात्रीच्या वेळी अचानक युद्धाची शिंगे वाजायला लागतात. तुम्ही अंगावर लोखंडी चिलखत चढवता, हातात आपली ती महाकाय तलवार घेता आणि युद्धावर निघण्यापूर्वी कस्तुरीला निरोप देण्यासाठी तिच्या महालात आता. कस्तुरी पुढे येते आणि आपल्या नाजूक बोटाने केशर व कुंकवाचा विजयाचा टिळा तुमच्या कपाळावर लावते. वाळवंटाच्या वाऱ्यामुळे कस्तुरीच्या केसांची एक बट तिच्या चेहऱ्यावर उडते, तेव्हा ती डाव्या हाताने ती बट कानामागे सारते आणि तुमच्या डोळ्यात डोळे घालून अत्यंत बाणेदार, राजस्थानी भाषेत म्हणते: कस्तुरी (बाणेदार आवाजात, राजस्थानी भाषेत): “हुकूम! थू म्हारो शूरवीर राजकुमार आहे सा। उण अफगाणिस्तान रा क्रूर जलालुद्दीन तुघलक खान ने दाखवून द्या की राजपुतांची तलवार जेव्हा रणांगणात तळपते, तेव्हा शत्रूची मुंडकी गाजरासारखी कापली जातात सा! थू विजयी होऊनच परत या सा!” रणांगणावरील विहंगम युद्ध आणि तुघलक खानचा वध वाळवंटाच्या विस्तीर्ण मैदानावर एक भयानक युद्ध सुरू होते. शत्रूच्या तोफांचे आगीचे गोळे राजपूत सैन्यावर कोसळतात. पण तुम्ही, शत्रूच्या तोफखान्यालाच लक्ष्य करता. तुम्ही तुमच्या पांढऱ्या अश्वाला टाच मारून थेट शत्रूच्या मुख्य छावणीकडे झेप घेता. तुम्ही तुमची महाकाय तलवार हवेत उंचावता आणि एकाच शक्तिशाली फटक्यात जलालुद्दीन तुघलक खानचे मुंडके धडावेगळे करून वाळूत उडवून देता! जोधपूरने हा ऐतिहासिक महाविजय मिळवला आहे आणि तुम्ही विजयाच्या उन्मादात सूर्यांश राजमहालात परत येता. महाराज गजसिंह यांचे निधन आणि महाराणीचे सती जाणे या ऐतिहासिक विजयानंतर वर्षे अतिशय वेगाने पुढे निघून जातात; पण अचानक जोधपूरचे वृद्ध महाराज गजसिंह आजारपणामुळे आपले प्राण सोडतात. संपूर्ण जोधपूर साम्राज्यावर दुःखाचा डोंगर कोसळतो. ११ व्या शतकातील त्या कठोर राजपूत परंपरेनुसार, पतीच्या निधनानंतर महाराणी रूपमती देवी यांनी ‘सती’ जाण्याचा निर्णय घेतला. राजमहालाच्या बाहेरील विस्तीर्ण मैदानात चंदनाच्या लाकडांची एक भव्य चिता रचली गेली आहे. राजमाता रूपमती देवी लाल रंगाचा सुवासिक विवाह पोशाख परिधान करून चितेच्या देशाने पावले टाकतात. कस्तुरी आणि विक्रम सिंह डोळ्यात अश्रू आणून तिथे उभे आहेत. कस्तुरी पुढे येते, राजमातेच्या पाया पडते आणि जुन्या राजस्थानी भाषेत अत्यंत रडत-रडत म्हणते: कस्तुरी (राजमातेचे पाय धरून, ढसाढसा रडत राजस्थानी भाषेत): “मा सा... थू म्हाने अशी एकटी सोडून कुठे चाली सा? म्हारो काळजो फाटतो आहे सा! म्हाने आशीर्वाद द्या की थारी ही कस्तुरी या सूर्यांश राजमहालाचा आणि विक्रम सिंह साहेबांचा स्वाभिमान नेहमी राखेल सा!” राजमाता कस्तुरीच्या डोक्यावर हात ठेवतात आणि म्हणतात, “पतीच्या पाठीशी सावलीसारखी उभी राहा सा.” राजमाता चितेवर बसतात. चितेला अग्नी दिला जातो. आगीच्या त्या विहंगम ज्वाळा आकाशाला भिडतात. तुम्ही आणि कस्तुरी एकमेकांचा हात घट्ट पकडून, अश्रू गाळत त्या चितेकडे पाहत उभे आहात. (क्रमशः)
अभिप्राय