अजून किती वेळ - मराठी कविता (रविंद्र गाडबैल)

मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराचे नोंदणीकृत सभासद कवी ‘रविंद्र गाडबैल’ यांची ‘अजून किती वेळ’ ही मराठी कविता.

प्रस्तुत कविता ही डिजिटल प्रशासकीय व्यवस्थेतील तांत्रिक त्रुटींमुळे सामान्य नागरिक आणि विद्यार्थ्यांची होणारी ससेहोलपट मांडणारी एक ज्वलंत सामाजिक रचना आहे...

अजून किती वेळ

रविंद्र गाडबैल (हिरपूर, मूर्तिजापूर, अकोला, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

आधुनिक काळात शासकीय सेवांचे डिजिटलायझेशन करून पारदर्शकता आणण्याचा दावा केला जात असला, तरी प्रत्यक्षात जमिनीवरील वास्तव किती दाहक आहे, यावर ‘अजून किती वेळ’ ही कविता प्रकाश टाकते. ‘आपले सरकार’ आणि ‘सेतू’ सारख्या सेवा केंद्रांच्या माध्यमातून मिळणारे दाखले व प्रमाणपत्रांमधील तांत्रिक विस्कळीतपणा, त्यामुळे विद्यार्थ्यांचे रखडलेले प्रवेश आणि गरिबांच्या शिक्षणाचे होणारे नुकसान हा या कवितेचा मुख्य आशयसंदर्भ आहे. कवीने अत्यंत थेट आणि संतापजनक सुरात डिजिटल दुरवस्थेचे चित्रण करत प्रशासकीय अनास्थेवर बोट ठेवले आहे.

अजून किती काळ लागेल सेवा सुरू व्हायला, ‘आपले सरकार’ सेवा केंद्राच्या नावाखाली बेरोजगार पाहायला? कुणाचे प्रमाणपत्र तर कुणाचे दाखले, तांत्रिक अडचणींमुळे कंबरडे वाकले. किती उत्तरे द्यावीत, शब्दांनी सोडली साथ, कधी वॉलेटचा प्रॉब्लेम, कधी फोटो साईजचा घात. सर्व्हर करतो धावा, डॉक्युमेंट करते इनव्हॅलिड नाद, अभियंता साहेब, यावर काही आहे का तोडगा व दाद? तंत्र सज्ज आहे फक्त सेवेसाठी, महापोर्टलचा मंत्र, अनेक शाखेच्या विद्यार्थ्यांचे प्रवेश आजच अडले पारतंत्र्य. उद्याचे भविष्य आजच अंधारात पडले, गोरगरिबांच्या मुलांचे शिक्षण येथेच नडले. शैक्षणिक कागदपत्रांकरिता तांत्रिक रामायण येथेच घडले, किती दिवस चालेल सेतू सुविधा केंद्रावर येरझारांचे रडणे? दिवसांमागून दिवस चालले, आशेचे किरण किती सावरावे, अशा परिस्थितीशी लढण्याकरिता अभियंत्यांकडे काही शक्कल असावी. विनाबुद्धीचे भरून ठेवलेत बेअक्कल, आता तरी ठेवा सामान्य जनतेचे भान, योग्य रीतीने सुरक्षित ठेवा सेवा स्थान!

संपादकीय विश्लेषण

मध्यवर्ती कल्पना व भावगती ‘अजून किती वेळ’ या कवितेची मध्यवर्ती कल्पना ही सरकारी डिजिटल प्रणालीतील त्रुटी (तांत्रिक अडचणी) आणि त्यातून निर्माण होणारी सामाजिक व शैक्षणिक हानी यावर आधारित आहे. कवितेची भावगती सुरुवातीला केवळ एक चौकशी किंवा विचारणा असल्यासारखी वाटते, परंतु जसा जसा कवितेचा परीघ विस्तारतो, तसा हा सूर तीव्र संतापात आणि हतबलतेत बदलत जातो. एका बाजूला तांत्रिक प्रगतीचे मोठमोठे दावे आणि दुसऱ्या बाजूला मात्र साध्या दाखल्यासाठी करावी लागणारी वणवण यातील विरोधाभास कवितेच्या गतीला धारदार बनवतो. शैलीवैशिष्ट्ये आणि भाषिक पोत कवितेची शैली ही प्रामुख्याने संवादात्मक, उपरोधिक आणि प्रश्नार्थक आहे. कवीने जनमानसातील, विशेषतः ग्रामीण व निमशहरी भागातील बोलीभाषेशी साधर्म्य सांगणारे शब्द वापरून रचनेला जिवंतपणा दिला आहे. संपादकीय संस्कारांदरम्यान मूळ कवितेतील प्रासंगिक इंग्रजी तांत्रिक शब्दांचे मराठीकरण न करता ते तसेच ठेवले आहे, कारण ते शब्द आजच्या डिजिटल युगातील सर्वसामान्यांच्या रोजच्या भाषेचा भाग बनले आहेत. यमक रचनेचा केलेला वापर कवितेतील आक्रोशाला एक विशिष्ट लयबद्धता प्रदान करतो. प्रतीकात्मकता आणि परिणामकारकता कवितेत वापरलेले संदर्भ हे आजच्या प्रशासकीय ढिसाळपणाचे जिवंत प्रतीक आहेत. शासकीय पोर्टलचा उल्लेख केवळ एक ‘मंत्र’ म्हणून करणे हे व्यवस्थेच्या फोलपणावर केलेले अचूक भाष्य आहे. शैक्षणिक प्रवेशासाठी लागणाऱ्या कागदपत्रांची प्रक्रिया ही एखाद्या न संपणाऱ्या महाकाव्यासारखी क्लिष्ट झाली आहे, हे दर्शवण्यासाठी योजलेले रूपक अतिशय समर्पक ठरले आहे. सर्वसामान्यांचा वेळ, पैसा आणि मानसिक शांतता कशी नष्ट होते आहे, याचे वास्तववादी चित्रण केल्यामुळे ही रचना थेट वाचकाच्या मनाला भिडते आणि व्यवस्थेविरुद्ध मनात सात्विक संताप निर्माण करण्यात यशस्वी ठरते. सारांश: शासकीय महापोर्टल आणि डिजिटल सेवा केंद्रांमधील तांत्रिक त्रुटींमुळे विद्यार्थी व सामान्य जनतेची होणारी ससेहोलपट आणि त्याविषयीचा तीव्र लोकक्षोभ या कवितेतून प्रभावीपणे व्यक्त झाला आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठमराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.

अभिप्राय

तुमची टिप्पणी आमच्यासाठी महत्त्वाची आहे!
तुमचा अभिप्राय / टिप्पणी ही आम्ही कसे कार्य करतो? त्यातील सुधारणांसाठी आणि आम्ही सातत्याने उच्च-गुणवत्तेची सेवा प्रदान करतोय की नाही हे समजून घेण्यासाठी आमच्यासाठी महत्वाची आहे.