आई गेल्यानंतर आयुष्य कोरडे झाले - मराठी कविता (नरेश रावताला)

मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराचे नोंदणीकृत सभासद कवी नरेश रावताला यांची ‘आई गेल्यानंतर आयुष्य कोरडे झाले’ ही मराठी कविता.

प्रस्तुत कविता मातृनिधनानंतर कौटुंबिक विश्वात आलेली नीरसता, कोरडेपणा आणि आईच्या स्मृतींच्या गहिऱ्या वेदनेचे दर्शन घडवणारी एक आर्त शोकरचना आहे...

आई गेल्यानंतर आयुष्य कोरडे झाले

नरेश रावताला (धुळे, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

आईच्या जाण्याने केवळ एक व्यक्ती जात नाही, तर घराचे अवघे चैतन्य आणि मांगल्याचा गाभाच नष्ट होतो, या विदारक सत्याभोवती ‘आई गेल्यानंतर आयुष्य कोरडे झाले’ या कवितेचे भावविश्व केंद्रित झाले आहे. कवीने रोजच्या जगण्यातील साध्या वाटणाऱ्या पण आईशी जोडलेल्या घटकांच्या माध्यमातून आपला आशयसंदर्भ स्पष्ट केला आहे. सण-उत्सव, दैनंदिन कामे आणि घरगुती वास्तू या सर्वच आघाड्यांवर आईच्या अनुपस्थितीमुळे निर्माण झालेली उदासीनता व शुष्कपणा यांचे अत्यंत कातर चित्रण यात पाहायला मिळते.

आई गेल्यावर घरातली देवता निघून गेली, देव्हाऱ्यातील ज्योतही मंदावत संपून गेली. तिच्या ओवाळणीच्या स्पर्शातले प्रेम, सणांच्या गोंगाटातही हरवून निघून गेले. भाकर जळते, पाणी उकळते, दिवस सरतो, पण तिचे काळजीचे जगणे मागे पडून गेले. कपाटातली साडी अजून सुगंध देत राहते, पण ती नेसणारी छाया काळात विरून गेली. वाऱ्यालाही आता तिचे नाव आठवत नाही, घरभरचे अस्तित्व हळूहळू पुसून गेले. ‘रावताला’ लिहितो, रिकामेपणाचा इतिहास, आई गेल्यावर आयुष्यच कोरडे होऊन गेले.

संपादकीय विश्लेषण

मध्यवर्ती कल्पना व भावगती ‘आई गेल्यानंतर आयुष्य कोरडे झाले’ या रचनेची मध्यवर्ती कल्पना मातृवियोगामुळे आयुष्याला आलेली वृक्षता आणि घरपण हरवल्याची तीव्र जाणीव यावर आधारित आहे. कवितेची भावगती कौटुंबिक देवत्वाच्या लोपापासून सुरू होऊन दैनंदिन व्यवहारांकडे आणि तिथून पुढे आईच्या भौतिक सुवासाकडून थेट काळाच्या अनंततेत विरून गेलेल्या छायेकडे प्रवास करते. सुरुवातीला येणारी आध्यात्मिक व भावनिक ओढ उत्तरोत्तर व्यावहारिक जगण्यातील एकाकीपणाकडे सरकते आणि शेवटच्या चरणात ती संपूर्ण आयुष्याच्या वाळवंटीकरणावर येऊन थांबते. शैलीवैशिष्ट्ये व भाषिक शुद्धता कवितेची शैली आत्मकथनात्मक, संथ आणि अत्यंत प्रांजळ आहे. कवीने क्लिष्ट शब्दरचना टाळून घरगुती संदर्भांना साहित्यिक उंचीवर नेऊन ठेवले आहे. संपादकीय प्रक्रियेमध्ये मूळ भावसूराला कुठेही बाधा न आणता केवळ शुद्धलेखनाचे नियम आणि विरामचिन्हांची अचूकता यांवर लक्ष केंद्रित केले गेले आहे. अक्षरांवरील अनुस्वार आणि र्‍-काराचे व्याकरणिक निर्दोषत्व सुधारल्यामुळे कवितेचा अंतर्गत प्रवाह आणि वाचनीयता अधिक सुस्पष्ट व सुभग झाली आहे. प्रतीकात्मकता व परिणामकारकता रचनेत वापरलेली प्रतीके मराठी मनाला आणि संस्कृतीला अत्यंत जवळची असल्याने कमालीची परिणामकारक ठरली आहेत. देव्हाऱ्यातील ज्योतीचे मंदावणे हे घराचे मांगल्य संपण्याचे जिवंत प्रतीक आहे, तर भाकर जळणे आणि पाणी उकळणे या बिंबांमधून आईविना कोलमडलेली कौटुंबिक व्यवस्था अत्यंत टोकदारपणे समोर येते. कपाटातील साडीचा सुगंध हे आईच्या केवळ स्मृती उरल्याचे आणि ती स्वतः अस्तित्वात नसल्याचे एक अत्यंत हळवे व विदीर्ण करणारे प्रतीक आहे. हा सर्व गोळाबेरीज इतिहास कवीने स्वतःच्या नावासह ज्या संयतपणे मांडला आहे, तो वाचकाच्या मनाला प्रदीर्घ काळ सुन्न करून सोडतो. सारांश: घरातील मांगल्य आणि चैतन्याचा आधारस्तंभ असलेल्या आईच्या जाण्याने संपूर्ण दैनंदिन जगणे कसे नीरस, शुष्क आणि केवळ एक यांत्रिक इतिहास बनते, याचे अत्यंत कारुण्यमय व अभ्यासपूर्ण संपादन हे काव्यरूप आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

नरेश रावताला यांचे इतर लेखन वाचा:

विषयानुसार कविता

आईच्या कवितानिसर्ग कवितापावसाच्या कवितागावाकडच्या कविताआत्मविश्वासाच्या कविताआनंदाच्या कवितादुःखाच्या कविताप्रेम कविताप्रेरणादायी कविताबाबाच्या कविताबायकोच्या कविताबालकवितामैत्रीच्या कविताविरह कविताशांततेच्या कविताशाळेच्या कविताशिक्षकांवर कवितासामाजिक कविताअंधश्रद्धेच्या कवितादेशभक्तीपर कवितासैनिकांच्या कविताशेतकऱ्याच्या कविताप्रवासाच्या कवितातिच्या कवितासंघर्षाच्या कविताआठवणीच्या कविताराजकीय कवितातरुणाईच्या कविता

मराठीमाती डॉट कॉमवरील निवडक मराठी कविता आता श्राव्य स्वरूपात उपलब्ध. सर्व ऑडिओ कविता येथे ऐका.

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठ

मराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.