आई गेल्यानंतर शब्दही रडू लागले - मराठी कविता (नरेश रावताला)

मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराचे नोंदणीकृत सभासद कवी नरेश रावताला यांची ‘आई गेल्यानंतर शब्दही रडू लागले’ ही मराठी कविता.

प्रस्तुत रचना मातृवियोगाच्या अथांग दुःखातून जन्माला आलेली, एका पुत्राच्या व्याकुळ मनाची आणि काव्यात्मक संवेदनेची आर्त अभिव्यक्ती आहे...

आई गेल्यानंतर शब्दही रडू लागले

प्रस्तावना

आईच्या जाण्याने अवघ्या जगण्याचा आधारच संपुष्टात आला आहे, या जाणिवेभोवती ‘आई गेल्यानंतर शब्दही रडू लागले’ या कवितेचे भावविश्व विणले गेले आहे. कवीने केवळ व्यक्ती म्हणून नव्हे, तर आपल्या अस्तित्वाचा आणि सृजनशीलतेचा मूळ स्रोत असलेल्या मातृत्वाच्या विरहाचा आशय संदर्भ यात मांडला आहे. सुरक्षिततेची भावना गमावल्यानंतर दैनंदिन जीवन कसे परके आणि ओझे वाटू लागते, याचे अत्यंत संवेदनशील आणि हृदयस्पर्शी चित्रण या रचनेत दिसून येते.

आई गेल्यानंतर दिवसही परका वाटतो, सूर्य उगवूनही अंधारच दाटतो. तिच्या कुशीतले सुरक्षित जग हरवले, आता प्रत्येक क्षण अनोळखी भासतो. ओल्या डोळ्यांनी तिचे नाव घेतो हळूच, पण प्रतिसाद कुठेच नाही, आवाज अडखळतो. भिंतींवर अजून तिचे हात उमटलेले, स्पर्श करताच भूतकाळ छातीत धडकतो. तीच होती माझा श्वास, माझे जग, आज तिच्यावाचून जगणेही ओझे ठरते. ‘रावताला’ म्हणतो, शब्दही रडू लागले, आई गेल्यावर प्रत्येक शेर जखम ठरतो.

संपादकीय विश्लेषण

मध्यवर्ती कल्पना व भावगती ‘आई गेल्यानंतर शब्दही रडू लागले’ या कवितेची मध्यवर्ती कल्पना मातृनिधनानंतर निर्माण झालेली भावनिक रितता आणि त्यातून काव्यनिर्मितीच्या प्रक्रियेलाच आलेले रडू यावर आधारित आहे. कवितेची भावगती बाह्य जगाकडून सुरू होऊन हळूहळू वास्तू, आठवणी आणि शेवटी कवीच्या स्वतःच्या सृजनशीलतेकडे प्रवास करते. निसर्गाचे चक्र सुरू असूनही मनातील अंधार न सरकणे आणि प्रत्येक क्षणाचे अनोळखी वाटणे, यातून विरहाची तीव्रता उत्तरोत्तर गडद होत जाते. शैलीवैशिष्ट्ये व भाषिक शुद्धता गझलसदृश रचनेचा बाज असलेल्या या कवितेची शैली कमालीची प्रासादिक, संथ आणि आर्त आहे. कवीने अत्यंत साध्या पण प्रभावी शब्दांची निवड करून भावनांचा प्रवाहीपणा जपला आहे. संपादकीय संस्कारांमध्ये रचनेतील मूळ भाषेचा लहेजा व लय अबाधित ठेवून केवळ व्याकरणिक दोष दूर केले आहेत (उदा. ‘ओझे ठरतो’ ऐवजी ‘ओझे ठरते’ असा सुयोग्य बदल). यामुळे कवितेची वाचकसंवेद्यता अधिक प्रगल्भ आणि निर्दोष झाली आहे. प्रतीकात्मकता व परिणामकारकता कवितेतील प्रतीके कौटुंबिक आणि भावनिक पातळ्यांवर कमालीची परिणामकारक ठरतात. सूर्य उगवूनही अंधार दाटणे हा विरोधाभास मनातील नैराश्याची परिसीमा दाखवतो. वास्तूच्या भिंतींवर उमटलेले हात आणि भूतकाळाचे छातीत धडकणे हे प्रतीक आईच्या अस्तित्वाची अमूर्त पण तीव्र जाणीव करून देते. शेवटच्या चरणात शब्दांचे रडणे आणि प्रत्येक शेराचे जखम होणे, हे कवीच्या साहित्यिक वेदनेला वैश्विक रूप देते, ज्यामुळे ही रचना वाचकाच्या मनाला प्रदीर्घ काळ हेलावून सोडते. सारांश: मातृविरहामुळे केवळ जगणेच नव्हे, तर अभिव्यक्तीचे माध्यम असलेले शब्दही कसे जखमी आणि अश्रूभावनिक होतात, याचे अत्यंत व्याकुळ व दर्जेदार संपादकीय मूल्य असणारे हे काव्यात्मक चित्रण आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठमराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.

अभिप्राय

तुमची टिप्पणी आमच्यासाठी महत्त्वाची आहे!
तुमचा अभिप्राय / टिप्पणी ही आम्ही कसे कार्य करतो? त्यातील सुधारणांसाठी आणि आम्ही सातत्याने उच्च-गुणवत्तेची सेवा प्रदान करतोय की नाही हे समजून घेण्यासाठी आमच्यासाठी महत्वाची आहे.