भग्न कवितेचे अवशेष - मराठी कविता (प्रशांत शेळके)

भग्न कवितेचे अवशेष (मराठी कविता) - मराठीमाती डॉट कॉम चे सभासद कवी प्रशांत शेळके यांची भग्न कवितेचे अवशेष ही मराठी कविता.

सर्जनशीलतेच्या भग्न अवस्थेतही आशेची सूक्ष्म ठिणगी जिवंत असल्याचा अनुभव व्यक्त करणारी ही अंतर्मुख कविता आहे...

भग्न कवितेचे अवशेष

प्रशांत शेळके (हिंगणघाट, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

ही कविता सर्जनाच्या क्षयाचा आणि मनाच्या अंतःस्मरणातील वेदनेचा एक गहन अनुभव मांडते. कवितेच्या माध्यमातून कवी स्वतःच्या सर्जनशील प्रवासाकडे मागे वळून पाहतो आणि त्या प्रवासात आलेल्या तुटलेल्या क्षणांचे चित्र उभे करतो. शब्द, अर्थ, भावना आणि स्मृती यांची झालेली भग्नावस्था ही केवळ काव्याची नाही, तर कवीच्या अंतर्मनातील स्थितीचेही प्रतीक ठरते. तथापि या भग्नतेतूनही आशेची एक सूक्ष्म ठिणगी जिवंत आहे, ही जाणीव कवितेला निराशेच्या अंधारातून हलक्याशा प्रकाशाकडे नेते.

माझ्या कवितेचे भग्न अवशेष, विखुरले नि:शब्द वेदनांनी. प्रत्येक भग्नावशेष सांगतो, गतवैभवाची दारुण कहाणी. शब्द तुटले, अर्थही हरवले, भावना थिजल्या, अश्रूही संपले, ओळी-ओळीतील ना स्पंदन उरले, आता शब्दांचे निखारेही विझले. कधी स्वर होते, ते निपचित दगड झाले. मनाच्या वेदनांचे अखेरचे श्वासही थांबले. कविता नाही, स्मृतींचे अवशेष झाले, उरलेली स्वप्नेही जळून राख झाली. तरी त्या भग्न अवशेषांत कुठेतरी एक ठिणगी अजूनही पेटते आहे. जेव्हा अश्रूंचे बंध तुटतील, कदाचित पुन्हा शब्दांना नवांकुर फुटेल. शब्दांना नवांकुर फुटेल...

संपादकीय विश्लेषण

या कवितेचा केंद्रबिंदू म्हणजे सर्जनशीलतेच्या भग्नतेचा अनुभव आणि त्यातून उगवणारी आशेची सूक्ष्म शक्यता. कवीने स्वतःच्या कवितेकडे अवशेषांच्या रूपात पाहण्याची प्रतिमा वापरली आहे. ही प्रतिमा केवळ कलाकृतीच्या विघटनाची नाही, तर अंतर्मनातील तुटलेल्या भावविश्वाचीही साक्ष देते. गतवैभवाची आठवण आणि वर्तमानातील रिकामेपणा यांचा विरोधाभास कवितेला एक गूढ आणि वेदनादायी भावछटा प्रदान करतो. भावगतीच्या दृष्टीने कविता हळूहळू अधोगतीचा अनुभव उलगडते. सुरुवातीला विखुरलेले अवशेष दिसतात; पुढे शब्द, अर्थ आणि भावना यांच्या तुटण्याचा क्रम स्पष्ट होतो. या प्रक्रियेत कवी सर्जनाच्या सर्व स्तरांचा—शब्द, अर्थ, भावना आणि स्वर—क्रमशः लय पावत जाणारा अनुभव व्यक्त करतो. त्यामुळे कवितेत निर्माण होणारी भावदशा अत्यंत शांत, स्थिर आणि थंड झालेल्या वेदनेची आहे. शैलीवैशिष्ट्यांच्या दृष्टीने ही कविता अत्यंत मितभाषी आणि प्रतीकप्रधान आहे. भग्नावशेष, निखारे, राख, ठिणगी आणि नवांकुर यांसारखी प्रतीके एकमेकांशी सुसंगत अशी अर्थसाखळी तयार करतात. या प्रतिमांमुळे कवितेत नाश आणि पुनर्जन्म यांचा द्वंद्वात्मक प्रवास दिसतो. विशेषतः राखेतून उगवणाऱ्या नवांकुराची कल्पना ही सर्जनशीलतेच्या चिरंतनतेची सूचक ठरते. परिणामकारकतेच्या दृष्टीने कवितेचा शेवट अत्यंत महत्त्वाचा आहे. संपूर्ण कवितेत निर्माण झालेली निराशेची छाया शेवटच्या भागात आशेच्या सूक्ष्म प्रकाशाने संतुलित होते. ही आशा आक्रामक किंवा ठळक नाही; ती एक मंद पण जिवंत शक्यता म्हणून उभी राहते. त्यामुळे कविता केवळ वेदनेचा दस्तऐवज राहत नाही, तर सर्जनशीलतेच्या पुनर्जन्माचा सूचक संकेतही देते. सारांश: सर्जनशीलतेच्या भग्नतेतूनही आशेची सूक्ष्म ठिणगी जपणाऱ्या मनस्थितीचे ही कविता प्रभावी आणि प्रतीकात्मक चित्रण करते.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

प्रशांत शेळके यांचे इतर लेखन वाचा:

विषयानुसार कविता

आईच्या कवितानिसर्ग कवितापावसाच्या कवितागावाकडच्या कविताआत्मविश्वासाच्या कविताआनंदाच्या कवितादुःखाच्या कविताप्रेम कविताप्रेरणादायी कविताबाबाच्या कविताबायकोच्या कविताबालकवितामैत्रीच्या कविताविरह कविताशांततेच्या कविताशाळेच्या कविताशिक्षकांवर कवितासामाजिक कविताअंधश्रद्धेच्या कवितादेशभक्तीपर कवितासैनिकांच्या कविताशेतकऱ्याच्या कविताप्रवासाच्या कवितातिच्या कवितासंघर्षाच्या कविताआठवणीच्या कविताराजकीय कवितातरुणाईच्या कविता

मराठीमाती डॉट कॉमवरील निवडक मराठी कविता आता श्राव्य स्वरूपात उपलब्ध. सर्व ऑडिओ कविता येथे ऐका.

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठ

मराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.