पुन्हा नव्याने - मराठी कविता (हर्षद खंदारे)

मराठीमाती डॉट कॉमचे निर्माते-मुख्य संपादक, लेखक आणि कवी हर्षद खंदारे यांची पुन्हा नव्याने ही मराठी कविता.

आकांक्षा, अंतर्मनातील जागृती आणि नव्याने जन्म घेण्याच्या उत्कटतेचा शोध घेणारी ही चिंतनशील कविता आहे...

पुन्हा नव्याने

हर्षद खंदारे (मराठीमाती डॉट कॉमचे निर्माते-मुख्य संपादक)

प्रस्तावना

ही कविता अंतर्मनातील जागृती, आकांक्षा आणि अस्तित्वाच्या सीमांना ओलांडण्याची तळमळ यांचे सूक्ष्म भावविश्व उलगडते. कवीच्या अनुभवविश्वात स्वप्न, स्पर्श, स्वर आणि प्रकाश या प्रतीकांमधून जीवनातील नवी शक्यता आकार घेताना दिसते. बाह्य जगाच्या मर्यादा, भय आणि समाप्तीच्या छायांवर मात करून नव्या रूपाने उगवण्याची ही अंत:प्रेरणा कवितेत क्रमाक्रमाने उलगडत जाते. त्यामुळे ही कविता केवळ भावनांची नोंद न राहता आत्मजागरूकतेच्या प्रवासाचे काव्यात्मक रूप बनते.

डोळ्यांतील अवकाश तुझे क्षितिजरेषा स्वप्नांची संघर्षाची झेप निनावी विहंग नव्याने व्हावे म्हणतो मी धरणीला अखेरचे टाळावे म्हणतो एक-एक नजरेतील गाणे मैफील उसळती श्वासांची मुके सूर अंतरीत निनावी गीत नव्याने व्हावे म्हणतो मी शब्दाला अखेरचे टाळावे म्हणतो कटाक्षातील स्पर्श विजेसम सभोवताली तमा भयाची लुकलुकणारा हर्ष निनावी सूर्य नव्याने व्हावे म्हणतो मी अस्ताला अखेरचे टाळावे म्हणतो

संपादकीय विश्लेषण

या कवितेची मध्यवर्ती कल्पना म्हणजे मर्यादा ओलांडून नव्या अस्तित्वाकडे झेप घेण्याची अंतर्गत आकांक्षा. कवीच्या अनुभवविश्वात आकाश, क्षितिज, विहंग यांसारखी प्रतिमा विस्तार, स्वातंत्र्य आणि शक्यतांचा संकेत देतात. या प्रतिमांमधून जीवनातील संघर्षाला केवळ वेदनादायी अनुभव म्हणून न पाहता नव्या उंचीची तयारी म्हणून पाहण्याची भूमिका उलगडते. त्यामुळे कवितेतील संघर्ष ही नकारात्मक संकल्पना न राहता परिवर्तनाची प्रेरक शक्ती ठरते. भावगतीच्या दृष्टीने कविता क्रमशः अंतर्मुखतेतून उत्कर्षाकडे सरकते. पहिल्या कडव्यात स्वप्नांच्या क्षितिजाशी संवाद साधणारा मनस्वी विचार दिसतो, तर दुसऱ्या कडव्यात संवेदना आणि संगीतात्मकता अधिक तीव्र होते. नजरेतील गाणे, श्वासांची मैफील आणि अंतरी दडलेले सूर या प्रतिमा अंतर्मनातील भावस्पंदनांना सूक्ष्म रूप देतात. येथे शब्दांपेक्षा अनुभव अधिक महत्त्वाचा ठरतो, आणि म्हणूनच भाषेच्या मर्यादा टाळण्याची इच्छा कवी व्यक्त करतो. शैलीवैशिष्ट्यांच्या दृष्टीने या कवितेत संक्षिप्त, प्रतीकप्रधान आणि लयबद्ध अभिव्यक्ती आढळते. प्रत्येक कडव्याच्या शेवटच्या ओळीतील आवर्तनात्मक संरचना विचारांना एक दृढ लय देते. धरणी, शब्द आणि अस्त या संकल्पना येथे मर्यादा, स्थिरता आणि समाप्तीचे प्रतीक बनतात, तर विहंग, गीत आणि सूर्य या प्रतिमा नव्या सुरुवातींचे द्योतक ठरतात. या विरोधाभासी प्रतीकांच्या साहाय्याने कवी आशय अधिक ठळक करतो. कवितेतील प्रतीकात्मकता परिणामकारकतेचा मुख्य आधार आहे. प्रकाश, स्पर्श, स्वर आणि अवकाश यांसारख्या सूचक प्रतिमा जीवनातील उर्जेला आणि जागृतीला आकार देतात. अंतिम कडव्यातील तेजस्वी प्रतिमा आशावाद आणि पुनर्जन्माच्या भावनेला अधिक बळ देतात. त्यामुळे कविता अंतर्मुख चिंतनातून आशावादी उंची गाठते आणि वाचकाच्या मनात नव्या शक्यतांची जाणीव निर्माण करते. सारांश: मर्यादा, भय आणि समाप्ती ओलांडून नव्या अस्तित्वाच्या उषःकालाकडे झेप घेण्याची अंतर्मनातील उत्कट आकांक्षा ही कवितेची मुख्य भावना आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठमराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.

अभिप्राय

तुमची टिप्पणी आमच्यासाठी महत्त्वाची आहे!
तुमचा अभिप्राय / टिप्पणी ही आम्ही कसे कार्य करतो? त्यातील सुधारणांसाठी आणि आम्ही सातत्याने उच्च-गुणवत्तेची सेवा प्रदान करतोय की नाही हे समजून घेण्यासाठी आमच्यासाठी महत्वाची आहे.