स्पर्श - मराठी कविता (हर्षद खंदारे)

स्पर्श - मराठीमाती डॉट कॉमचे निर्माते-मुख्य संपादक, लेखक आणि कवी हर्षद खंदारे यांची स्पर्श ही मराठी कविता.

अलवार स्पर्शातून उमलणाऱ्या लाज, उत्कटता आणि भासमय अनुभूतींची ही कोमल प्रेमकविता...

स्पर्श .

हर्षद खंदारे (मराठीमाती डॉट कॉमचे निर्माते-मुख्य संपादक)

प्रस्तावना

स्पर्श ही कविता स्पर्शाच्या सूक्ष्म क्षणाभोवती विणलेली भावतरंगांची रचना आहे. स्पर्श हा केवळ शारीरिक अनुभव न राहता तो लाज, शहारा, संगीत, अंधार आणि रंग या संवेदनात्मक घटकांत रूपांतरित होत जातो. कवितेचे भावविश्व अत्यंत नाजूक, अंतरंग आणि रेशमी आहे. एका क्षणाच्या अनुभूतीतून संपूर्ण रात्रीचे, मन:स्थितीचे आणि प्रेमाच्या गूढतेचे चित्र उभे केले जाते. कवीचा स्वर उत्कट असला तरी संयत आहे; प्रश्नात्मक लयीतून भावनांची उलगडणारी हालचाल येथे दिसते.

तो स्पर्श सांग तुजला सांगून काय गेला, गालावरी तुझ्या का खुलवून लाज गेला? होता जरा शहारा, वेडा खुळा बहाणा; ओठांवरी तुझ्या का चढवून साज गेला? संगीत शांत केले, अंधार गात गेला; बेहोश रम्य राती उधळून श्वास गेला. भिजवून अंग सारे, विझवून शब्द सारे; रंगात आज तुजला रंगून भास गेला. तो स्पर्श सांग तुजला सांगून काय गेला, गालावरी तुझ्या का खुलवून लाज गेला? तो स्पर्श सांग तुजला सांगून काय गेला, गालावरी तुझ्या का खुलवून लाज गेला?

संपादकीय विश्लेषण

कवितेची मध्यवर्ती कल्पना म्हणजे स्पर्शाच्या परिणामांची सूक्ष्म चाचपणी. हा स्पर्श केवळ शारीरिक नसून भावनांच्या पातळीवर उमटणारा आहे. प्रश्नरूप पुनरुक्तीमुळे कवी अनुभवाचा थेट अर्थ सांगत नाही; तो वाचकाला त्या क्षणाची जाणीव करून देतो. लाज खुलणे, शहारा उठणे, साज चढणे या प्रतिमा प्रेमाच्या पहिल्या तरल छटांना अधोरेखित करतात. भावगती अत्यंत सुसंवादी आहे. प्रारंभीचा प्रश्न हळुवार उत्कंठा निर्माण करतो, नंतर शहारा आणि बहाणा या शब्दांतून भावनांची खोडकर हालचाल जाणवते. पुढील कडव्यात संगीत आणि अंधार यांची सांगड घालत वातावरण अधिक गहिरे होते. रात्रीचे रम्यपण आणि श्वासाची उधळण हे उत्कटतेचे टप्पे दर्शवतात. शेवटच्या कडव्यात शब्द विझणे आणि रंगात रंगणे या प्रतिमांतून अनुभवाची पराकाष्ठा सूचित होते. शैलीवैशिष्ट्यांच्या दृष्टीने कविता अत्यंत लयबद्ध आणि गेय आहे. पुनरुक्तीचा वापर केवळ अलंकारिक नसून भाववृद्धीसाठी केला आहे. ध्वनिसौंदर्य, लघु वाक्यरचना आणि प्रश्नात्मक आवर्तन यांमुळे गझलधर्मी प्रभाव निर्माण होतो. शब्दनिवड साधी असूनही ती भावनांचे स्तर उलगडणारी आहे. प्रतीकात्मकतेत स्पर्श हा प्रेमाच्या जागृतीचे प्रतीक ठरतो; लाज ही निष्कलंक भावनांची छटा आहे; अंधार आणि संगीत हे अंतर्मनातील एकात्मतेचे सूचक आहेत. रंगात रंगणे ही आत्मविलीनतेची प्रतिमा आहे. एकूण परिणामकारकता अशी की, कविता वाचकाला एका क्षणिक अनुभूतीत नेऊन थांबवत नाही, तर त्या क्षणाच्या प्रतिध्वनीत दीर्घकाळ ठेवते.

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठमराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.

अभिप्राय

तुमची टिप्पणी आमच्यासाठी महत्त्वाची आहे!
तुमचा अभिप्राय / टिप्पणी ही आम्ही कसे कार्य करतो? त्यातील सुधारणांसाठी आणि आम्ही सातत्याने उच्च-गुणवत्तेची सेवा प्रदान करतोय की नाही हे समजून घेण्यासाठी आमच्यासाठी महत्वाची आहे.