लेखक इंद्रजित नाझरे यांची 'अबोल प्रेम – भाग ५' ही प्रेमकथा. मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराच्या नोंदणीकृत सभासदांची ही विशेष साहित्यकृती नक्की वाचा.
पौगंडावस्थेतून तरुणावस्थेकडे सरकताना बदलणाऱ्या भावना, अबोल प्रेमाची असुरक्षितता आणि नात्यांमधील प्रगल्भता उलगडणारी एक भावस्पर्शी कथा...
अबोल प्रेम – भाग ५
तुषार, हरिप्रिया आणि संकेत यांची प्रेम नावाच्या अडीच अक्षरासोबत होणारी विलक्षण भेट..! शाळेचा युनिफॉर्म सुटून आता हे सर्व विद्यार्थी १७ वर्षांचे तरुण झाले आहेत. हरिप्रियाने शहरातील नामांकित कन्या महाविद्यालयात (Girls' College) सायन्स शाखेत प्रवेश घेतला आहे, तर संकेत आणि तुषार हे दोघे वाणिज्य महाविद्यालयात (Commerce College) एकत्र शिकत आहेत. शनिवारची संध्याकाळ झाली आहे. कॉमर्स कॉलेज सुटल्यावर तुषार आपल्या घरी येतो. अकरावी कॉमर्सचा आणि अभ्यासाचा ताण त्याच्यावर असतोच, पण मनात हरिप्रियापासून दुरावल्याची तीच जुनी असुरक्षितता आजही कायम असते. तो अस्वस्थपणे आपल्या बेडरूममध्ये अभ्यासाच्या टेबलापाशी वही उघडून शांत बसलेला असतो. तेवढ्यात त्याची लहान, चुलबुली बहीण अदिती खोलीत प्रवेश करते. तिच्या हातात तिची स्वतःची अभ्यासाची वही असते. ती तुषारचा तो शांत, गंभीर चेहरा पाहते. अदिती (वही टेबलावर आपटत, तोंड फुगवून बोलते): “दादा! काय रे हा तुझा नेहमीचा अबोल स्वभाव? कॉलेजमधून आल्यापासून असा देवदासासारखा शांत का बसला आहेस? आणि हे बघ, मला गणितातलं हे गणित सुटतच नाहीये. पूर्वी आपली हुशार हरिप्रिया ताई घरी यायची, तेव्हा ती मला एका मिनिटात शिकवायची. हल्ली ती आपल्या घरी येतच नाही आणि तू पण तिच्याबद्दल काही सांगत नाहीस. काय झालंय नक्की तुमच्यात?” बहिणीच्या तोंडून हरिप्रियाचे नाव ऐकताच तुषारच्या काळजात एक हलकीशी अबोल कळ उमटते. तो स्वतःला सावरत वही आपल्याकडे ओढतो. तुषार (हळू आवाजात, डोक्याला हात लावत): “अदिती वेडे, काही नाही झालं रे. प्रिया... म्हणजे हरिप्रिया आता खूप मोठ्या कन्या कॉलेजमध्ये सायन्सला गेलीये ना, त्यामुळे तिच्यावर अभ्यासाचा खूप लोड असतो. चल, ती नाही तर काय झालं, मी शिकवतो तुला ते गणित. इकडे आण वही!” अदिती मान डोलवून हसते, पण तुषार मात्र मनातल्या मनात पुन्हा एकदा स्वतःला खूप एकाकी आणि असुरक्षित समजून सुस्कारा सोडतो. दुसऱ्या बाजूला, कन्या कॉलेजमधून साध्या एस.टी. बसने घरी परतलेली हरिप्रिया थकलेली असते. सायन्स शाखेच्या कठीण प्रॅक्टिकल्स आणि लेक्चर्समुळे तिच्यावर खूप दडपण आलेले असते. ती स्वयंपाकघरात येऊन ओट्याला टेकून उभी राहते. तिची लाडकी वैशाली वहिनी तिथे रात्रीच्या जेवणाची साधी तयारी करत असते. हरिप्रियाला पाहताच वहिनी हसून तिच्या हातात पाण्याचा ग्लास देते. वैशाली वहिनी (तिच्या पाठीवरून प्रेमाने हात फिरवत विचारते): “काय गं हरू? आज खूप थकलेली दिसतीयेस? सायन्स कॉलेजचा पहिला आठवडा खूपच जड जातोय का आमच्या हुशार मुलीला?” हरिप्रिया पाण्याचा घोट घेते आणि वहिनीच्या खांद्यावर डोके ठेवून खूप रिलॅक्स होते. हरिप्रिया (सुस्कारा सोडत, शांतपणे बोलते): “हो ना वहिनी! शाळेपेक्षा कॉलेज खूप वेगळं आहे रे. खूप जास्त अभ्यास करावा लागतोय. पण वहिनी... कॉलेजमध्ये सगळं नवीन असलं, तरी संध्याकाळी जेव्हा बस स्टॉपवर मला संकेत दिसतो ना, तो नेहमीप्रमाणे खंबीर उभा असतो माझ्यासाठी. त्याला पाहिलं की माझा दिवसभराचा सगळा थकवा आणि दडपण एका मिनिटात निघून जातं रे! मला खूप सुरक्षित वाटतं त्याच्यासोबत.” वैशाली वहिनीच्या चेहऱ्यावर एक खूप समजूतदार, घरगुती हसू उमटते. ती हरिप्रियाचे संकेतवर असलेले ते गाढ प्रेम आणि विश्वास ओळखून असते. वैशाली वहिनी (तिच्या गालावर हलकी पापी घेत प्रगल्भ आवाजात बोलते): “मी सांगितलं होतं ना हरू... आयुष्य कितीही कठीण असलं, तरी मन ज्या व्यक्तीपाशी पूर्णपणे रिलॅक्स आणि कम्फर्टेबल होतं, तीच व्यक्ती आपली खरी ताकद असते. तू अभ्यासाचं टेन्शन नको घेऊ, संकेत आहे ना तुझा खंबीर आधार. जा, हात-पाय धुवून घे जा!” कॉलनीच्या तिसऱ्या टोकाला, कॉमर्स कॉलेज संपवून घरी आलेला संकेत आपल्या साध्या घरात बसला असतो. शारीरिकदृष्ट्या तो आता खूप मजबूत आणि खंबीर तरुण झाला आहे. घरात तीन वर्षांपूर्वी वडिलांचे निधन झाल्यामुळे, त्याच्या खांद्यावर आता घराची एक सुप्त जबाबदारी आलेली असते. त्याची आई स्वयंपाकघरातून बाहेर येते. तिच्या हातात संकेतसाठी चहाचा कप असतो. ती संकेतच्या चेहऱ्यावरील तो पोक्त समजूतदारपणा कौतुकाने पाहते. आई (त्याच्या शेजारी बसत, प्रेमाने बोलते): “संकेत बाळा, कॉलेज कसं चाललंय रे तुझं? अकरावी कॉमर्सचा अभ्यास नीट करतोयस ना? वडिलांनंतर तूच माझ्या घराचा मोठा दिवा आहेस, हे नेहमी लक्षात ठेव रे.” संकेत आईच्या हातातून चहाचा कप घेतो. त्याचा चेहरा हरिप्रियाच्या आठवणीने आणि आईच्या शब्दांनी खूप खंबीर दिसतो. संकेत (आईचा हात हातात घेत, आदराने बोलतो): “आई, तू अजिबात काळजी करू नकोस गं! मी खूप मन लावून अभ्यास करतोय. आणि आई... आपली हरू (हरिप्रिया) आहे ना सोबत, ती सायन्सला असली तरी रोज संध्याकाळी माझा विज्ञानाचा आणि गणिताचा अभ्यास घ्यायला मदत करते मला. तिच्यामुळे मला कॉमर्स सोपं जातंय. मी तुला कधीच दुःखी ठेवणार नाही, आई. मी खूप मोठा आणि खंबीर माणूस बनेन!” आईच्या डोळ्यांत समाधानाचे पाणी येते. ती त्याच्या डोक्यावरून हात फिरवते. संकेत खिडकीबाहेर शांतपणे पाहतो. त्याचे हरिप्रियावरचे प्रेम आता केवळ आकर्षण उरलेले नसून, तो तिचा हक्काचा रक्षणकर्ता आणि प्रियकर बनला आहे. शनिवारचे कॉलेज संपवून संध्याकाळच्या वेळी तुषार आणि संकेत दोघेही एकत्र चालत आपल्या मधुबन कॉलनीच्या दिशेने घरी परतत असतात. दिवसभर चाललेल्या अकरावी कॉमर्सच्या लेक्चर्सचा ताण दोघांच्याही चेहऱ्यावर स्पष्ट जाणवत असतो. संकेत नेहमीप्रमाणे निवांतपणे चालत असतो, पण तुषारच्या मनात मात्र गेले कित्येक महिने दडपलेले एक वादळ आज बाहेर यायला धडपडत असते. शाळा सुटल्यापासून हरिप्रियाचे त्याच्याशी असणारे ते कमालीचे औपचारिक (Formal) वागणे तुषारच्या संवेदनशील मनाला आतून पार पोखरत आलेले असते. चालता चालता अचानक तुषार शांतता भंग करतो आणि संकेतजवळ मागच्या काही घटनांचा विषय काढतो. तुषार (मान खाली घालून, अत्यंत संथ आवाजात): “संकेत... मनात एक गोष्ट खूप दिवसांपासून सलतीये रे. शाळा सुटल्यापासून आपली प्रिया... म्हणजेच हरिप्रिया, माझ्याशी इतकी बदलल्यासारखी का वागतीये रे? ती माझ्याशी पूर्वीसारखी हक्काने का बोलत नाही? हल्ली ती समोर आली की खूप मोजकीच आणि फॉर्मल बोलते... जणू मी कोणी अनोळखी माणूस असल्यासारखं. मी... मी नक्की काय चूक केलीये रे, संकेत?” तुषारच्या तोंडून अचानक हरिप्रियाचे नाव आणि त्याच्या मनातील ही अस्वस्थता ऐकून संकेतला क्षणभर आश्चर्य वाटते; कारण संकेतला माहीत असते की हरिप्रियाचे आता त्याच्यावर गाढ प्रेम आहे, पण तुषार अजूनही या सर्व गोष्टींपासून पूर्णपणे अनभिज्ञ असतो. संकेत स्वतःला सावरतो आणि रस्त्याच्या कडेला असलेल्या एका साध्या चहाच्या टपरीपाशी आपली पावले रोखतो. संकेत (तुषारच्या खांद्यावर हात ठेवत, गंभीरपणे): “तुष्या, खूप दिवसांनी मनातलं बोललास तू. चल, आधी इथे चहा घेऊया... मग आरामात बोलूया.” दोघेही चहाच्या टपरीवरील एका साध्या बाकावर बसतात. टपरीवाला दोन काचेच्या पेल्यांमध्ये गरमागरम वाफाळलेला चहा त्यांच्यासमोर ठेवतो. तुषार चहाचा पेला हातात धरून खिन्नपणे चहाकडे पाहत राहतो. संकेत चहाचा एक घोट घेतो आणि खूप समजूतदारपणे, मित्राच्या नात्याने तुषारला भूतकाळाची आठवण करून द्यायला सुरुवात करतो. संकेत (शांत आवाजात): “तुषार, तू विचारतोयस ना की हरू तुझ्याशी अशी का वागतीये? तू विसरलास का रे शाळेतले ते दिवस? जेव्हा आठवी आणि नववीत शुभांगी आपल्या ग्रुपमध्ये आली होती, तेव्हा तू तिच्या नोट्स आणि तिच्या गप्पांमध्ये इतका हरवला होतास, की तू या आपल्या जुन्या हरूला थोड्या वेळासाठी पूर्ण विसरूनच गेला होतास!” तुषार चहाचा पेला ओठांना लावता लावता थांबतो. तुषार (चाचरत, लाजत): “अरे संकेत... पण मी फक्त शुभांगीला अभ्यासात मदत करत होतो रे. मनात दुसरा कोणताही विचार नव्हता माझ्या.” संकेत (मान हलवून, प्रगल्भपणे बोलतो): “तुझा विचार साधा असेल रे तुष्या, पण हरू ही एक स्वाभिमानी मुलगी आहे. फ्रेंडशिप डेच्या दिवशी तिने बाजारातून आणलेला तो खास लाल बँड सर्वात आधी तुझ्या हातावर बांधायचं ठरवलं होतं. पण तू शुभांगीला नकार देऊ शकला नाहीस आणि तिच्याकडून आधीच बँड बांधून घेतलास. त्या एका गोष्टीने हरूच्या मनात तुझ्याबद्दल एक कायमची तीव्र अढी निर्माण केली रे. मुलींच्या भावना खूप नाजूक असतात, तुष्या... तू तिचा तो हक्क नकळत हिरावून घेतला होतास.” तुषारच्या काळजात संकेतचे हे शब्द ऐकून एक तीव्र अबोल कळ उमटते. त्याला सेंड-ऑफच्या दिवशी हरिप्रियाने हसत-हसत मारलेला तो टोमणा आठवतो. तुषार (डोळ्यांत नकळत पाणी आणून, अत्यंत हतबलतेने): “संकेत... मला खरोखरच खूप पश्चात्ताप होतोय रे. माझ्या त्या ‘अबोल’ स्वभावामुळे मी तिच्या मनातील हक्काची जागा गमावून बसलो. पण तुला काय वाटतं? आता आपण कॉलेजमध्ये आलोय, तिचं कॉलेज पण वेगळं आहे... ती मला कधीच माफ नाही का करणार?” संकेत तुषारच्या डोळ्यांतील ते खरे दुःख पाहतो. संकेतचे स्वतःचे हरिप्रियावर गाढ प्रेम असते, पण एका बाजूला आपला हा बालपणाचा जिवलग मित्र मोडून पडला आहे, हे पाहून संकेतचे खंबीर मनही थोडे हेलावते. तो चहाचा कप खाली ठेवतो आणि तुषारचा हात हातात घेतो. संकेत (मित्राला धीर देत, खंबीर आवाजात): “तुष्या, ती आता नामांकित कन्या कॉलेजमध्ये सायन्सला बिझी आहे आणि आपण वाणिज्य महाविद्यालयात. काळ हा प्रत्येक जखमेवरचा मोठा उपाय असतो रे. तू आता त्या जुन्या गोष्टींचा जास्त ताण घेऊ नकोस. सध्या अकरावीच्या अभ्यासावर लक्ष दे. बाकी मी नेहमी तुझ्यासोबत उभा आहे!” तुषार कसाबसा आपला चहा संपवतो आणि मान डोलावतो. संकेतने त्याला खूप खंबीर आधार दिला असतो, पण तुषारला अजूनही पुसटशीही कल्पना नसते की हरिप्रिया आता केवळ त्याची मैत्रीण उरलेली नसून, ती त्याच्याच समोर बसलेल्या संकेतच्या प्रेमात पूर्णपणे वेडी झाली आहे! चहाची ती संध्याकाळ संपते आणि दोघेही शांतपणे घराच्या दिशेने निघतात. काळ असाच पुढे सरकू लागतो. आता ते ११ वी उत्तीर्ण होऊन १२ वीमध्ये प्रवेश घेतात. एके दिवशी हरिप्रिया आणि संकेत एका ठिकाणी भेटतात. संकेत तिच्याजवळ तुषारचा विषय काढतो. रविवारच्या निवांत संध्याकाळी संकेत आणि हरिप्रिया दोघेही मधुबन कॉलनीपासून थोडे लांब, शहराच्या वेशीवर असलेल्या एका छोट्या, शांत टेकडीच्या कडेला भेटतात. रविवारची मावळती संध्याकाळ असल्यामुळे निसर्गाची एक सुंदर शांतता असते. हरिप्रिया तिथे निवांतपणे आलेली असते. संकेत तिथे पोहोचताच, त्याला पाहून तिच्या चेहऱ्यावर एक कमालीचा रिलॅक्स, सुखावलेला आणि सुरक्षित भाव उमटतो. हरिप्रिया (गोड हसत, अत्यंत हक्काच्या आवाजात): “काय रे संकेत! आज रविवार असूनही तू इतका गंभीर का दिसतोयस? अकरावी कॉमर्सचा अभ्यास जास्त जड चाललाय का तुझा?” संकेत तिच्या शेजारी टेकडीच्या एका साध्या दगडावर बसतो. त्याचा चेहरा आज नेहमीसारखा खोडकर नसतो, तर बालपणाच्या जिवलग मित्राची काळजी त्याच्या चेहऱ्यावर स्पष्ट दिसत असते. संकेत (गंभीर आणि संथ आवाजात): “नाही हरू, अभ्यासाचं टेन्शन नाहीये रे. काल संध्याकाळी कॉलेज सुटल्यावर मी आणि तुषार एकत्र येत होतो... आणि अचानक त्याने तुझा विषय काढला रे. तो खूप दुःखी होता, हरू. तो म्हणत होता की शाळा सुटल्यापासून तू त्याच्याशी खूप बदलल्यासारखी वागतीयेस. समोर आली की फक्त गरजेपुरतं मोजकंच आणि फॉर्मल बोलतेस. तो मनातून खूप जास्त असुरक्षित आणि एकटा पडलाय रे. त्याला त्याच्या त्या 'अबोल' स्वभावाचा आता तीव्र पश्चात्ताप होतोय. हरू... तू त्याला खरंच कधीच आधीसारखं माफ नाही करणार का रे?” ‘तुषार’ हे नाव आणि संकेतचे हे शब्द ऐकून हरिप्रिया एक जड सुस्कारा सोडते. ती त्या शांत निसर्गाच्या पार्श्वभूमीवर संकेतच्या डोळ्यांत खूप गाढ आणि वेड्यासारख्या प्रेमाने पाहते. हरिप्रिया (शांत पण अत्यंत खंबीर आवाजात बोलते): “संकेत... तू बालपणाच्या मैत्रीखातर आज त्याची बाजू घेऊन माझ्याशी बोलतोयस, हे मी समजू शकते. पण मला सांग रे, जेव्हा सुरुवातीच्या काळात त्याला फक्त स्वतःच्या अभ्यासाची काळजी होती, तेव्हा त्याला या आपल्या हक्काच्या मैत्रीची आठवण आली होती का? त्याच्या त्या नेहमीच्या अतिशांत आणि निष्काळजी स्वभावाने माझ्या भावनांचा किती खेळ केला, हे त्याला तेव्हा समजलं होतं का? मी तुषारवर आता अजिबात नाराज नाहीये रे. सेंड-ऑफच्या दिवशी मी त्याच्याशी हसून बोलून मनातील तो सर्व राग कधीच सोडून दिलाय. पण माणसाने घेतलेला एक चुकीचा निर्णय त्याचं अख्खं आयुष्य बदलून टाकतो, संकेत. तुषारच्या त्या कोरड्या आणि अबोल स्वभावाने मला खूप दुखावलं होतं. पण नेमक्या त्याच कठीण क्षणी... तू माझ्यासाठी जो खंबीर आधार बनून उभा राहिलास ना, त्याने माझं मन शंभर टक्के जिंकलं रे! मी तुझ्या सहवासात सर्वात जास्त रिलॅक्स आणि सुरक्षित फील करते. त्यामुळे तू तुषारचा विषय काढून स्वतःला लांब करू नकोस ना रे माझ्यापासून!” हरिप्रियाचे हे शब्द ऐकून संकेतच्या मनातील सर्व संभ्रम दूर होतो. तो तिचा तो नाजूक हात आपल्या खंबीर हातांमध्ये अधिक घट्ट पकडतो. टेकडीवर संध्याकाळचे सावट दाटून येते. टेकडीवरून घरी आल्यावर, रात्रीचे ११ वाजून ४५ मिनिटे झाली असतात. बाहेर पाऊस संथपणे कोसळत असतो. हरिप्रिया जेवण करून आपल्या बेडरूममध्ये पलंगावर आडवी होते. ती खोलीचे दिवे मालवून डोळे मिटते, पण डोळे मिटताच तिच्या डोळ्यांसमोर रात्रीच्या त्या अंधारात एक मोठे भावनिक वादळ सुरू होते. तिला डोळे मिटताच लहानपणापासूनचे तुषारचे सोबत असणे आणि तिचे त्याच्यावर असलेले ते बालपणीचे गाढ, निष्पाप प्रेम एखाद्या दृश्यासारखे (Flashbacks) समोर दिसू लागते. सायकल स्टँडवर तुषारची वाट पाहणे, वर्गात त्याच्याकडे कौतुकाने बघणे... या सर्व जुन्या आठवणी तिला गदागदा हलवून सोडतात. त्या रात्री तिला अजिबात झोप लागत नाही. ती अस्वस्थपणे बेडवरून उठते आणि खोलीच्या खिडकीजवळ जाते. खिडकीबाहेर पाऊस पडत असतो, आणि खिडकीशेजारील स्टडी टेबलावर तिची नजर जाते, जिथे तुषारने वाढदिवसाला दिलेले ते विज्ञानाचे ‘ज्ञानकोश पुस्तक’ ठेवलेले असते. ते पुस्तक पाहताच हरिप्रियाला एक तीव्र भावनिक आनंद होतो. तिचे मन भूतकाळाच्या अथांग डोहात बुडू लागते. एका क्षणाला तिच्या मनावर तुषारची ती जुनी हक्काची पकड कमालीची मजबूत होणार... इतक्यात तिला खिडकीच्या गार वाऱ्यासोबतच स्वतःच्या नकळत हलणाऱ्या पायातील चांदीच्या पैंजणाची हलकीशी छमछम ऐकू येते! त्या पैंजणाच्या आवाजाने ती एका सेकंदात भानावर येते. तिला लगेच संकेत आणि तिचा तो शाळेच्या पायरीवरचा ऐतिहासिक प्रसंग आठवतो, जिथे तिने संकेतचा हात अत्यंत घट्ट आणि हक्काने पकडला होता. तिच्या मनात दोन वेगवेगळ्या कप्प्यांची जाणीव होते: “माझ्या आयुष्यात तुषारचं स्थान एक ‘पवित्र आणि हळवा भूतकाळ’ म्हणून नेहमीच असेल... पण माझ्या वर्तमानाचा आणि भविष्याचा खंबीर, सुरक्षित रक्षणकर्ता म्हणून अब संकेत माझ्या मनात पूर्णपणे रुजला आहे.” ती ठरवते की, आपल्यामुळे तुषारवर कोणताही अन्याय होऊ नये, म्हणून उद्या सकाळीच स्वतःहून त्याचा गैरसमज दूर करायचा. हरिप्रिया सकाळीच तुषारच्या घरी जाते. तिला पाहून अदिती खूप खूश होते, “ये ताई! किती दिवसांनी आलीस!” “दादा, ए दादा! बघ कोण आली आहे!” अदितीचा आवाज ऐकून तुषार हॉलमध्ये येतो. समोर हरिप्रियाला पाहून तो अचानक चमकतो. हरिप्रिया त्याच्याकडे हसून पाहत असते. ती अदितीला प्रेमाने म्हणते, “अदू, तू थोडा वेळ आत जातेस का? मला तुझ्या दादाशी बोलायचं आहे.” अदिती रूममध्ये जाते. हरिप्रिया दोन पावले पुढे सरकते आणि तुषारला म्हणते, “काय मिस्टर टॉपर, कसा आहेस? मला काल संकेत भेटला होता. त्याने मला सांगितलं की मी तुझ्याशी पूर्वीसारखं बोलत नाही म्हणून तू दुःखी आहेस.” हरिप्रिया तिच्या मनातील खदखद त्याच्यासमोर व्यक्त करू लागते, “तुषार, तुला आठवतं का रे, जेव्हा आठवी-नववीमध्ये तू शुभांगीसोबत खूप मनमोकळेपणाने बोलायचास? ती ग्रुपमध्ये आली की तुझा अबोल स्वभाव तिच्यासमोर बोलका व्हायचा आणि तू तिच्यासोबत खूप खेळीमेळीत राहायचास. पण लहानपणापासून आपण एकत्र आहोत, तू एकदा तरी माझ्यासोबत असा मनमोकळेपणाने राहिला आहेस का? मला मन नाही, मला कोणता त्रास होणार नाही असं तुला वाटलं का? तुझा हा अतिशांत स्वभाव तिच्यासमोर मात्र खूप बोलका व्हायचा. आणि तो फ्रेंडशिप डेच्या दिवशीचा प्रसंग... तुला माहीत होतं ना की सर्वप्रथम मी तुला फ्रेंडशिप बँड बांधणार होते? पण तू तेव्हादेखील तसंच केलंस. तू हे सर्व खूप कॅज्युअली घेतलंस, पण तुला माझं मन समजून घेता आलं नाही, असं का बरं?” तिच्या तोंडून निघणारे शब्द ऐकून तुषार हळूहळू कुठेतरी कमी पडू लागतो. “तू मला, तुझ्या त्या मैत्रिणीला दूर केलंस जी तुला मनाच्या खूप जवळ ठेवत होती. तुला एकदाही माझे मन जाणून घेता आले नाही. आणि त्या बिकट क्षणांत मला संकेतने आधार दिला. तू मला दूर केलंस, पण मी तुला दूर केलं नाही!” इतके गंभीर बोलणे ऐकून तुषारची नजर खाली पडते. हे पाहून हरिप्रिया थोडी शांत होते. “आणि तू ते माझ्या वाढदिवसाला दिलेलं भेटपुस्तक... मी ते अजूनही जपून ठेवलं आहे बरं का!” हे ऐकून तुषारला थोडा धीर येतो. हरिप्रिया (त्याचा हात हातात घेऊन हसत सांगते): “तुषार, आज मी इथे फक्त तुझा हा गैरसमज दूर करायला आले होते. आपण पूर्ववत आहोत रे. मी इथून पुढे तुझ्याशी अजिबात फॉर्मल वागणार नाही. तू पूर्वीसारखाच माझा जिवलग सोबती आहेस. अकरावी कॉमर्सचा अभ्यास खूप कठीण आहे ना, तू खूप मोठा साहेब बन रे! ऑल द बेस्ट!” हरिप्रिया त्याला हसून बाय करते आणि प्रफुल्लित मनाने घराबाहेर पडते. तुषार दारापाशी उभा राहून तिच्याकडे पाहत राहतो. त्याच्या मनातील ती असुरक्षितता आता पूर्णपणे संपलेली असते; पण त्याला हे कळून चुकते की हरिप्रिया त्याचा आदर करते, पण ती आता पूर्णपणे संकेतची झाली आहे. दिवस असेच भरभर निघून जातात आणि अकरावीचे कॉलेजचे दिवस कधी संपतात ते समजतच नाही. आता तिघेही आपल्या आयुष्यातील सर्वात महत्त्वाच्या वळणावर म्हणजे इयत्ता बारावीच्या (12th Standard) वर्गात आलेले असतात. बारावीची वार्षिक परीक्षा अगदी काही महिन्यांवर आलेली असते, त्यामुळे संपूर्ण कॉलनीत अभ्यासाचे गंभीर वातावरण असते. एके दिवशी संध्याकाळी, परीक्षेची जय्यत तयारी करण्यासाठी ते तिघेही हरिप्रियाच्या घरी अभ्यासासाठी एकत्र जमतात. हरिप्रिया सायन्सला असली, तरी तिची इंग्रजी आणि गणिताची पकड खूप मजबूत असते; तर तुषार आणि संकेत कॉमर्सचे अकाउंट्स आणि इतर विषय घेऊन आलेले असतात. हरिप्रिया आपल्या स्टडी टेबलापाशी खुर्चीवर बसलेली असते, तर संकेत आणि तुषार तिच्या समोरील चटईवर आपापली पुस्तके उघडून बसलेले असतात. हरिप्रिया अगदी लहानपणासारखीच, शिक्षिकेच्या तोऱ्यात त्या दोघांचा अभ्यास घ्यायला सुरुवात करते. हरिप्रिया (संकेतच्या वहीवर पेनने टॅप करत, हसून बोलते): “चला, दोन्ही कॉमर्सच्या सरांनी इकडे लक्ष द्या! संकेत, हे गणिताचं सूत्र मी तुला कालच समजावून सांगितलं होतं ना रे? आज पुन्हा विसरलास? तुझं लक्ष नक्की कुठे असतं कॉलेजमध्ये?” हरिप्रियाने असे हक्काने डाफरताच, संकेत नेहमीप्रमाणे आपली खोडकर आणि बिनधास्त स्टाईल बाहेर काढतो. संकेत (कपाळाला हात लावत, हसून बोलतो): “अगं हरू! कॉलेजमध्ये प्रोफेसर इतकं बोरिंग शिकवतात की हे सूत्र डोक्यात शिरतच नाही रे. आणि तू समोर असताना या सूत्रांकडे कोण बघणार? तूच मला पुन्हा एकदा सोप्या भाषेत सांग ना!” संकेतने अशी उघडपणे चेष्टा करताच, हरिप्रियाच्या चेहऱ्यावर एक गोड हसू उमटते. ती लाजून संकेतच्या पाठीवर हळूच आपल्या हातातील वही मारते. हरिप्रिया (लाजत, हसून बोलते): “शहाणा आहेस! चल, वही इकडे आण, पुन्हा सांगते.” संकेत वही पुढे सरकवतो, आणि वही सरकवताना त्याचा खंबीर हात नकळत हरिप्रियाच्या नाजूक गोऱ्या हाताला हलकासा स्पर्श करतो. हरिप्रिया आणि संकेत दोघेही एकमेकांच्या डोळ्यांत अगदी रोखून पाहतात. त्यांच्यात ते वय सोळा-सतराचे वेडे प्रेम आणि एक कमालीचा भावनिक कम्फर्ट स्पष्ट जाणवतो. हरिप्रिया संकेतच्या अगदी जवळ वाकून त्याला ते सूत्र समजावून सांगू लागते. तिच्या केसातील तो पांढरा गजरा संकेतला अधिकच मंत्रमुग्ध करत असतो. त्यांच्या या अभ्यासाच्या चेष्टा-मस्करीतील जवळीक, संकेत-हरिप्रियाचे ते एकमेकांच्या डोळ्यांत हरवून जाणे... तिथेच बाजूला बसलेल्या तुषारच्या तीक्ष्ण नजरेस पडते! त्या दोघांना इतके जवळ, रिलॅक्स आणि हक्काने एकमेकांचे झालेले पाहून तुषारच्या काळजात एका क्षणात तीव्र अबोल कळ उमटते. त्याला आठवते की, शाळेत असताना हरिप्रिया फक्त त्याच्याच पाठीवर अशी वही मारायची आणि त्याच्याशीच अशी अभ्यासाची मस्करी करायची. पण आज त्याची ती हक्काची जागा संकेतने पूर्णपणे घेतली आहे, याची त्याला पुन्हा एकदा तीव्र जाणीव होते. तुषारच्या हातातील पेन थांबते. तो शून्यात नजर लावून, अत्यंत निराश आणि खिन्न होऊन खाली पाहत राहतो. त्याच्या चेहऱ्यावरचे ते हसू पूर्णपणे गायब होते आणि तो एकाकी पडल्यासारखा दिसू लागतो. हरिप्रिया संकेतला गणित समजावून सांगता सांगता अचानक थांबते. तिचे लक्ष समोर अत्यंत निराश बसलेल्या तुषारकडे जाते. सोमवारी सकाळी ती तुषारच्या घरी जाऊन आली होती, त्यामुळे तिच्या मनात तुषारबद्दल आता कोणताही राग नसतो, उलट एक मैत्रिणीचा आदर आणि मऊपणा असतो. तुषारला असा दुःखात हरवलेला पाहून ती त्याला लगेच भानावर आणायचे ठरवते. हरिप्रिया पुढे सरकते आणि तुषारच्या चेहऱ्यासमोर आपल्या गोऱ्या हाताची चुटकी वाजवते! हरिप्रिया (हसत, चुलबुली आवाजात बोलते): “ए तुष्या! अरे ओ क्लास टॉपर! कुठे हरवलास रे अचानक? आम्ही इथे गणिताचा जीव घेतोय आणि तू कोणत्या दुनियेत गेलायस? भानावर ये जरा, हे कॉमर्सचं अकाउंट्सचं पुस्तक बघ इकडे!” हरिप्रियाने अगदी लहानपणासारखी समोर चुटकी वाजवून हक्काने 'तुष्या' म्हणताच, तुषार दचकून शून्यातून बाहेर येतो. तुषार (स्वतःला सावरत, लाजून हसतो): “अं... अं, काही नाही रे प्रिया. ते मी जरा पुढच्या प्रकरणाचा विचार करत होतो. सॉरी... हा, दाखव काय सुरू आहे तुमचं.” संकेत (तुषारच्या पाठीवर थाप मारत, मोठ्याने हसतो): “अरे हा टॉपर आहे ना, हा आपल्यासारख्या सामान्य मुलांच्या आधीच पुढच्या वर्षाचा अभ्यास करत असतो. हरू, याला जरा कठीण प्रश्न विचार!” संकेतने असे म्हणताच हरिप्रिया जोरात हसते. तुषार देखील त्यांच्या त्या आनंदात सामील होतो. हरिप्रियाच्या त्या एका समजूतदार चुटकीमुळे खोलीतील तो गंभीरपणा एका क्षणात वितळून जातो आणि संपूर्ण खोलीत पुन्हा एकदा बालपणासारखेच अत्यंत खेळकर, निखळ आणि सुसंस्कृत वातावरण निर्माण होते. हरिप्रियाच्या घरचे ते अभ्यासाचे सत्र संपवून, संध्याकाळचे ५ वाजून ४ मिनिटे झाली असतात. तुषार अत्यंत जड पावलांनी आपल्या घरात प्रवेश करतो. बाहेर संथ पाऊस सुरू असतो. तो थेट आपल्या बेडरूममध्ये जातो आणि मनात वर्षानुवर्षे दाबून ठेवलेले ते तीव्र दुःख, ती असुरक्षितता आता एका क्षणात बाहेर पडते. तो संतापाने आणि हतबलतेने आपल्या पाठीवरची ती सॅक बेडवर फेकून देतो आणि दोन्ही हातांत आपला चेहरा लपवून, प्रचंड रडत पलंगावर एका कोपऱ्यात बसून राहतो. त्याचे संपूर्ण शरीर हुंदक्यांनी थरथरत असते. शाळेतले ते दिवस, संकेत-हरिप्रियाची ती अभ्यासातील जवळीक, आणि स्वतःचे ते कायमचे एकटे पडणे... या विचाराने तो आतून पूर्णपणे मोडून पडलेला असतो. त्याच्या रडण्याचा आणि दफ्तर फेकण्याचा आवाज ऐकून त्याची लहान बहीण अदिती अत्यंत काळजीत पडते. ती धावतच बेडरूममध्ये येते. आपल्या नेहमी शांत राहणाऱ्या, अभ्यासू दादाला असं लहान मुलासारखं ढसाढसा रडताना पाहून तिच्या काळजाचा ठोका चुकतो. ती कोणताही संकोच न बाळगता पलंगावर त्याच्या शेजारी बसते आणि अत्यंत मायेने तुषारचे डोके आपल्या कुशीत जवळ घेते. अदिती (तुषारच्या पाठीवरून मायेने हात फिरवत, डोळ्यांत पाणी आणून विचारते): “दादा... अरे काय झालं रे तुला? तू असा कधीच रडला नाहीस रे. अकरावी-बारावीच्या अभ्यासाचा लोड आहे का, की दुसरं काही? प्लीज दादा, माझ्याकडे बघ... तुझ्या या लहान बहिणीला सांग ना तुझ्या दुःखाचं कारण?” बहिणीच्या त्या मायेच्या स्पर्शाने तुषारचा बांध पूर्णपणे फुटतो. तो तिची कुशी घट्ट पकडतो आणि रडत रडत संपूर्ण घटनाक्रम तिच्यासमोर उघड करायला सुरुवात करतो. तुषार (हुंदके आवरत, अत्यंत जड आवाजात बोलतो): “अदू... मी पूर्णपणे संपलोय गं! मी आतून पार मोडून पडलोय. तुला माहितीये का, शाळेत असताना मी खूप मोठी चूक केली गं. माझा तो शांत आणि 'अबोल' स्वभावच माझ्या आयुष्याचा शत्रू ठरला. आठवी-नववीत जेव्हा ती शुभांगी आपल्या ग्रुपमध्ये आली, तेव्हा मी फक्त अभ्यासाच्या नादात तिच्याशी जास्त बोलत राहिलो, तिच्यासोबत गप्पा मारण्यात हरवून गेलो. आणि माझ्या त्या एका चुकीमुळे, माझ्या त्या निष्काळजीपणामुळे... मी माझ्या जिवापाड आवडणाऱ्या हरिप्रियाला स्वतःपासून खूप लांब केलं गं!” अदिती डोळे मोठे करून शांतपणे त्याचे बोलणे ऐकत राहते. तुषार पुढे सांगतो. तुषार (डोळ्यांतील पाणी पुसत, हतबलतेने): “फ्रेंडशिप डेला मी शुभांगीला नकार देऊ शकलो नाही. त्या एका गोष्टीने प्रियाच्या मनात माझ्याबद्दल कायमची तीव्र अढी निर्माण केली. आणि आज... आज जेव्हा मी त्या दोघांना अभ्यासाच्या बहाण्याने इतकं जवळ पाहिलं ना, तेव्हा माझ्या पायाखालची जमीनच सरकली गं! संकेत आज तिचा अधिकृत प्रियकर आणि रक्षणकर्ता बनून उभा आहे, ती संकेतच्या सहवासात सर्वात जास्त रिलॅक्स आणि सुरक्षित फील करते! माझं तिच्यावर बालपणापासून गाढ प्रेम होतं, आदू... पण आज मी तिच्यासाठी फक्त एक ‘जुना हुशार मित्र’ उरलोय. मी स्वतःला खूप असुरक्षित आणि एकटा समजतोय गं!” तुषारचे हे संपूर्ण दुःख ऐकून अदितीचे डोळे ओले होतात, पण ती आपल्या दादाला या नैराश्यातून बाहेर काढण्यासाठी एका अत्यंत समजूतदार आणि प्रगल्भ मुलीसारखा विचार करते. ती त्याचे अश्रू पुसते आणि खूप खंबीर आवाजात त्याला बोलते. अदिती (तुषारचा चेहरा आपल्या हातात घेत, प्रगल्भपणे बोलते): “दादा, रडणं बंद कर आधी! तू वाईट माणूस नाहीस, तुझा तो अबोल स्वभाव आणि परिस्थितीची ती चुकीची वेळ कारणीभूत होती. हरिप्रिया ताई खूप सुजाण आणि मोठ्या मनाची मुलगी आहे, ती तुझा आणि तुझ्या पुस्तकाचा आजही आदर करते, हे तिने स्वतः घरी येऊन सांगितलं होतं. पण दादा... तू अजून किती वर्ष असं स्वतःला आतल्या आत कोंडून ठेवून घुसमट सहन करणार आहेस?” तुषार आश्चर्याने तिच्याकडे पाहतो, “म्हणजे तुला काय म्हणायचं आहे, आदू?” अदिती (अत्यंत व्यावसायिक आणि प्रगल्भ पद्धतीने कल्पना सुचवत बोलते): “दादा, माझं ऐक. आता तुम्ही दोघंही समजूतदार तरुण झाला आहात. अकरावी-बारावी संपवून जेव्हा तुम्ही कॉलेजच्या पदवीच्या अंतिम टप्प्यात (Third Year) जाल, तेव्हा तू मनातली ही अथांग आणि तीव्र भावना कोणतीही घाई न करता, अत्यंत परिपक्व पद्धतीने हरिप्रिया ताईसमोर मांड! तिला थेट प्रपोज कर! तिला सांग की, तुझ्या मनात तिच्याविषयी आजही किती तीव्र आणि पवित्र प्रेम जिवंत आहे. समोरून तिचं उत्तर काहीही येवो— ती तुला स्वीकारो किंवा नकार देवो— पण एका खऱ्या प्रियकरासारखं स्वतःची भावना तिच्यासमोर अधिकृतपणे मांडणं हा तुझा हक्क आहे, दादा. जब तू हे धाडस करशील, तेव्हाच तुझ्या मनावरचं हे वर्षानुवर्षांचं ओझं उतरेल. तू तिच्यासमोर जा आणि बोल, दादा!”
क्रमशः
सध्या कथेत गंभीर वळण आले आहे. व तुषार बाबत सहानुभूती निर्माण झाली आहे. कथेत त्याला न्याय मिळेल का..?
उत्तर द्याहटवा