माणसे जोडण्यापेक्षा ती टिकवणे महत्त्वाचे (चैताली गिते)

मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराच्या नोंदणीकृत सभासद लेखिका चैताली गिते यांची ‘माणसे जोडण्यापेक्षा ती टिकवणे महत्त्वाचे’ हा मराठी लेख.

प्रस्तुत लेख मानवी जीवनातील नात्यांचे महत्त्व आणि आजच्या तांत्रिक युगात ती टिकवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या मूल्यांचा वेध घेतो...

माणसे जोडण्यापेक्षा ती टिकवणे महत्त्वाचे

चैताली गिते (नाशिक, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

माणूस हा निसर्गतः समाजप्रिय प्राणी असल्याने त्याला समूहात राहणे आणि विचारांची देवाणघेवाण करणे उपजतच आवडते. जन्मापासून मृत्यूपर्यंत मानवी प्रवास हा कोणत्या ना कोणत्या सहवासातच पूर्ण होतो. मात्र, आजच्या धावपळीच्या आणि भौतिकवादी जगात ‘माणसे जोडणे’ जितके सहज झाले आहे, तितकेच ती ‘टिकवणे’ आव्हानात्मक बनले आहे. प्रस्तुत लेखात लेखिकेने नात्यांमधील ओलावा टिकवण्यासाठी संवाद, त्याग आणि अहंकाराचा त्याग या गोष्टी कशा अपरिहार्य आहेत, याचे विवेचन केले आहे.

माणूस हा समाजशील प्राणी आहे. त्याला एकाकीपण आवडत नाही; उलट समूहात राहणे आणि आपल्या विचारांची देवाणघेवाण करणे हे त्याच्या स्वभावाचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे. आयुष्याच्या प्रत्येक वळणावर त्याला कोणाच्या तरी सहवासाची गरज भासते. जन्मापासून ते अखेरच्या श्वासापर्यंत व्यक्ती इतरांच्या सानिध्यात राहते आणि त्यांच्या विचारांच्या प्रभावातूनच तिची जडणघडण होते. आपण आयुष्यभर अनेक माणसे जोडतो, नवनवीन मैत्री करतो आणि ओळखींचे जाळे विणतो. परंतु, या सर्व प्रवासात एक प्रश्न वारंवार मनात येतो—माणसे जोडणे जितके सोपे वाटते, तितकेच ती टिकवणे कठीण असते का? आजच्या स्पर्धात्मक आणि काहीशा स्वार्थी जगात निखळ नाती निर्माण करणे कठीण झाले आहे. त्याहूनही अवघड गोष्ट म्हणजे ही नाती आयुष्यभर जपणे आणि समजून घेणे. खरे तर, नाती दीर्घकाळ टिकवणे ही आजच्या युगातील एक मोठी कलाच आहे. विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीमुळे आज माणसे एकमेकांशी खूप सहज जोडली जातात. केवळ एका संदेशाद्वारे आपण अनोळखी लोकांशीही परिचय करू शकतो. सामाजिक माध्यमांवरील मित्र-मैत्रिणींची यादी खूप मोठी असते, पण त्यामध्ये मनाने जोडलेली माणसे किती, हा प्रश्न उरतोच. आपल्या सुख-दुःखात, अडचणीच्या काळात आणि यश-अपयशात मनापासून सहभागी होणारी माणसे शोधणे हीच खरी कसोटी आहे. स्वार्थ हा नात्यांना पोखरून काढणारा सर्वात मोठा शत्रू आहे. खरी नाती केवळ नावापुरती नसून ती अंतर्मनातून जोडलेली असतात. नाते टिकवण्याची खरी कसोटी केवळ संपर्कात राहणे ही नसून, ते मनापासून जपणे ही आहे. एकमेकांना समजून घेणे, परस्परांसाठी वेळ काढणे, चुका माफ करण्याची वृत्ती ठेवणे आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे आपला ‘अहंकार’ बाजूला ठेवणे, या गोष्टी नात्यांसाठी अत्यावश्यक आहेत. आज अनेकांचा ‘मी’पणा आडवा येत असल्याने अनेक सुंदर नाती दुरावली आहेत किंवा तुटली आहेत. अहंकारी वृत्ती ही नात्यांसाठी अत्यंत घातक ठरते. माणसे जपण्यासाठी संवाद हा सर्वात महत्त्वाचा दुवा आहे. जेव्हा संवाद थांबतो, तेव्हा तिथे गैरसमजांना जागा मिळते आणि पर्यायाने नाते कमकुवत होऊ लागते. एक साधा सुसंवाद, एक फोन कॉल किंवा एक छोटा संदेश तुटत चाललेली नाती पुन्हा जोडू शकतो. म्हणूनच, जे प्रश्न बोलून सुटू शकतात, ते शांत राहून किंवा अबोला धरून वाढवू नयेत. संवादहीन नाते कधीही परिपूर्ण असू शकत नाही. आजच्या काळात जर आपल्याला माणसे जपायची असतील, तर प्रसंगी दोन पावले मागे जाणे किंवा झुकणे महत्त्वाचे ठरते. प्रत्येक वेळी स्वतःला सिद्ध करणे किंवा जिंकणे महत्त्वाचे नसते, तर समोरची व्यक्ती आणि नाते टिकवणे अधिक मोलाचे असते. आयुष्याची खरी श्रीमंती ही केवळ पैसा, प्रतिष्ठा किंवा यश यामध्ये नसून आपण किती माणसे कमावली, यात दडलेली आहे. आयुष्याच्या संध्याकाळी आपल्याकडे किती संपत्ती आहे यापेक्षा आपल्यासोबत किती हक्काची माणसे आहेत, हे महत्त्वाचे ठरते. ज्याच्या आयुष्यात प्रेमाची माणसे आहेत, तो कधीच एकटा नसतो. शेवटी, माणसे जोडणे ही केवळ एक सुरुवात आहे, परंतु ती शेवटपर्यंत टिकवणे ही जीवनाची खरी यशोगाथा आहे. नाती जपण्यासाठी प्रेम, संवाद, विश्वास आणि समजूतदारपणा यांची नितांत गरज असते. या गोष्टींचे भान ठेवले, तर आपले आयुष्य अधिक सुंदर आणि समाधानकारक होईल यात शंका नाही.

संपादकीय विश्लेषण

१. विषयाची मांडणी व सुसूत्रता: लेखिकेने अत्यंत साध्या पण मूलभूत विषयाला स्पर्श केला आहे. मानवी स्वभाव आणि सामाजिक गरजा यांची सांगड घालत लेखाची सुरुवात प्रभावी झाली आहे. ‘माणसे जोडणे’ आणि ‘ती टिकवणे’ यातील द्वंद्व स्पष्ट करण्यासाठी आजच्या डिजिटल युगाचा दिलेला संदर्भ वाचकाला विषयाशी चटकन जोडून घेतो. २. भाषिक शैली आणि व्याकरण: मूळ लेखामध्ये काही ठिकाणी वाक्यरचना विस्कळीत होती आणि विरामचिन्हांचा अभाव होता, ज्यामुळे विचारांमधील स्पष्टता कमी होत होती. संपादकीय संस्कारांनंतर भाषेतील ओघवतेपणा वाढला आहे. “स्वार्थ नात्यांना पोखरतो” किंवा “संवादहीन नाते अपूर्ण असते” यांसारख्या विचारांना अधिक प्रगल्भ शब्दांत मांडल्यामुळे लेखाची साहित्यिक उंची वाढली आहे. ३. तार्किक सुसंगतता: लेखामध्ये अहंकार, संवाद आणि त्याग या तीन मुख्य पैलूंवर भर देण्यात आला आहे. तांत्रिक साधनांमुळे वाढलेली आभासी ओळख आणि प्रत्यक्ष जीवनातील जिव्हाळा यातील तफावत लेखिकेने योग्य रीतीने अधोरेखित केली आहे. नात्यांमधील 'विजेतेपद' मिळवण्यापेक्षा ‘नाते’ जपण्याला दिलेले प्राधान्य हा या लेखाचा तार्किक गाभा आहे, जो शेवटपर्यंत व्यवस्थितपणे जपला गेला आहे. सारांश: मानवी नातेसंबंधांत अहंकार आणि स्वार्थापेक्षा प्रेम, संवाद आणि समजूतदारपणा महत्त्वाचा असून, कमावलेली माणसे हीच जीवनाची खरी श्रीमंती आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

चैताली गिते यांचे इतर लेखन वाचा: