Loading ...

त्यात काय एवढं?: स्फुटलेखन (कॅरल डिकोस्टा)

इतरांच्या आयुष्यावर आणि नात्यांवर सहजपणे टीका करण्याच्या मानवी वृत्तीवर कॅरल डिकोस्टा यांचा संवेदनशील स्फुट लेख - ‘त्यात काय एवढं?’

त्यात काय एवढं?: स्फुटलेखन (कॅरल डिकोस्टा)

इतरांच्या आयुष्यावर आणि संघर्षावर सहजपणे भाष्य करण्याच्या मानवी प्रवृत्तीचा संवेदनशील वेध…

त्यात काय एवढं?

कॅरल डिकोस्टा (गास, लहान सरगोडी, वसई, पालघर, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

मानवी स्वभाव मुळातच दुसऱ्याच्या आयुष्याचे मोजमाप आपल्या नजरेतून करण्यात पटाईत असतो. समोरच्या व्यक्तीची मानसिक अवस्था, तिची पार्श्वभूमी किंवा ती झेलत असलेले अदृश्य दुःख समजून न घेताच आपण तिच्या कृतीवर सहजपणे शिक्कामोर्तब करून मोकळे होतो. ‘त्यात काय एवढं?’ या लेखात लेखिका कॅरल डिकोस्टा यांनी आपल्या समाजातील याच उथळ न्यायनिवाडा करण्याच्या वृत्तीवर आणि त्यामुळे समोरच्या व्यक्तीवर येणाऱ्या मानसिक दबावावर अत्यंत नेमकेपणाने बोट ठेवले आहे.

‘त्यात काय इतकं मोठं? ती हे सहज करू शकली असती!’ आपण किती सहजपणे कोणाचाही न्यायनिवाडा करून मोकळे होतो, नाही का? मानवी स्वभावच असा असतो. आपल्या दृष्टिकोनातून एखादी गोष्ट सोपी वाटते, ती कोणीही सहज करू शकेल असे आपल्याला वाटत असते. कदाचित तो आपला सकारात्मक दृष्टिकोन असेलही; पण आपला हाच दृष्टिकोन दुसऱ्या कोणासाठी तरी किती जड आणि वेदनादायी ठरू शकतो, याचा आपण विचारच करत नाही. अनेकदा आपल्याला समोरच्या व्यक्तीची पार्श्वभूमी माहीत नसते, ती कोणत्या कठीण परिस्थितीतून जात आहे याची आपल्याला पुसटशीही कल्पना नसते; तरीही आपण अगदी बेफिकिरीने त्यावर शेरा मारून मोकळे होतो.

हा न्यायनिवाडा केवळ प्रत्यक्ष व्यवहारातच नाही, तर आजच्या आभासी जगातही तितक्याच तीव्रतेने सुरू असतो. सोशल मीडियावर दिसणाऱ्या अनेक गोष्टी या केवळ वरवरच्या असतात, तरीही आपण त्यावरूनच मते बनवतो. कोणाचे तरी हसरे, आनंदी फोटो पाहून ‘किती सुंदर आणि सुखी आयुष्य आहे यांचं!’ असा झटपट निष्कर्ष आपण काढतो. परंतु, त्या हसऱ्या चेहऱ्यामागे ती व्यक्ती कोणता ताण किंवा वेदना लपवून जगत आहे, याची आपल्याला कल्पना नसते. कित्येकदा माणसे आपल्या आतील अस्वस्थता विसरण्यासाठी सोशल मीडियावर सतत सक्रिय (ॲक्टिव्ह) राहण्याचा आधार घेतात; पण आपण मात्र या आभासी दिखाव्यावरून त्यांच्या खऱ्या संघर्षाचे सहज मोजमाप करतो.

असाच उथळ न्यायनिवाडा आपण माणसांच्या नात्यांबाबतही करतो. एखादा मुलगा आणि मुलगी जास्त वेळ बोलत असतील, तर त्यांच्यात काहीतरी ‘लफडं’ असणारच, असा शिक्का आपण क्षणात मारून टाकतो. पण प्रत्येक वेळी दोन व्यक्ती संवाद साधतात, म्हणजे त्यांच्यात तसेच काही नाते असते का? मुळीच नाही. प्रत्येक माणसाला भावनिक आधाराची गरज असते, मन मोकळे करण्यासाठी कोणाच्या तरी सोबतीची आवश्यकता असते. ही निखळ मानवी गरज समजून न घेता आपण प्रत्येक नात्याला सोयीस्कर लेबल लावून मोकळे होतो.

आयुष्य म्हटले की दुःख, त्रास आणि संकटे ही येणारच. प्रत्येक जण आपापल्या स्तरावर या संघर्षातून जात असतो. अशा कठीण प्रसंगी जेव्हा माणसाला खऱ्या आधाराची गरज असते, तेव्हा आपला समाज त्याचाही न्यायनिवाडा करायला मागेपुढे पाहत नाही. भारतीय सामाजिक मानसिकतेतील हा अनावश्यक हस्तक्षेप माणसाला अधिकच खचवणारा ठरतो. पाश्चात्त्य देशांमध्ये लोकांच्या वैयक्तिक आयुष्यात इतका शिरकाव केला जात नाही; तिथे प्रत्येक जण आपापल्या जगण्यात मग्न असतो. आपल्याकडे मात्र समाजाच्या या संकुचित विचारसरणीमुळे आणि ‘लोक काय म्हणतील’ या भीतीमुळे माणूस नाहक मानसिक दबावाखाली जगत राहतो.

आपल्या दृष्टीने जी गोष्ट अगदीच किरकोळ वाटते, ती समोरच्यासाठी एखादा कठीण डोंगर सर करण्यासारखी असू शकते. कोणाच्याही आयुष्याचा असा न्यायनिवाडा करण्याचा अधिकार आपल्याला निसर्गाने किंवा देवाने दिलेला नाही. त्यामुळे कोणावरही शिक्का मारण्यापूर्वी, समोरच्याच्या जागी स्वतःला ठेवून पाहणे आणि त्याच्या वेदनेप्रती संवेदनशीलता बाळगणे, हीच खऱ्या अर्थाने माणूसपणाची ओळख आहे.

संपादकीय विश्लेषण

‘त्यात काय एवढं?’ या स्फुट लेखातून कॅरल डिकोस्टा यांनी दैनंदिन जीवनातील एका अत्यंत संवेदनशील पण दुर्लक्षित विषयाला हात घातला आहे. कोणतीही पार्श्वभूमी तपासता इतरांच्या कृतींवर आणि नात्यांवर शेरेबाजी करण्याची मानवी प्रवृत्ती त्यांनी अत्यंत साध्या, थेट आणि प्रामाणिक भाषेत मांडली आहे. प्रत्यक्ष आयुष्यापासून ते सोशल मीडियावरील आभासी जगापर्यंत पसरलेली ही ‘जजमेंटल’ मानसिकता माणसाला कशी एकाकी पाडते, याचे नेमके चित्रण लेखात उतरले आहे. संवादात्मक शैलीमुळे हा लेख वाचकांशी थेट नाते जोडतो.

या लेखाची मांडणी अधिक प्रभावी करण्यासाठी काही संपादकीय संस्कार करण्यात आले आहेत. मूळ मजकुरातील वाक्यरचना अधिक प्रवाही करताना विरामचिन्हांचा (विशेषतः मराठीतील योग्य वळणाच्या एकेरी अवतरण चिन्हांचा ‘ ’ आणि अर्धविरामांचा) सुयोग्य वापर केला आहे. ‘ताणाव’ सारख्या शब्दलेखनातील चुका दुरुस्त करून ‘सक्रिय (ॲक्टिव्ह)’, ‘पुसटशीही कल्पना’, ‘संकुचित विचारसरणी’ अशा प्रमाण मराठी शब्दांची योजना केली आहे. तसेच, दुसऱ्या आणि चौथ्या परिच्छेदातील विस्कळीत वाक्ये जोडून विचारप्रवाह अधिक तार्किक व सुसंगत केला आहे, जेणेकरून वाचकाची लिंक तुटणार नाही.

लेखाचा आशय आणि लेखिकेची भूमिका पूर्णपणे अबाधित ठेवत शेवटच्या परिच्छेदाला अधिक वैचारिक उंची दिली आहे. ‘अर्धा नको त्या मानसिक दबावाखाली’ यांसारख्या बोलीभाषेतील प्रयोगांऐवजी ‘नाहक मानसिक दबावाखाली’ असा अधिक नेमका आणि साहित्यिक शब्दप्रयोग वापरला आहे. संवेदनशीलतेचा संदेश देणारा हा लेख आजच्या धकाधकीच्या आणि सोशल मीडियाच्या काळात प्रत्येकाला आत्मपरीक्षण करायला लावणारा ठरतो.

सारांश:

इतरांच्या आयुष्यावर आणि नात्यांवर उथळ टीका करण्याऐवजी समोरच्याची परिस्थिती समजून घेणारी संवेदनशीलता जपणे, हीच खरी माणुसकी आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

अभिप्राय

सर्व पोस्ट लोड केल्या आहेतकोणत्याही पोस्ट आढळल्या नाहीतसर्व पहाअधिक वाचाउत्तर द्याउत्तर रद्द कराहटवाद्वारेस्वगृहपानेपानेसर्व पहातुमच्यासाठी सुचवलेलेविभागसंग्रहशोधासर्व पोस्टआपल्या विनंतीसह कोणतीही पोस्ट जुळणी आढळली नाहीस्वगृहाकडेरविवारसोमवारमंगळवारबुधवारगुरुवारशुक्रवारशनिवाररवीसोममंगळबुधगुरुशुक्रशनीजानेवारीफेब्रुवारीमार्चएप्रिलमेजूनजुलैऑगस्टसप्टेंबरऑक्टोबरनोव्हेंबरडिसेंबरजानेफेब्रुमार्चएप्रिमेजूनजुलैऑगसप्टेंऑक्टोनोव्हेंडिसेंआत्ताच१ मिनिटापूर्वी$$1$$ मिनिटांपूर्वी१ तासापूर्वी$$1$$ तासांपूर्वीकाल$$1$$ दिवसांपूर्वी$$1$$ आठवड्यांपूर्वी५ आठवड्यांपेक्षा जास्त काळापूर्वीअनुयायीअनुसरण कराहे दर्जेदार साहित्य अवरोधीत केले आहे१: सामायिक करा२: सामायिक केलेल्या दुव्यावर क्लिक करून वाचासर्व कोड कॉपी करासर्व कोड कॉपी करासर्व कोड आपल्या क्लिपबोर्डवर कॉपी केला आहेCan not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copyविषयसूची