पाऊस आला गं आला गं - मराठी कविता (नलेश पाटील)

ज्येष्ठ आणि प्रसिद्ध मराठी कवी नलेश पाटील (प्रसिद्ध कवी, गीतकार, चित्रकार) यांची ‘पाऊस आला गं आला गं’ ही लोकप्रिय मराठी कविता.

निसर्गाच्या आदिम, उत्कट आणि नादमय रूपाला शब्दांचे देखणे पैजण चढवणारी ही एक नितांत सुंदर निसर्गकविता आहे...

पाऊस आला गं आला गं

नलेश पाटील (प्रसिद्ध कवी, गीतकार, चित्रकार. मुंबई, महाराष्ट्र)

प्रस्तावना

प्रस्तुत कवितेचे भावविश्व पावसाच्या आगमनाने रोमांचित झालेल्या अवघ्या चराचराचे उत्सवगीत आहे. प्रदीर्घ प्रतीक्षेनंतर कोसळणाऱ्या पहिल्या पावसाची पहिली सर मातीला, वनस्पतींना आणि जलस्रोतांना कशी नवसंजीवनी देते, याचा अतिशय तरल आशयसंदर्भ या कवितेत प्रकट झाला आहे. कवीने केवळ पावसाचे वर्णन न करता, पावसाच्या थेंबांनी सृष्टीत निर्माण केलेल्या चैतन्याचा, नादाचा आणि रंगांचा एक सांगीतिक सोहळाच इथे उभा केला आहे. कोरडेपण संपून चहूबाजूंनी अंकुरणाऱ्या हिरवाईचा हा उत्सव मानवी मनाला निसर्गाच्या मूळ, आदिम आनंदाशी जोडतो.

पाऊस आला गं आला गं, पाऊस आला गं आला गं ऋतू हिरवा मोर झाला गं! किती दिसांनी कंठ ओला झाला गं झाला गं! फूल मातीचे फुलले, पाणी झऱ्याचे बोलले किती दिसांनी तलाव निळा झाला गं झाला गं! थेंब पाण्याचे झेलीत, पान फुटले वेलीत किती दिसांनी ओढा मंजूळ झाला गं झाला गं! ढग मातीत मिसळे, पाणी सूर्याला विसळे किती दिसांनी धनुष्य रंगीत झाला गं झाला गं! थेंब घुंगरू घुंगरू, पान डमरू डमरू किती दिसांनी तरू तुंबरू झाला गं झाला गं! बंध लाटांचे तुटले, पंख पाण्याला फुटले किती दिसांनी समुद्र पक्षी झाला गं झाला गं! झगा वाऱ्याचा ढगळ, झुले नदीचा ओघळ किती दिसांनी डोंगर खुळा झाला गं झाला गं!

संपादकीय विश्लेषण

मध्यवर्ती कल्पना व भावगती या कवितेची मध्यवर्ती कल्पना पावसाच्या आगमनाने निसर्गाला लाभलेले नवे चैतन्य आणि त्याचा सोहळा ही आहे. प्रदीर्घ शुष्कतेनंतर जेव्हा पाऊस येतो, तेव्हा केवळ जमीनच नाही, तर सृष्टीचा कण अन् कण जिवंत होतो. कवितेची भावगती पावसाच्या पहिल्या सरीपासून सुरू होऊन थेट समुद्राच्या अथांगतेपर्यंत विस्तीर्ण होत जाते. “किती दिसांनी कंठ ओला झाला गं झाला गं” या ओळीतील व्याकुळता आणि त्यानंतर निसर्गाच्या प्रत्येक घटकात होणारा आनंदाचा संसर्ग कविता वाचताना मनाला सुखावतो. प्रत्येक कडव्यात बदलत जाणारे निसर्गाचे रूप कवितेच्या भावगतीला गतिमान आणि प्रवाही बनवते. शैलीवैशिष्ट्ये आणि नादमाधुर्य नलेश पाटील यांच्या वैशिष्ट्यपूर्ण शैलीनुसार, या कवितेची रचना अत्यंत लयबद्ध आणि गेय आहे. “पाऊस आला गं आला गं” या ध्रुपदाची पुनरावृत्ती कवितेला एक लोकगीतासारखा जिवंत बाज देते. कवीने योजलेले यमक आणि अंत्यप्रास (उदा. ‘फुलले-बोलले’, ‘मिसळे-विसळे’, ‘घुंगरू-डमरू-तुंबरू’) कवितेमध्ये अद्भुत नादमाधुर्य निर्माण करतात. भाषेतील साधेपणा आणि प्रासादिकता यामुळे कविता थेट वाचकाच्या ओठावर रुळते. व्याकरणिक आणि शुद्धलेखनविषयक संस्कारांनंतर (जसे की ‘फुल’चे ‘फूल’, ‘टिम्ब’चे ‘थेंब’, ‘तरु’चे ‘तरू’) कवितेची अंतर्गत लय अधिक सुस्पष्ट आणि प्रवाही झाली आहे. प्रतीकात्मकता आणि परिणामकारकता कवितेतील प्रतिमासृष्टी अत्यंत समृद्ध आणि दृश्यात्मक आहे. “ऋतू हिरवा मोर झाला गं” या प्रतिमेतून संपूर्ण निसर्गाचे नर्तन आणि आनंद डोळ्यांसमोर उभा राहतो. “थेंब घुंगरू घुंगरू, पान डमरू डमरू” ही ओळ निसर्गाला एका भव्य संगीतसभेत रूपांतरित करते, जिथे झाड (तरू) स्वतः गंधर्व (तुंबरू) बनून गाऊ लागते. समुद्राला फुटलेले पाण्याचे पंख आणि डोंगराचे खुळे होणे या मानवीकरण अलंकाराच्या सुंदर प्रतिमा आहेत. “झगा वाऱ्याचा ढगळ, झुले नदीचा ओघळ” या ओळींमधील दृश्यमयता निसर्गाच्या मुक्त, स्वच्छंदी रूपाची परिणामकारक अनुभूती देते. ही प्रतीकात्मकता वाचकाला केवळ निसर्ग दाखवत नाही, तर तो अनुभवू देते. सारांश: पावसाच्या आगमनाने सृष्टीच्या कणाकणात निर्माण झालेल्या अद्भूत नाद, रंग आणि चैतन्याचा आविष्कार घडवणारी ही एक अत्यंत लयबद्ध आणि निसर्गवेधी कविता आहे.

— हर्षद खंदारे (निर्माते-मुख्य संपादक, मराठीमाती डॉट कॉम)

नलेश पाटील यांचे इतर लेखन वाचा:

विषयानुसार कविता

आईच्या कवितानिसर्ग कवितापावसाच्या कवितागावाकडच्या कविताआत्मविश्वासाच्या कविताआनंदाच्या कवितादुःखाच्या कविताप्रेम कविताप्रेरणादायी कविताबाबाच्या कविताबायकोच्या कविताबालकवितामैत्रीच्या कविताविरह कविताशांततेच्या कविताशाळेच्या कविताशिक्षकांवर कवितासामाजिक कविताअंधश्रद्धेच्या कवितादेशभक्तीपर कवितासैनिकांच्या कविताशेतकऱ्याच्या कविताप्रवासाच्या कवितातिच्या कवितासंघर्षाच्या कविताआठवणीच्या कविताराजकीय कवितातरुणाईच्या कविता

मराठीमाती डॉट कॉमवरील निवडक मराठी कविता आता श्राव्य स्वरूपात उपलब्ध. सर्व ऑडिओ कविता येथे ऐका.

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठ

मराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.