Loading ...
/* Dont copy */ body{user-select:none;-moz-user-select:none;-ms-user-select:none;-khtml-user-select:none;-webkit-user-select:none;-webkit-touch-callout:none} pre, code, kbd, .cmC i[rel=pre]{user-select:text;-moz-user-select:text;-ms-user-select:text;-khtml-user-select:text;-webkit-user-select:text;-webkit-touch-callout:text}

सातारा जिल्हा (महाराष्ट्र)

सातारा जिल्हा - [Detailed Information and Photos of Satara District] सातारा जिल्ह्याबद्दल संपुर्ण माहिती आणि छायाचित्रे.

सातारा जिल्हा | Satara District

मराठ्यांच्या इतिहासाशी साताऱ्याचे नाते अतूट आहे


सातारा जिल्हा

कृष्णा, वेण्णा, कोयना, गायत्री व सावित्री या पंचगंगाप्रमाणेच रयत शिक्षण संस्थेच्या ज्ञानगंगेचा उद्‍गमही सातारा जिल्ह्यात झाला

चालुक्य, राष्ट्रकूट, शिलाहार, यादव बहामनी व तद्नंतर आदिलशाही या राजवटी येथे नांदल्या. चालुक्य काळातील इ. स. ७५४ मधील सामानगडच्या ताम्रपटात सातारा जिल्ह्यातील अनेक गावांचा उल्लेख आढळतो. भारहूत (जबलपूर) व कुडा (अलिबाग) येथील स्तूपांवर करहाट (कऱ्हाड) चा उल्लेख केलेला आहे.

मराठ्यांच्या इतिहासाशी तर साताऱ्याचे नाते अतूट आहे. शिवशाहीत हा प्रदेश स्वराज्यात अंतर्भूत होता हा इतिहास सर्वांनाच ज्ञात आहे. सतराव्या शतकाच्या उत्तरार्धातच छत्रपती राजारामाने आपली गादी येथे स्थापन केली होती. इ.स. १७०० मध्ये राजाराम मरण पावल्यावर आपला मुलगा दुसरा शिवाजी यास राज्याभिषेक करवून ताराबाईने येथूनच राज्यकारभार पाहण्यास सुरुवात केली.

छत्रपती शाहू महाराज मोगलांच्या कैदेतून सुटून आल्यानंतर झालेल्या संघर्षात शाहूचा पक्ष वरचढ ठरला. सातारची गादी शाहू महाराजांच्या ताब्यात आली. १७०८ मध्ये येथे शाहूंचा राज्याभिषेक संपन्न झाला. ताराबाईंनी कोल्हापूर येथे स्वतंत्र गादी स्थापन केली. तेव्हापासून छत्रपतींची ‘थोरली पाती’ सातारा येथे प्रस्थापित झाली.

कृष्णा, वेण्णा, कोयना, गायत्री व सावित्री या पंचगंगाप्रमाणेच रयत शिक्षण संस्थेच्या ज्ञानगंगेचा उद्‍गमही याच जिल्ह्यात झाला! कर्मवीर भाऊराव पाटील यांनी इ. स. १९१९ मध्ये काले तालुका कराड येथे रयत शिक्षण संस्थेचे रोपटे लावले. १९२४ मध्ये या शिक्षण संस्थेचे मध्यवर्ती कार्यालय सातारा येथे नेण्यात आले. कर्मवीरांनी लावलेल्या या रोपट्याचे रूपांतर आज संस्थेचे बोधचिन्ह असलेल्या वटवृक्षात झाले आहे.

मुख्य ठिकाण: सातारा
तालुके: अकरा
क्षेत्रफळ: १०,४८० चौ. कि. मी.
लोकसंख्या: २४,५१,३७२


सातारा जिल्ह्याचे भौगोलिक स्थान


पश्चिम महाराष्ट्रातील जिल्हा. सातारा जिल्ह्याच्या उत्तरेस पुणे जिल्हा, पूर्वेस सोलापूर जिल्हा तर दक्षिणेस व काहीशा आग्नेयेस सांगली जिल्हा पसरलेला आहे. रत्नागिरी जिल्हा या जिल्ह्याच्या पश्चिमेस असून वायव्येस रायगड जिल्हा आहे. जिल्ह्याची उत्तर सीमा नीरा नदीने सीमित केली असून पूर्व सीमेवर सह्याद्रीच्या पर्वत-रांगा खड्या आहेत. जिल्ह्याचे दक्षिण-उत्तर जास्तीत-जास्त अंतर १२० किलोमीटर असून पूर्व-पश्चिम जास्तीत-जास्त अंतर १२८ किलोमीटर आहे. राज्याच्या एकूण भौगोलिक क्षेत्राच्या ३.४० टक्के क्षेत्र या जिल्ह्याच्या वाट्यास आले आहे.

सातारा जिल्ह्यातील तालुके

सातारा जिल्ह्यात एकूण अकरा तालुके आहेत
  1. सातारा
  2. वाई
  3. खंडाळा
  4. कोरेगाव
  5. फलटण
  6. माण
  7. खटाव
  8. कराड
  9. पाटण
  10. जावळी
  11. महाबळेश्वर

सातारा जिल्ह्याची प्राकृतिक रचना


सह्य पर्वतरांगा, उंच सखल भूमी व सपाट मैदानी प्रदेश अशी प्राकृतिक विविधता या जिल्ह्यात आढळते. जिल्ह्याच्या पश्चिम सीमेवर उत्तर-दक्षिण रेषेत सह्याद्रीच्या रांगा पसरलेल्या आहेत. या रांगांना जिल्ह्यात ‘बामणोली डोंगर’ असे म्हणतात. जिल्ह्यात महादेव डोंगररांगा, तद्वतच सीताबाई, म्हस्कोबा, औंध, आगाशिवा यांसारखे डोंगर आहेत. पुणे-बंगळूर महामार्गावर खंडाळ्याजवळ ‘खंबाटकी’ घाट आहे. वाईवरून महाबळेश्वरला जातात. ‘पसरणी’चा घाट चढावा लागतो. रत्नागिरीस जाताना पाटणच्या पश्चिमेस ‘कुंभार्ली’ घाट लागतो. ‘हातलोट’ घाट पार करूनच रत्नागिरी जिल्ह्यात प्रवेश करता येतो. महाबळेश्वरमार्गे महाडकडे जाताना ‘पार’ घाट ओलांडावा लागतो.

सातारा जिल्ह्याची प्राकृतिक रचना लक्षात घेता सह्य पर्वतरांगांचा प्रदेश, कृष्णा नदीखोऱ्याचा प्रदेश, नीरा नदीखोऱ्याचा प्रदेश व पूर्वेकडील टेकड्याचा प्रदेश असे जिल्ह्याचे चार स्वाभाविक विभाग पडतात. वाई व पाटण तालुक्याचा पश्चिम भाग तसेच जावळी व महाबळेश्वर तालुक्यांचा काही भाग सह्य पर्वतरांगांच्या प्रदेशात मोडतो. वाई, सातारा व कराड हे तालुके कृष्णा नदीखोऱ्याच्या सुपीक व मैदानी प्रदेशात मोडतात. खंडाळा व फलटण तालुक्यांचा बहुतांश भाग नीरा नदी खोऱ्याच्या प्रदेशात अंतर्भूत होतो. खटाव व माण या तालुक्यांचा बहुतांश भाग पूर्वेकडील टेकड्यांच्या प्रदेशात येतो.

सातारा जिल्ह्यातील किल्ले


जावळी, वाई, पाटण व महाबळेश्वर या तालुक्यांतील डोंगराळ दुर्गम व वनव्याप्त प्रदेश लक्षात घेता साहजिकच, या परिसरात अनेक गडकिल्ले उभे राहिले. या गडकोट किल्ल्यांची तालुकावार विभागणी अशी -

वाई व खंडाळा तालुका: कमळगड, पांडवगड, वैराटगड व केंजळगड;

जावळी व महाबळेश्वर तालुका: प्रतापगड, मकरंदगड, वासोटा;

सातारा व कोरेगाव तालुका: अजिंक्यतारा, सज्जनगड, चंदन-वंदन, नांदगिरी;

पाटण तालुका: सुंदरगड (दातेगड), गुरपावंतगड, भैरवगड, जंगली जयगड;

कराड तालुका: वसंतगड, सदाशिवगड;

फलटण व माण तालुका: महिमानगड, वारूगड, संतोषगड;

खटाव तालुका: भूषणगड व वर्धनगड.

सातारा जिल्ह्याचे हवामान


सातारा जिल्ह्याचे हवामान उष्ण व कोरडे आहे. जिल्ह्याचा पश्चिम भाग डोंगराळ व वनाच्छादित असल्याने तेथील हवामान थंड व आल्हाददायक आहे. याच भागात ‘महाबळेश्वर’ व ‘पाचगणी’ ही थंड हवेची ठिकाणे आहेत.


सातारा जिल्ह्यातील प्रतापगड, मकरंदगड, संतोषगड, वारूगड, वर्धनगड, भूषणगड, महिमानगडा व सदाशिवगड हे गड-कोट शिवरायांनी बांधले आहेत.

सातारा जिल्ह्यातील जून ते सप्टेंबर या कालखंडात येथील मोसमी वाऱ्यांपासून सरासरी १३५ सें.मी. इतका पाऊस पडतो. जिल्ह्यातील पावसाचे वितरण अतिशय असमान आहे. महाबळेश्वरसारख्या ठिकाणी ६०० सें. मी. हून अधिक पाऊस पडतो तर कटाव, माण यांसारख्या पूर्वेकडील तालुक्यात तो ६० से. मी पेक्षाही कमी पडतो. पश्चिमेकडील महाबळेश्वर, जावळी व पाटण हे तालुके अधिक पावसाचे आहेत.

सातारा जिल्ह्यातील मृदा


सातारा जिल्ह्याच्या पश्चिम भागात महाबळेश्वर, जावळी, वाई व पाटण या तालुक्यांमध्ये ‘लॅटराईट’ याप्रकारची मृदा आढळते. डोंगर‍उतारवर कमी जाडीची मृदा आढळते. कोल दऱ्यांमधील मृदा गाळांची व सुपीक आहे. कृष्ण, वेण्णा, कुडाळी व कोयना या नद्यांच्या खोऱ्यात गाळाच्या सतत संचयाने सुपीक बनलेली मृदा आढळते. वाई, जावळी व पाटण या तालुक्यांमधील मृदा उत्तम प्रतीची गणली जाते. सातारा व कराड या तालुक्यांमधील कृष्णाकाठची मृदा अधिकच आहे. खंडाळा, कोरेगाव यांसारख्या तालुक्यांतील मृदा मध्यम प्रतीची आहे. खंडाळा, फलटण व खटाव या तालुक्यांच्या डोंगराळ भागातील मृदा हलकी व खडकाळ आहे. माण तालुक्यातील मृदा तुलनात्मकदृष्ट्या निकृष्ट म्हणावी लागेल.

सातारा जिल्ह्यातील नद्या


कृष्णा ही जिल्ह्यातील प्रमुख नदी असून तिचा उगम महाबळेश्वर पठाराच्या पूर्वभागात होतो. वाई, सातारा व कराड या तालुक्यांमधून कृष्णा आपला प्रवास करते. जिल्ह्यातील तिचा प्रवाह सुमारे १६० कि. मी. लांबीचा आहे. वाई व कराड ही महत्त्वाची गावे कृष्णाकाठी वसली आहेत. कोयना, वेण्णा, उरमोडी व तारळा या कृष्णेच्या उपनद्या जिल्ह्यातून वाहतात.

सह्याद्री रांगांमध्ये महाबळेश्वर पठारात उगम पावणारी कोयना ही कृष्णेची प्रमुख उपनदी होय. पाटण तालुक्यातील हेळवाकपर्यंत ती काहीशी दक्षिणेकडे वाहाते व नंतर पूर्वेकडे वळून पुढे कऱ्हाडजवळ कृष्णेस मिळते. कऱ्हाड येथे या दोन नद्यांचा संगम झाला आहे.

वेण्णा नदीही महाबळेश्वर पठारातच उगम पावते. वेण्णा नदीवर महाबळेश्वर येथे एक जलाशय आहे. महाबळेश्वर, जावळी व सातारा या तालुक्यांमधून वाहात जाऊन पुढे ती माहुली येथे कृष्णा नदीस मिळते. मेढे हे जावळी तालुक्याचे मुख्य ठिकाण वेण्णेकाठी वसले आहे.


मराठा काळापासून या जिल्ह्यास लष्करी परंपरा लाभली आहे. लष्करात भरती होणाऱ्याचे प्रमाण जिल्ह्यात मोठे आहे. या कारणामुळे जिल्ह्यात पुरुषांपेक्षा स्त्रियांचे प्रमाण अधिक आढळते.

नीरा नदी सातारा जिल्ह्याच्या व त्याच वेळी खंडाळा व फलटण या तालुक्यांच्याही उत्तरेकडील सीमावर्ती भागांतून वाहते. बाणगंगा ही नीरेची उपनदी आहे. फलटण हे गाव तिच्या काठी वसले आहे. माण तालुक्यातून वाहणारी माणगंगा पुढे सांगली जिल्ह्यात प्रवेश करते. दहीवडी हे गाव माणगंगेकाठी आहे. म्हस्कोबाच्या डोंगराळ भागात उगम पावणारी येरळा नदी कोरेगाव व खटाव या तालुक्यांमधून प्रवास करीत पुढे जिल्ह्याच्या दक्षिणेस सांगली जिल्ह्यात प्रवेशते. खटाव तालुक्यांचे मुख्य ठिकाण असलेले वडूज हे गाव येरळाकाठी वसले आहे.

सातारा जिल्ह्यातील धरणे


कोयना नदीवर पाटण तालुक्यात कोयना प्रकल्पांतर्गत मोठे धरण बांधण्यात आले आहे. या धरणाच्या जलाशयाला ‘शिवाजी सागर’ म्हणून ओळखले जाते. कोयना प्रकल्प राज्यातील सर्वांत मोठा जलविद्युत प्रकल्प आहे. कृष्णा नदीवर धोम येथे; नीरा नदीवर वीर येथे, वेण्णा नदीवर कन्हेर येथे मोठी धरणे आहेत. याशिवाय खटाव तालुक्यात येरळा नदीवर नेरगावजवळ नेर तलाव; माण तालुक्यात वाघेरी नाल्यावर राणंद तलाव; माण तालुक्यातच माणगंगा नदीवर म्हसवडा तलाव यांसारखे तलाव जिल्ह्यात आहेत.

सातारा जिल्ह्यातील पिके


सातारा जिल्हा कृषिप्रधान असून खरीप व रबी या दोन्ही हंगामांतील पिके जिल्ह्यात घेतली जातात. बाजरी, तांदूळ, भुईमूग ही जिल्ह्यातील महत्त्वाची खरीप पिके असून गहू व हरभरा ही महत्त्वाची रबी पिके आहेत. ज्वारीचे पीक दोन्ही हंगामात घेतले जाते. खरीप ज्वारीस येथे ‘जोंधळा’ तर रबी ज्वारीस ‘शाळू’ म्हणून संबोधले जाते. कऱ्हाड, खटाव, सातारा व पाटण या तालुक्यांमध्ये खरीप ज्वारीचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर घेतले जाते. फलटण, सातारा, वाई, कोरेगाव व खंडाळा या तालुक्यांमध्ये रबी ज्वारीचे पीक घेतले जाते.

जिल्ह्याच्या पश्चिम भागातील अधिक पावसाच्या प्रदेशात तांदळाचे उत्पादन घेतले जाते. पाटण, कऱ्हाड, जावळी महाबळेश्वर हे तालुके तांदळाच्या उत्पादनासाठी प्रसिद्ध प्रदेशात बाजरीचे पीक घेतले जाते. फलटण, खटाव व जावळी हे तालुके गव्हाच्या उत्पादनाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहेत. सातारा, कऱ्हाड, पाटण, जावळी, वाई व कोरेगाव या तालुक्यांमध्ये भुईमूग अधिक पिकविला जातो. हरभऱ्याचे उत्पादन सर्वच तालुक्यांमध्ये कमी-अधिक प्रमाणात घेतले जात असले तरी खटाव, वाई, कराड, व कोरेगाव हे तालुके हरभऱ्याच्या उत्पादनाच्या दृष्टीने अधिक महत्त्वाचे आहेत.

फलटण तालुक्यात द्राक्षे व डाळींबाच्या बागा आहेत. कऱ्हाड तालुक्यात थोड्याफार प्रमाणात केळीचे उत्पादन घेतले जाते. कोरेगाव व खटाव हे तालुके बटाट्याच्या तर माण, फलटण व खंडाळा हे तालुके कांद्याच्या उत्पादनासाठी महत्त्वाचे आहेत. ‘कृष्णेकाठची वांगी’ राज्यात प्रसिद्ध आहेत.

सातारा जिल्ह्यातील वने


सातारा जिल्ह्याच्या भौगोलिक क्षेत्राचा तेरा टक्क्यांहून अधिक क्षेत्रावर वने आहेत. महाबळेश्वर, पाटण व जावळी या तालुक्यांत तसेच वाई तालुक्याच्या पश्चिम भागात ही वने एकवटलेली आहेत. तुलनात्मकदृष्ट्या अधिक वनक्षेत्र वाई तालुक्यात आहे. सह्याद्रीच्या उतारावर सदाहरीत वने असून सह्याद्रीच्या पायथ्याशी मिश्रवने आहेत. कोयना खोऱ्यात पाटण व जावळी या तालुक्यात सुमारे ४२४ चौ. कि.मी. क्षेत्रावर कोयना अभयारण्य पसरलेले आहे. या अभयारण्यात व एकूणच जिल्ह्यातील वनांमध्ये वाघ, गवा, रानडुक्कर, सांबर, अस्वल आदी प्राणी आहेत. मागणी तलावाच्या परिसरात पक्ष्यांसाठी राखीव असलेले अभयारण्य विकसित करण्यात आलेले आहे. महाबळेश्वर येथे प्रतापसिंह वनोद्यान आहे. प्रतापगड येथेही एक वनोद्यान विकसित करण्यात आले आहे.

सातारा जिल्ह्यातील उद्योगधंदे


औद्योगिकदृष्ट्या सातारा जिल्हा विकासाकडे वाटचाल करीत आहे. सातारा, कऱ्हाड, फलटण, वाई येथे औद्योगिक वसाहती उभ्या राहिल्या आहेत. सातारा तालुक्यात सातारा रोड येथे कुपर कंपनीचा ऑईल इंजिनाचा असून याच तालुक्यात ‘जरंडेश्वर’ येथे भारत फोर्ज कंपनीचा लोखंडी सामग्रीचा कारखाना आहे. बजाज उद्योगसमूहाचा ‘महाराष्ट्र स्कूटर’ निर्मितीचा कारखाना सातारा येथे आहे. ‘युनिव्हर्सल लगेज’ या कंपनीचा बॅगा बनविण्याचा उद्योगही सातारा येथे उभा आहे. शिरोळे येथे कागद गिरण्या आहेत.

पाटण तालुक्यात दौलतनगर येथे बाळासाहेब देसाई सहकारी साखर कारखाना; कऱ्हाड तालुक्यात रेठरे बुद्रुक (शिवनगर) येथे कृष्णा सहकारी साखर कारखाना; याच तालुक्यात यशवंतनगर येथे सह्याद्री सहकारी साखर कारखाना; वाई तालुक्यात भुईज (किसनवीर नगर) येथे सातारा सहकारी साखर कारखाना; फलटण तालुक्यात फलटण येथे श्रीराम सहकारी साखर कारखाना; सातारा तालुक्यात शेंद्रे (शाहूनगर) येथे अजिंक्यतारा सहकारी साखर कारखाना; कोरेगाव तालुक्यात कोरेगावजवळ जरंडेश्वर सहकारी साखर कारखाना हे सहकारी तत्त्वावरील साखर कारखाने जिल्ह्यात कार्यरत आहेत. फलटण तालुक्यात साखरवाडी येथे न्यू फलटण इंडस्ट्रीजचा खाजगी क्षेत्रातील साखर कारखाना कार्यरत आहे.

याशिवाय खटाव, माण व फलटण तालुक्यांमध्ये घोंगड्या विणण्याचा उद्योग प्रस्थापित असून कोरेगाव तालुक्यात तेल गाळण्याचा उद्योग चालतो. महाबळेश्वर येथील मधुमक्षिका पालन उद्योग महत्त्वाचा आहे.

सातारा जिल्ह्यातील प्रमुख स्थळे


सातारा: हे शहर महाराणी ताराबाईंच्या कारकिर्दित मराठेशाहीच्या राजधानीचे ठिकाण बनले. ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या असलेल्या या शहरात राजा दुसरा भोज याने इ. स. ११९० मध्ये बांधलेला ‘अजिंक्यतारा’ हा किल्ला आहे. या किल्ल्यावर सध्या दूरदर्शन व आकाशवाणी केंद्रे आहेत. येथील छत्रपती वस्तुसंग्रहालय प्रसिद्ध आहे. शहरापासून जवळ ११ कि. मी. अंतरावर ‘सज्जनगड’ हा किल्ला आहे. या गडावर समर्थ रामदास स्वामींची समाधी आहे. अलीकडील काळात पर्यटकांचे आकर्षणकेंद्र बनलेले कास तलाव हे स्थळही साताऱ्यापासून २६ कि.मी. अंतरावर आहे.

महाबळेश्वर: महाबळेश्वर तालुक्याचे मुख्य ठिकाण. समुद्रसपाटीपासून १,३७२ मीटर उंचीवर असलेले हे पठार थंड हवेचे ठिकाण म्हणून प्रसिद्ध आहे. या स्थळास अतिशय निसर्गरम्य परिसर लाभला आहे. येथील आर्थर, एल्फिन्स्टन, लॉर्डविक, कार्नाक, बॉम्बे, विल्सन यांसारखे अनेक पॉईंट्स पर्यटकांना आपल्याकडे आकर्षित करतात. ‘शिंदोला’ हे या पठारावरील सर्वांत उंच शिखर असून त्याची समुद्रसपाटीपासूनची उंची सुमारे १,४६३ मीटर आहे. मुख्य गावापासून जवळच, ‘क्षेत्र महाबळेश्वर’ येथे महाबळेश्वराचे मंदिर आहे. या परिसरातूनच कृष्णा, वेण्णा, कोयना, गायत्री व सावित्री या नद्यांचा उगम झाला आहे.

पाचगणी: महाबळेश्वरप्रमाणेच पाचगणी हे थंड हवेचे ठिकाणही पर्यटकांचे आकर्षणकेंद्र आहे. महाबळेश्वर तालुक्यातच असलेल्या या ठिकाणी मेणवली, सिडनी, डेव्हील्स किचन, अपेक्स यांसारखे प्रेक्षणीय पॉईंट्स आहेत. फळांपासून बनविले जाणारे मुरांबे, जाम वगैरेंसाठी पाचगणी प्रसिद्ध आहे. येथे एक रेशीम संशोधन केंद्र आहे. येथे असलेल्या अनेक निवासी शाळांमुळे पाचगणी हे एक महत्त्वाचे शैक्षणिक केंद्र बनले आहे.

वाई: वाई तालुक्याचे मुख्य ठिकाण. कृष्णा नदीकाठी वसले आहे. येथे अनेक मंदिरे व घाट आहेत. येथील गणेश मंदिर प्रसिद्ध आहे. महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोष निर्मिती मंडळाचे संपादकीय कार्यालय येथे आहे. कृष्णा नदीवरील धोम जलाशय येथून जवळच आहे. वाईच्या परिसरात मेणवली येथे नाना फडणवीसांचा वाडा आहे.

शिखर शिंगणापूर: हे क्षेत्र सातारा-फलटण मार्गावर माण तालुक्यात आहे. येथील शंभू-महादेव हे जागृत देवस्थान मानले जाते.

पाटण: पाटण तालुक्याचे मुख्य ठिकाण. कोयना व केरा या नद्यांच्या संगमावर वसले आहे. येथून जवळच हेळवाक येथे ‘शिवाजीसागर’ हा जलाशय आहे.

कऱ्हाड: कऱ्हाड तालुक्याचे मुख्य ठिकाण. येथे कोयना व कृष्णा यांचा प्रीतिसंगम झाला आहे. येथे कृष्णमाईचे मंदिर असून यशवंतराव चव्हाण यांची समाधी आहे. जवळच असलेल्या आगाशिवा डोंगरात बौद्धकालीन लेण्या आहेत. सातवाहनकाळापासून प्रसिद्ध असलेल्या या गावास ‘कऱ्हाकडा’ म्हणूनही ओळखले जाते. काही ताम्रपटांमध्ये या गावाचा ‘करहाट’ असा उल्लेख केलेला आढळतो.

औंध: खटाव तालुक्यात. ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाचे गाव. पूर्वीच्या औंध संस्थानाची राजधानी. येथे यमाई देवीचे मंदिर आहे. औंधचे वस्तुसंग्रहालय प्रसिद्ध आहे.

प्रतापगड: महाबळेश्वर तालुक्याच्या पश्चिमभागात. महाबळेश्वरावरून घाटमार्गे पोलादपूरला जाताना हा गड लागतो. चंद्रराव मोऱ्यांकडून जावळी जिंकून घेतल्यानंतर या दुर्गम परिसराचे महत्त्व लक्षात घेऊन १६५६ मध्ये शिवरायांनी या गडाची उभारणी केली. याच गडावर त्यांनी अफझलखानाचा वध केला. शिवाजी व अफझलखान यांची या गडावर झालेली भेट इतिहासप्रसिद्ध आहे. गडावर अफझलखानाची कबर आहे.

चाफळ: हे गाव पाटण तालुक्यात आहे. समर्थ रामदासांनी येथे श्रीरामाच्या मूर्तीची प्रतिष्ठापना केली आहे. येथेच छत्रपती शिवाजी महाराज व समर्थ रामदासस्वामी यांची भेट झाली होती, असे म्हटले जाते. राज्यातील मारुतीच्या अकरा स्थानांपैकी दोन येथे आहेत.

याशिवाय मेढे (जावळी तालुक्याचे मुख्य ठिकाण); दहिवडी (माण तालुक्याचे मुख्य ठिकाण.); खंडाळा (खंडाळा तालुक्याचे मुख्य ठिकाण.); वडूज (खटाव तालुक्याचे मुख्य ठिकाण.); फलटण (फलटण तालुक्याचे मुख्य ठिकाण. साखर कारखाना, जिनिंग-प्रेसिंग गिरणी.); लोणंद (खंडाळा तालुक्यात. काद्यांची मोठी बाजारपेठ.) ही जिल्ह्यातील इतर प्रमुख स्थळे होत.

सातारा जिल्ह्यातील वाहतूक


मुंबई-चेन्नई (पुणे-बंगळूर) हा राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक चार जिल्ह्यातून गेला आहे. शिरवळ, खंडाळा, सुरूर, पाचवड, सातारा, उंब्रज व कऱ्हाड ही या महामार्गावरील जिल्ह्यातील प्रमुख ठिकाणे होत.

साताऱ्याहून निघणारा एक मार्ग कोरेगाव, खटाव, वडूज, दहिवडी, म्हसवमार्गे पंढरपूरला जातो; तर दुसरा मेढे, केळघर, महाबळेश्वरमार्गे महाडला जातो. याशिवाय पुणे-महाड (सुरूर, वाई, पाचगणी, महाबळेश्वरमार्गे); कऱ्हाड-चिपळूण (मल्हारपेठ, पाटण, हेळवाकमार्गे ) हे मार्ग जिल्ह्यातून जातात.

पुणे-बंगळूर हा एकमेव लोहमार्ग जिल्ह्यातून गेला आहे. लोणंद, वाठार, सातारा, कोरेगाव, रहिमतपूर, मसूर व कऱ्हाड ही या लोहमार्गावरील जिल्ह्यातील प्रमुख स्थळे होत.


मराठीमाती डॉट कॉम संपादक मंडळ
२००२ । मराठीमाती डॉट कॉम । पुणे
संपादक मंडळाद्वारे विविध विभागांतील साहित्याचे संपादन, पुनर्लेखन आणि संदर्भासहित नवीन लेखन केले जाते.
नाव

अंधश्रद्धेच्या कविता,5,अकोला,1,अजय दिवटे,1,अजित पाटणकर,18,अनिकेत शिंदे,1,अनिल गोसावी,2,अनुभव कथन,14,अनुराधा फाटक,39,अनुवादित कविता,1,अपर्णा तांबे,7,अब्राहम लिंकन,2,अभंग,3,अभिव्यक्ती,1009,अमन मुंजेकर,7,अमरश्री वाघ,2,अमरावती,1,अमित पडळकर,4,अमित पवार,1,अमित पापळ,25,अमित बाविस्कर,3,अमुक-धमुक,1,अमोल देशमुख,1,अमोल वाघमारे,1,अमोल सराफ,2,अर्थनीति,3,अश्विनी तातेकर-देशपांडे,1,अहमदनगर,1,अक्षय वाटवे,1,अक्षरमंच,778,आईच्या कविता,20,आईस्क्रीम,3,आकाश पवार,2,आकाश भुरसे,8,आज,6,आजीच्या कविता,1,आठवणींच्या कविता,16,आतले-बाहेरचे,3,आतिश कविता लक्ष्मण,1,आत्मविश्वासाच्या कविता,11,आदित्य कदम,1,आनंद दांदळे,8,आनंदाच्या कविता,22,आभिजीत टिळक,2,आमट्या सार कढी,18,आर समीर,1,आरती गांगन,2,आरती शिंदे,4,आरत्या,82,आरोग्य,20,आशिष खरात-पाटील,1,इंदिरा संत,3,इंद्रजित नाझरे,26,इंद्रजीत भालेराव,1,इतिहास,7,इसापनीती कथा,44,उदय दुदवडकर,1,उन्मेष इनामदार,1,उपवासाचे पदार्थ,15,उमेश कानतोडे,1,उमेश कुंभार,12,उस्मानाबाद,1,ऋग्वेदा विश्वासराव,5,ऋचा पिंपळसकर,10,ऋचा मुळे,18,ऋषिकेश शिरनाथ,2,एच एन फडणीस,1,एप्रिल,30,एहतेशाम देशमुख,2,ऑक्टोबर,31,ऑगस्ट,31,ऑडिओ कविता,12,ओंकार चिटणीस,1,ओम ढाके,1,औरंगाबाद,1,कपिल घोलप,11,करमणूक,51,कर्क मुलांची नावे,1,कविता शिंगोटे,1,कवितासंग्रह,40,कवी बी,1,कार्यक्रम,9,कालिंदी कवी,2,कि का चौधरी,1,किल्ले,97,किल्ल्यांचे फोटो,5,किशोर चलाख,6,कुठेतरी-काहीतरी,2,कुणाल खाडे,2,कुसुमाग्रज,7,कृष्णाच्या आरत्या,5,के के दाते,1,के तुषार,8,केदार कुबडे,40,केदार नामदास,1,केदार मेहेंदळे,1,केशवकुमार,1,केशवसुत,2,कोल्हापूर,1,कोशिंबीर सलाड रायते,14,कौशल इनामदार,1,खंडोबाची स्थाने,1,खंडोबाच्या आरत्या,2,खरगपूर,1,ग दि माडगूळकर,1,ग ह पाटील,1,गडचिरोली,1,गणपतीच्या आरत्या,5,गणपतीच्या गोष्टी,24,गणेश तरतरे,16,गणेश पाटील,1,गण्याचे विनोद,1,गाडगे बाबा,1,गावाकडच्या कविता,12,गुरूच्या आरत्या,2,गुलझार काझी,1,गोकुळ कुंभार,6,गोड पदार्थ,58,ग्रेस,1,घरचा वैद्य,2,घाट,1,चंद्रकांत जगावकर,1,चंद्रपूर,1,चटण्या,3,चातुर्य कथा,6,चित्रपट समीक्षा,1,चैतन्य म्हस्के,1,जयश्री मोहिते,1,जळगाव,1,जाई नाईक,1,जानेवारी,31,जालना,1,जितेश दळवी,1,जिल्हे,31,जीवनशैली,422,जुलै,31,जून,30,ज्योती मालुसरे,1,टीझर्स,1,ट्रेलर्स,3,ठाणे,1,डिसेंबर,31,डॉ. दिलीप धैसास,1,तनवीर सिद्दिकी,1,तरुणाईच्या कविता,6,तिच्या कविता,52,तुकाराम गाथा,4,तेजस्विनी देसाई,1,दत्ताच्या आरत्या,5,दर्शन जोशी,2,दादासाहेब गवते,1,दिनदर्शिका,366,दिनविशेष,366,दिनेश बोकडे,1,दिनेश लव्हाळे,1,दिनेश हंचाटे,1,दिपक शिंदे,2,दिवाळी फराळ,26,दीप्तीदेवेंद्र,1,दुःखाच्या कविता,69,देवीच्या आरत्या,3,देशभक्तीपर कविता,2,धनराज बाविस्कर,26,धार्मिक स्थळे,1,धुळे,1,धोंडोपंत मानवतकर,11,ना धों महानोर,1,ना वा टिळक,1,नांदेड,1,नागपूर,1,नाशिक,1,निखिल पवार,3,निमित्त,3,निराकाराच्या कविता,8,निवडक,1,निसर्ग कविता,23,नोव्हेंबर,30,न्याहारी,49,पथ्यकर पदार्थ,2,परभणी,1,पराग काळुखे,1,पल्लवी माने,1,पांडुरंग वाघमोडे,3,पाककला,319,पाककृती व्हिडिओ,2,पालकत्व,7,पावसाच्या कविता,30,पी के देवी,1,पुडिंग,10,पुणे,11,पूनम राखेचा,1,पोस्टर्स,5,पोळी भाकरी,26,पौष्टिक पदार्थ,20,प्र श्री जाधव,6,प्रजोत कुलकर्णी,1,प्रतिक बळी,1,प्रतिभा जोजारे,1,प्रतिक्षा जोशी,1,प्रफुल्ल चिकेरूर,10,प्रभाकर लोंढे,3,प्रवास वर्णन,1,प्रवासाच्या कविता,11,प्रविण पावडे,13,प्रवीण राणे,1,प्रसन्न घैसास,2,प्रज्ञा वझे-घारपुरे,13,प्राजक्ता गव्हाणे,1,प्रिती चव्हाण,15,प्रिया जोशी,1,प्रियांका न्यायाधीश,3,प्रेम कविता,85,प्रेरणादायी कविता,15,फेब्रुवारी,29,फोटो गॅलरी,9,बहीणाबाई चौधरी,2,बा भ बोरकर,2,बा सी मर्ढेकर,4,बातम्या,7,बाबा आमटे,1,बाबाच्या कविता,2,बायकोच्या कविता,4,बालकविता,13,बालकवी,3,बाळाची मराठी नावे,1,बाळासाहेब गवाणी-पाटील,1,बिपीनचंद्र नेवे,1,बीड,1,बुलढाणा,1,बेकिंग,9,भंडारा,1,भक्ती कविता,14,भरत माळी,1,भा रा तांबे,2,भाज्या,29,भाताचे प्रकार,16,भूमी जोशी,1,मंगळागौरीच्या आरत्या,2,मंजुषा कुलकर्णी,2,मंदिरांचे फोटो,2,मंदिरे,1,मधल्या वेळेचे पदार्थ,40,मनाचे श्लोक,205,मनिषा दिवेकर,3,मराठी उखाणे,2,मराठी कथा,100,मराठी कविता,660,मराठी गझल,18,मराठी गाणी,2,मराठी गोष्टी,66,मराठी चारोळी,1,मराठी चित्रपट,13,मराठी टिव्ही,32,मराठी नाटक,1,मराठी पुस्तके,5,मराठी प्रेम कथा,23,मराठी भयकथा,41,मराठी मालिका,6,मराठी रहस्य कथा,2,मराठी लेख,35,मराठी विनोद,1,मराठी साहित्य,49,मराठी साहित्यिक,1,मराठी सुविचार,2,मराठीमाती,181,मसाले,12,महात्मा फुले,1,महाराष्ट्र,305,महाराष्ट्र फोटो,9,महाराष्ट्राचा इतिहास,32,महाराष्ट्रीय पदार्थ,22,महालक्ष्मीच्या आरत्या,2,महेश बिऱ्हाडे,3,मांसाहारी पदार्थ,17,माझं मत,2,माझा बालमित्र,85,मातीतले कोहिनूर,15,मारुतीच्या आरत्या,2,मार्च,31,मीना तालीम,1,मुंबई,9,मुंबई उपनगर,1,मुकुंद शिंत्रे,35,मुक्ता चैतन्य,1,मुलांची नावे,1,मुलाखती,1,मे,31,मैत्रीच्या कविता,5,मोहिनी उत्तर्डे,1,यवतमाळ,1,यश सोनार,2,यशपाल कांबळे,2,यशवंत दंडगव्हाळ,17,यादव सिंगनजुडे,2,योगा,1,योगेश कर्डिले,5,योगेश सोनवणे,2,रजनी जोगळेकर,5,रत्नागिरी,1,रागिनी पवार,1,राजकीय कविता,7,राजकुमार शिंगे,1,राजेंद्र भोईर,1,राजेश्वर टोणे,3,रामचंद्राच्या आरत्या,5,रायगड,1,राहुल अहिरे,3,रेश्मा जोशी,2,रेश्मा विशे,1,रोहित काळे,7,रोहित साठे,14,लघुपट,3,लता मंगेशकर,2,लक्ष्मण अहिरे,2,लातूर,1,लिलेश्वर खैरनार,2,लोकमान्य टिळक,3,लोणची,9,वर्धा,1,वा भा पाठक,1,वात्रटिका,2,वासुदेव कामथ,1,वाळवणाचे पदार्थ,6,वि सावरकर,1,विंदा करंदीकर,2,विचारधन,211,विठ्ठलाच्या आरत्या,5,विद्या कुडवे,4,विद्या जगताप,2,विनायक मुळम,1,विरह कविता,55,विराज काटदरे,1,विलास डोईफोडे,4,विवेक जोशी,3,विशेष,4,विष्णूच्या आरत्या,4,विज्ञान तंत्रज्ञान,2,वृषाली काकडे,2,वृषाली सुनगार-करपे,1,वेदांत कोकड,1,वैभव सकुंडे,1,वैशाली झोपे,1,व्यंगचित्रे,42,व्हिडिओ,23,शंकराच्या आरत्या,4,शशांक रांगणेकर,1,शांततेच्या कविता,6,शांता शेळके,3,शारदा सावंत,4,शाळेचा डबा,13,शाळेच्या कविता,10,शितल सरोदे,1,शिक्षकांवर कविता,3,शुभम बंबाळ,2,शुभम सुपने,2,शेतकर्‍याच्या कविता,11,शेती,1,शैलेश सोनार,1,श्याम खांबेकर,1,श्रद्धा नामजोशी,9,श्रावणातल्या कहाण्या,27,श्रीधर रानडे,1,श्रीनिवास खळे,1,श्रीरंग गोरे,1,संघर्षाच्या कविता,28,संजय पाटील,1,संजय बनसोडे,2,संजय शिंदे,1,संजय शिवरकर,5,संजय सावंत,1,संत एकनाथ,1,संत तुकडोजी महाराज,1,संत तुकाराम,8,संत नामदेव,2,संत ज्ञानेश्वर,4,संतोष झोंड,1,संतोष सेलुकर,30,संदिप खुरुद,5,संदेश ढगे,39,संपादक मंडळ,1,संपादकीय,9,संपादकीय व्यंगचित्रे,2,संस्कार,2,संस्कृती,129,सचिन पोटे,12,सचिन माळी,1,सण-उत्सव,19,सणासुदीचे पदार्थ,32,सतिश चौधरी,1,सदाशिव गायकवाड,2,सनी आडेकर,10,सप्टेंबर,30,समर्थ रामदास,206,समर्पण,9,सरबते शीतपेये,8,सलिम रंगरेज,1,सांगली,1,सागर बनगर,1,सागर बाबानगर,1,सातारा,1,सामाजिक कविता,112,सामान्य ज्ञान,7,सायली कुलकर्णी,7,साहित्य सेतू,1,साक्षी खडकीकर,9,सिंधुदुर्ग,1,सिद्धी भालेराव,1,सिमा लिंगायत-कुलकर्णी,1,सुदेश इंगळे,4,सुनिल नागवे,1,सुनिल नेटके,2,सुनील गाडगीळ,1,सुभाष कटकदौंड,2,सुमती इनामदार,1,सुमित्र माडगूळकर,1,सुरेश भट,2,सुशील दळवी,1,सुशीला मराठे,1,सैनिकांच्या कविता,3,सैरसपाटा,127,सोपानदेव चौधरी,1,सोमकांत दडमल,1,सोलापूर,1,स्तोत्रे,1,स्फूर्ती गीत,1,स्वप्नाली अभंग,5,स्वाती खंदारे,318,स्वाती गच्चे,1,स्वाती दळवी,9,स्वाती नामजोशी,31,स्वाती वक्ते,2,ह मुलांची नावे,1,हमार्टिक समा,1,हरितालिकेच्या आरत्या,1,हर्षद खंदारे,41,हर्षदा जोशी,3,हर्षवर्धन घाटे,1,हर्षाली कर्वे,2,हसनैन आकिब,3,हेमंत जोगळेकर,1,हेमा चिटगोपकर,8,होळी,5,
ltr
item
मराठीमाती । माझ्या मातीचे गायन: सातारा जिल्हा (महाराष्ट्र)
सातारा जिल्हा (महाराष्ट्र)
सातारा जिल्हा - [Detailed Information and Photos of Satara District] सातारा जिल्ह्याबद्दल संपुर्ण माहिती आणि छायाचित्रे.
https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh7ulr_G9nSWGxIGf916uYzZlOAmYtcBNH_EM9FVEyjmFdCJNsPYVpWt9YGWbzoMtw-OmaiK_eAiAIrnPYpAndab4qdceOJ05hTa_aPPhHfk_IZh50-pWJjIvzwrvExUaEierCA2wpnJygiHPgkh32m8a9Yiii8ZoCe08r07d5jGugDCZBJLiWeCbd7dA/s1600-rw/satara-district.jpg
https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh7ulr_G9nSWGxIGf916uYzZlOAmYtcBNH_EM9FVEyjmFdCJNsPYVpWt9YGWbzoMtw-OmaiK_eAiAIrnPYpAndab4qdceOJ05hTa_aPPhHfk_IZh50-pWJjIvzwrvExUaEierCA2wpnJygiHPgkh32m8a9Yiii8ZoCe08r07d5jGugDCZBJLiWeCbd7dA/s72-c-rw/satara-district.jpg
मराठीमाती । माझ्या मातीचे गायन
https://www.marathimati.com/2022/09/satara-district.html
https://www.marathimati.com/
https://www.marathimati.com/
https://www.marathimati.com/2022/09/satara-district.html
true
2079427118266147504
UTF-8
सर्व पोस्ट लोड केल्या आहेत कोणत्याही पोस्ट आढळल्या नाहीत सर्व पहा अधिक वाचा उत्तर द्या उत्तर रद्द करा हटवा द्वारे स्वगृह पाने पाने सर्व पहा तुमच्यासाठी सुचवलेले विभाग संग्रह शोधा सर्व पोस्ट आपल्या विनंतीसह कोणतीही पोस्ट जुळणी आढळली नाही स्वगृहाकडे रविवार सोमवार मंगळवार बुधवार गुरुवार शुक्रवार शनिवार रवी सोम मंगळ बुध गुरु शुक्र शनी जानेवारी फेब्रुवारी मार्च एप्रिल मे जून जुलै ऑगस्ट सप्टेंबर ऑक्टोबर नोव्हेंबर डिसेंबर जाने फेब्रु मार्च एप्रि मे जून जुलै ऑग सप्टें ऑक्टो नोव्हें डिसें आत्ताच १ मिनिटापूर्वी $$1$$ मिनिटांपूर्वी १ तासापूर्वी $$1$$ तासांपूर्वी काल $$1$$ दिवसांपूर्वी $$1$$ आठवड्यांपूर्वी ५ आठवड्यांपेक्षा अधिक पूर्वी अनुयायी अनुसरण करा हे दर्जेदार साहित्य अवरोधीत केले आहे १: सामायिक करा २: सामायिक केलेल्या दुव्यावर क्लिक करून वाचा सर्व कोड कॉपी करा सर्व कोड कॉपी करा सर्व कोड आपल्या क्लिपबोर्डवर कॉपी केला आहे Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy विषय सूची