Loading ...
/* Dont copy */ body{user-select:none;-moz-user-select:none;-ms-user-select:none;-khtml-user-select:none;-webkit-user-select:none;-webkit-touch-callout:none} pre, code, kbd, .cmC i[rel=pre]{user-select:text;-moz-user-select:text;-ms-user-select:text;-khtml-user-select:text;-webkit-user-select:text;-webkit-touch-callout:text}

नांदेड जिल्हा (महाराष्ट्र)

नांदेड जिल्हा - [Detailed Information and Photos of Nanded District] नांदेड जिल्ह्याबद्दल संपुर्ण माहिती आणि छायाचित्रे.

नांदेड जिल्हा | Nanded District

नांदेडचे नाव पूर्वी ‘नवदंडी’ होते, असे सांगितले जाते


नांदेड जिल्हा

१ मे १९६० रोजी मुंबईसह मराठी भाषिकांचे महाराष्ट्र राज्य अस्तित्वात आल्यानंतर नांदेडला महाराष्ट्रातील जिल्ह्याचे स्थान प्राप्त झाले.

नांदेडचे नाव पूर्वी ‘नवदंडी’ होते, असे सांगितले जाते. ‘नवदंडी’ म्हणजे नऊ ऋषीचे निवासस्थान. ‘नवदंडी’ शब्दाचा अपभ्रंश होत जाऊन आजचे ‘नांदेड’ नाव पडले, असे मानले जाते.

या भागात नंद घराण्याने दीर्घकाळ राज्य केले. त्यामुळे या प्रदेशास ‘नंदतट’ असे म्हटले जाते. ‘नंदतट’ या शब्दाचा अपभ्रंश होत जाऊन ‘नांदेड’ हे नाव पडले, अशीही नांदेड नावाची आणखी एक व्युत्पत्ती मांडली जाते.

इ. स. १७०८ मध्ये शिखांचे दहावे गुरू गुरूगोविंदसिंहजी यांची समाधी येथे आहे. गुरूगोविंदसिंहजी वापरीत असलेली शस्त्रे अद्याप जतन करून ठेवण्यात आली आहेत. शीख पंथीयांच्या श्रद्धा व भावना येथे एकवटल्या असून देशाच्या कानाकोपऱ्यातून व परदेशांतूनही शीख संप्रदायाचे लोक येथे दर्शनासाठी येतात.

मराठीतील सुप्रसिद्ध पंतकवी वामन पंडित येथीलच.

मुख्य ठिकाण: नांदेड
तालुके: नऊ
क्षेत्रफळ: १०,५२७ चौ. कि. मी.
लोकसंख्या: २३,३०,३७४


नांदेड जिल्ह्याचा इतिहास


नांदेड राज्यातील कोणत्याही जिल्ह्याप्रमाणेच नांदेडचाही फारसा सुस्पष्ट असा प्राचीन उपलब्ध नाही. तथापि, पुराणांमध्ये नांदेडचा उल्लेख आढळतो. पांडव नांदेडला येऊन गेल्याचा उल्लेख सापडतो. हा प्रदेश आंध्रभृत्य, सातवाहन, चालुक्य, राष्ट्रकूट, यादव, खिलजी, बहामनी व तद्नंतर मोगल या सत्तांच्या अमलाखाली कालानुक्रमे होता. पुढे हा प्रदेश हैदराबादच्या निजामाच्या अमलाखाली आला. १८ सप्टेंबर १९४८ रोजी निजामाने शरणागती पत्करून भारतातील विलीनीकरणास मान्यता दिल्यानंतर हैदराबाद संस्थान व तद्‌अंतर्गत नांदेड जिल्हा भारतात समाविष्ट झाला १९५६ मध्ये द्वैभाषिक मुंबई राज्य अस्तित्वात आल्यानंतर मराठवाडा विभागांतर्गत हा जिल्हा द्वैभाषिक मुंबई राज्याचा एक भाग बनला. १ मे १९६० रोजी मुंबईसह मराठी भाषिकांचे महाराष्ट्र राज्य अस्तित्वात आल्यानंतर नांदेडला महाराष्ट्रातील जिल्ह्याचे स्थान प्राप्त झाले.

नांदेड जिल्ह्याचे भौगोलिक स्थान


नांदेड राज्याच्या व मराठवाडा विभागाच्या आग्नेय सीमेवरील जिल्हा. जिल्ह्याच्या उत्तरेस व काहीशा ईशान्यास यवतमाळ जिल्हा असून काहीशा वायव्येस व पश्चिमेस परभणी जिल्हा आहे. लातूर जिल्हा नांदेड जिल्ह्याच्या पश्चिमेस व नैऋत्येस पसरलेला आहे. जिल्ह्याच्या नैऋत्येस व दक्षिणेस कर्नाटक राज्य असून आग्नेयेस व पूर्वेस आंध्र प्रदेश राज्य आहे. बीदर जिल्हा हा नांदेडचा कर्नाटकातील शेजारी असून आदिलाबाद व निझामाबाद हे जिल्हे आंध्र प्रदेश राज्यातील शेजारी आहेत.

नांदेड जिल्ह्याने राज्याच्या एकूण भौगोलिक क्षेत्राच्या ३.४२ टक्के क्षेत्र व्यापले आहे.

नांदेड जिल्ह्यातील तालुके

नांदेड जिल्ह्यात एकूण नऊ तालुके आहेत
  1. नांदेड
  2. भोकर
  3. कंधार
  4. किनवट
  5. हदगाव
  6. बिलोली
  7. मुखेड
  8. देगलूर
  9. लोहा

१५ ऑगस्ट १९९२ पासून लोहा हा नववा तालुका अस्तित्वात आला आहे.

नांदेड जिल्ह्याची प्राकृतिक रचना


उत्तरेकडील डोंगराळ प्रदेश; गोदावरी नदीखोऱ्याचा प्रदेश; बालाघाट डोंगररांगांचा प्रदेश असे जिल्ह्याचे तीन स्वाभाविक विभाग पडतात.

उत्तरेकडील डोंगराळ प्रदेशात सातमाळाच्या डोंगररांगा व निर्मळ डोंगर पसरलेले आहेत. उत्तरेकडील या विभागात किनवट, हदगाव व भोकर या तालुक्यांचा बराचसा भाग अंतर्भूत होतो.

उत्तरेकडील डोंगराळ भाग व दक्षिणेकडील बालाघाटचा डोंगराळ प्रदेश यांच्यामध्ये गोदावरी खोऱ्याचा सपाट मैदानी प्रदेश येतो. यांमध्ये नांदेड, बिलोली व देगलूर या तालुक्यांचा समावेश होतो. गोदावरी खोऱ्याच्या सखल व मैदानी प्रदेशास लागून दक्षिणेकडील बालाघाट डोंगररांगाचा प्रदेश येतो. यांमध्ये कंधार व मुखेड हे तालुके व देगलूर तालुक्यांचा दक्षिण भाग समाविष्ट होतो.

नांदेड जिल्ह्यातील मृदा


सर्वसाधारपणे जिल्ह्यातील मृदा काळी कसदार आहे. येथील मृदेत कॅल्शियम, मॅग्नेशियम व नायट्रेटचे प्रमाण तुलनात्मकदृष्ट्या अधिक आढळते. या मृदेची ओलावा टिकवून ठेवण्याची क्षमता अधिक आहे. गोदावरीच्या खोऱ्यातील व त्यातही बिलोल व देगलूर तालुक्यांमधील मृदा उत्तम प्रकारची गणली जाते. भोकर, हदगाव व किनवट या डोंगराळ तालुक्यांतील मृदा हलक्या प्रतीची व पातळ थराची आहे.


कंधार - नांदेड जिल्ह्यातील एक तालुक्याचे ठिकाण. प्राचीन काळी ‘खंदार’ नावाने ओळखले जाणारे हे गाव चौथ्या शतकात सोगदेव राजाची राजधानी होती. राष्ट्रकूट राजा कृष्णदेव ऊर्फ खंडारदेव याचा नवव्या शतकातील एक शिलालेख येथे उपलब्ध झाला आहे. मोगल कारकिर्दीतही कंधार हे एक महत्त्वाचे ठाणे होते.

नांदेड जिल्ह्यातील हवामान


समुद्रसपाटीपासून अधिक अंतरावर असलेला जिल्हा. साहजिकच, जिल्ह्याचे हवामान विषम व कोरडे आहे. उन्हाळे अधिक उष्ण तर हिवाळे अधिक थंड असतात. तापमान कक्षेत खूपच तफावत असते.

नांदेड जिल्ह्यात नैऋत्य मोसमी वाऱ्यांपासून जून ते सप्टेंबर या कालखंडात पाऊस पडतो. जिल्ह्यातील पावसाची सरासरी १०० सें. मी पेक्षा अधिक असते. किनवट, हदगाव, भोकर यांसारख्या उत्तरेकडील डोंगराळ प्रदेशातील तालुक्यांत पाऊस तुलनेने अधिक पडतो; तर कंधार तालुक्यात तो कमी पडतो. जिल्ह्यातील एकूण पर्जन्यप्रमाण कमी आहे.

डॉ. सी. एच. हनुमंतराव समितीने केलेल्या शिफारशींनुसार केंद्र शासनाने १९९४-९५ या वर्षापासून भोकर, देगलूर, मुखेड व किनवट या तालुक्यांचा अवर्षणप्रवण क्षेत्रविकास कार्यक्रमात अंतर्भाव केला आहे.

नांदेड जिल्ह्यातील नद्या


गोदावरी ही जिल्ह्यातील प्रमुख नदी असून जिल्ह्यात ती पश्चिमेकडून प्रवेश करते व जिल्ह्याच्या मध्यभागातून वाहते. मांजरा, आसना, सीता, सरस्वती या गोदावरीच्या उपनद्याही जिल्ह्यातून वाहतात. मांजरा ही जिल्ह्यातून वाहणारी गोदावरीची प्रमुख उपनदी आहे. मन्याड व लेंडी या मांजरा नदीच्या उपनद्या होत. सरस्वती नदी वाखाडच्या डोंगराळात भागात उगम पावते व जिल्ह्याच्या पूर्व भागातून वाहत जाऊन मालकवठा गावाजवळ गोदावरीला मिळते. आसना नदी परभणी जिल्ह्यातून वाहत येऊन नांदेडजवळ गोदावरीस मिळते. लेंडी नदी लातूर जिल्ह्यात उगम पावते व देगलूर तालुक्यांतून वाहत जाऊन पुढे मांजरा नदीस मिळते. पैनगंगा नदी नांदेड जिल्ह्याच्या उत्तर सीमेवरून वाहत जाऊन यवतमाळ जिल्ह्यात वर्धा नदीला मिळते. हदगाव तालुक्यातून वाहणारी कयाधू ही पैनगंगेची नांदेड जिल्ह्यातील प्रमुख उपनदी होय.

नांदेड जिल्ह्यातील धरणे


परभणी जिल्ह्यातील पूर्णा प्रकल्पाचा लाभ नांदेड जिल्ह्यास होतो. जिल्ह्यात मानार प्रकल्पांतर्गत कंधार तालुक्यात वरवंट येथे मन्याड नदीवर मन्याड धरण बांधण्यात आले आहे. मन्याड नदीवरच मुखेड तालुक्यात कुंद्राळा येथेही धरण बांधण्यात आले आहे. देगलूर तालुक्यात करडखेड हा मध्यम प्रकल्प आहे. कंधार तालुक्यात लेंडी नदीवर पेठवडज व महालिंगी येथेही मध्यम प्रकल्प उभारण्यात आले आहेत. याशिवाय किनवट तालुक्यात नाझरी व डोंगरगाव येथेही धरणे आहेत. नांदेड शहराजवळील असरजन येथील गोदावरी नदीवरील विष्णुपूरी ही उपसा जलसिंचन योजना राज्यातील सर्वात मोठी उपसा जलसिंचन योजना गणली जाती.

नांदेड जिल्ह्यातील पिके


मुख्य पीक ज्वारी. कापूस हे त्याखालोखाल महत्त्वाचे कृषी उत्पादन. किनवट तालुक्यात बाजरीचे पीक घेतले जाते. तूरीचे पीक जिल्ह्यात सर्वत्र घेतले जाते. गहू, ऊस, केळी यांचेही उत्पन्न काही ठिकाणी घेतले जाते. किनवट तालुक्यातील दाट वनांमधून सागाचे लाकूड मिळते.

नांदेड जिल्ह्यातील उद्योगधंदे


उद्योगधंद्याचा विकास मर्यादित. त्यातही नांदेड व परिसरात उद्योगधंद्याचे केंद्रीकरण. जिल्ह्यात नांदेड, मुखेड, देगलूर, उमरी व कंधार येथे जिनिंग-प्रेसिंग कारखाने नांदेड, कुंडळवाडी, धर्माबाद, मुखेड, कंधार व देगलूर येथे हातमाग-यंत्रमाग व्यवसाय विकसित झाला आहे. नांदेड येथे एक मोठी कापडगिरणी व सूत गिरणी आहे. जिल्ह्यात अनेक ठिकाणी तेल गिरण्या असून लाकूड कटाई उद्योगही अनेक ठिकाणी चालतो. लोहा तालुक्यात कलंबर येथे कलंबर विभाग सहकारी साखर कारखाना; भोकर तालुक्यात कुसूमनगर (वाघळवाडा) येथे शंकर सहकारी साखर कारखाना; हदगाव तालुक्यात सूर्यनगर (हडसणी)येथे जयवंतराव पाटील सहकारी साखर कारखाना; नांदेड तालुक्यात लक्ष्मीनगर (देगाव-येळेगाव) येथे भाऊराव चव्हाण सहकारी साखर कारखाना; बिलोली तालुक्यात शंकर नगर येथे गोदावरी, मनाड सहकारी साखर कारखाना; बिलोली तालुक्यात कुंटूर येथे जय अंबिका सहकारी साखर कारखाना; हे सहकारी तत्त्वावरील साखर कारखाने जिल्ह्यात कार्यरत आहे. नांदेड, लोहा, धर्माबाद, देगलूर, उमरी व किनवट येथे औद्योगिक वसाहती आहेत.

नांदेड जिल्ह्यातील वने


नांदेड जिल्ह्यातील वनांखालील क्षेत्राचे प्रमाण एकूण भौगोलिक क्षेत्राच्या दहा टक्क्यांहूनही कमी आहे. पर्यावरण संतुलनाचा विचार करता हे प्रमाण अतिशय कमी आहे. जिल्ह्यातील सुमारे साठ टक्के वनक्षेत्र किनवट तालुक्यात आहे. वनक्षेत्राच्या दृष्टीकोनातून किनवट खालोखाल भोकर, हदगाव व बिलोली हे तालुके महत्त्वाचे आहेत. देगलूर तालुक्यात सर्वात कमी वनक्षेत्र आहे. जिल्ह्यातील वनांमध्ये साग, बांबू, मोह, तेंदू इत्यादी वृक्ष आहेत. सागाची झाडे व बांबूचे बेटे किनवट तालुक्यात मोठ्या प्रमाणावर आहेत. कंधार, मुखेड व देगलूर या तालुक्यांमध्ये गवताची कुरणे आहेत. नांदेड व यवतमाळ या दोन्ही जिल्ह्यात पसरलेल्या अतिशय विस्तृत अशा किनवट अभयारण्याचा बरचसा भाग किनवट तालुक्यात मोडतो.


आंध, परधान, कोळंब (कोलाम) यांसारख्या अदिवासी जमाती या जिल्ह्यात राहतात. जिल्ह्यातील ‘कोलाम’ ही जमात केंद्रशासनाने ‘अतिमागास’ म्हणून घोषित केली आहे.

नांदेड जिल्ह्यातील प्रमुख स्थळे


नांदेड: नांदेड जिल्ह्याचे मुख्य ठिकाण. हे गोदावरी नदीकाठी वसले आहे. शिखांचे दहावे गुरू, गुरूगोविंदसिंहजी यांची समाधी येथे आहे. नांदेड शहर ही एक व्यापारी पेठ असून अलीकडील काळात हे शहर औद्योगिकदृष्ट्याही विकसित होत आहे. मराठवाड्यातील एक महत्त्वाचे शैक्षणिक केंद्र म्हणूनही नांदेडकडे पाहिले जात असून १९९४ मध्ये येथे स्वामी रामानंदतीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाची स्थापना करण्यात आली आहे. नांदेड येथे कापूस संशोधन केंद्र आहे. जवळच नेरळी येथे कुष्ठरोग्यांसाठी वसविण्यात आलेले ‘नंदनवन’ हे कुष्ठधाम आहे.

किनवट: किनवट तालुक्याचे मुख्य ठिकाण. हे ठिकाण पूर्णा-आदिलाबाद मार्गावर वसले आहे. किनवटपासून जवळच किनवट अभयारण्य आहे. पैनगंगा नदीच्या खोऱ्यातील हे अभयारण्य नांदेड व यवतमाळ या दोन्ही जिल्ह्यांत बऱ्याचशा विस्तृत क्षेत्रावर पसरलेले आहे. अलीकडील काळात जे अभयारण्य पर्यटकांचे आकर्षणस्थळ बनले आहे.

माहूर: किनवट तालुक्यातील हे ठिकाण दत्तात्रेयांचे जन्मस्थान मानले जाते. येथील दत्त शिखरावर रेणुकामातेचे मंदिर आहे. जवळच ‘माहूरगड’ हा किल्ला आहे.

कंधार: कंधार तालुक्याचे मुख्य ठिकाण. प्राचीन नाव खंदार. येथून जवळच वरवंटे येथे मन्याड नदीवर धरण बांधण्यात आले आहे. मन्याड धरण हे एक पर्यटनकेंद्र म्हणून विकसित होत असून जवळच पंडित नेहरू वनोद्यान आहे.

याशिवाय इस्लापूर (किनवट तालुक्यात. पैनगंगा नदीवरील सहस्त्रकुंड नावाचा धबधबा.); अर्धापूर (नांदेड तालुक्यात. केशवराज मठ.); हदगाव (तालुक्याचे ठिकाण व दत्तमंदिर.); मुदखेड (नांदेड ताकुक्यात. अपरंपार स्वामींची समाधी व काझीपुरा मशीद.) ही जिल्ह्यातील अन्य महत्त्वाची स्थळे होत.

नांदेड जिल्ह्यातील वाहतुक


मनमाड-काचीगुडा लोहमार्ग जिल्ह्यातून जातो. नांदेड, मुदखेड, उमरी व धर्माबाद ही या मार्गावरील जिल्ह्यातील स्थानके होत. पूर्णा-आदिलाबाद हा लोहमार्ग मुदखेडहून किनवटमार्गे आदिलाबादकडे जातो. नांदेड, मुदखेड, भोकर, हिमायतनगर, किनवट ही या मार्गावरील जिल्ह्यातील महत्त्वाची स्थानके होत.

रस्तेमार्गाचा विचार करता उमरखेड-अहमदपूर, नांदेड-हैदराबाद, देगलूर-किनवट हे जिल्ह्यातून जाणारे महत्त्वाचे रस्तेमार्ग होत. नांदेड येथे विमानतळ आहे.


किनवट, कंधार व मुखेड या तालुक्यांमध्ये ‘लमाण’ या भटक्या गणल्या गेलेल्या जमातीची वस्ती आहे.


मराठीमाती डॉट कॉम संपादक मंडळ
२००२ । मराठीमाती डॉट कॉम । पुणे
संपादक मंडळाद्वारे विविध विभागांतील साहित्याचे संपादन, पुनर्लेखन आणि संदर्भासहित नवीन लेखन केले जाते.
नाव

अंधश्रद्धेच्या कविता,5,अकोला,1,अजय दिवटे,1,अजित पाटणकर,18,अनिकेत शिंदे,1,अनिल गोसावी,2,अनुभव कथन,14,अनुराधा फाटक,39,अनुवादित कविता,1,अपर्णा तांबे,7,अब्राहम लिंकन,2,अभंग,3,अभिव्यक्ती,1009,अमन मुंजेकर,7,अमरश्री वाघ,2,अमरावती,1,अमित पडळकर,4,अमित पवार,1,अमित पापळ,25,अमित बाविस्कर,3,अमुक-धमुक,1,अमोल देशमुख,1,अमोल वाघमारे,1,अमोल सराफ,2,अर्थनीति,3,अश्विनी तातेकर-देशपांडे,1,अहमदनगर,1,अक्षय वाटवे,1,अक्षरमंच,778,आईच्या कविता,20,आईस्क्रीम,3,आकाश पवार,2,आकाश भुरसे,8,आज,6,आजीच्या कविता,1,आठवणींच्या कविता,16,आतले-बाहेरचे,3,आतिश कविता लक्ष्मण,1,आत्मविश्वासाच्या कविता,11,आदित्य कदम,1,आनंद दांदळे,8,आनंदाच्या कविता,22,आभिजीत टिळक,2,आमट्या सार कढी,18,आर समीर,1,आरती गांगन,2,आरती शिंदे,4,आरत्या,82,आरोग्य,20,आशिष खरात-पाटील,1,इंदिरा संत,3,इंद्रजित नाझरे,26,इंद्रजीत भालेराव,1,इतिहास,7,इसापनीती कथा,44,उदय दुदवडकर,1,उन्मेष इनामदार,1,उपवासाचे पदार्थ,15,उमेश कानतोडे,1,उमेश कुंभार,12,उस्मानाबाद,1,ऋग्वेदा विश्वासराव,5,ऋचा पिंपळसकर,10,ऋचा मुळे,18,ऋषिकेश शिरनाथ,2,एच एन फडणीस,1,एप्रिल,30,एहतेशाम देशमुख,2,ऑक्टोबर,31,ऑगस्ट,31,ऑडिओ कविता,12,ओंकार चिटणीस,1,ओम ढाके,1,औरंगाबाद,1,कपिल घोलप,11,करमणूक,51,कर्क मुलांची नावे,1,कविता शिंगोटे,1,कवितासंग्रह,40,कवी बी,1,कार्यक्रम,9,कालिंदी कवी,2,कि का चौधरी,1,किल्ले,97,किल्ल्यांचे फोटो,5,किशोर चलाख,6,कुठेतरी-काहीतरी,2,कुणाल खाडे,2,कुसुमाग्रज,7,कृष्णाच्या आरत्या,5,के के दाते,1,के तुषार,8,केदार कुबडे,40,केदार नामदास,1,केदार मेहेंदळे,1,केशवकुमार,1,केशवसुत,2,कोल्हापूर,1,कोशिंबीर सलाड रायते,14,कौशल इनामदार,1,खंडोबाची स्थाने,1,खंडोबाच्या आरत्या,2,खरगपूर,1,ग दि माडगूळकर,1,ग ह पाटील,1,गडचिरोली,1,गणपतीच्या आरत्या,5,गणपतीच्या गोष्टी,24,गणेश तरतरे,16,गणेश पाटील,1,गण्याचे विनोद,1,गाडगे बाबा,1,गावाकडच्या कविता,12,गुरूच्या आरत्या,2,गुलझार काझी,1,गोकुळ कुंभार,6,गोड पदार्थ,58,ग्रेस,1,घरचा वैद्य,2,घाट,1,चंद्रकांत जगावकर,1,चंद्रपूर,1,चटण्या,3,चातुर्य कथा,6,चित्रपट समीक्षा,1,चैतन्य म्हस्के,1,जयश्री मोहिते,1,जळगाव,1,जाई नाईक,1,जानेवारी,31,जालना,1,जितेश दळवी,1,जिल्हे,31,जीवनशैली,422,जुलै,31,जून,30,ज्योती मालुसरे,1,टीझर्स,1,ट्रेलर्स,3,ठाणे,1,डिसेंबर,31,डॉ. दिलीप धैसास,1,तनवीर सिद्दिकी,1,तरुणाईच्या कविता,6,तिच्या कविता,52,तुकाराम गाथा,4,तेजस्विनी देसाई,1,दत्ताच्या आरत्या,5,दर्शन जोशी,2,दादासाहेब गवते,1,दिनदर्शिका,366,दिनविशेष,366,दिनेश बोकडे,1,दिनेश लव्हाळे,1,दिनेश हंचाटे,1,दिपक शिंदे,2,दिवाळी फराळ,26,दीप्तीदेवेंद्र,1,दुःखाच्या कविता,69,देवीच्या आरत्या,3,देशभक्तीपर कविता,2,धनराज बाविस्कर,26,धार्मिक स्थळे,1,धुळे,1,धोंडोपंत मानवतकर,11,ना धों महानोर,1,ना वा टिळक,1,नांदेड,1,नागपूर,1,नाशिक,1,निखिल पवार,3,निमित्त,3,निराकाराच्या कविता,8,निवडक,1,निसर्ग कविता,23,नोव्हेंबर,30,न्याहारी,49,पथ्यकर पदार्थ,2,परभणी,1,पराग काळुखे,1,पल्लवी माने,1,पांडुरंग वाघमोडे,3,पाककला,319,पाककृती व्हिडिओ,2,पालकत्व,7,पावसाच्या कविता,30,पी के देवी,1,पुडिंग,10,पुणे,11,पूनम राखेचा,1,पोस्टर्स,5,पोळी भाकरी,26,पौष्टिक पदार्थ,20,प्र श्री जाधव,6,प्रजोत कुलकर्णी,1,प्रतिक बळी,1,प्रतिभा जोजारे,1,प्रतिक्षा जोशी,1,प्रफुल्ल चिकेरूर,10,प्रभाकर लोंढे,3,प्रवास वर्णन,1,प्रवासाच्या कविता,11,प्रविण पावडे,13,प्रवीण राणे,1,प्रसन्न घैसास,2,प्रज्ञा वझे-घारपुरे,13,प्राजक्ता गव्हाणे,1,प्रिती चव्हाण,15,प्रिया जोशी,1,प्रियांका न्यायाधीश,3,प्रेम कविता,85,प्रेरणादायी कविता,15,फेब्रुवारी,29,फोटो गॅलरी,9,बहीणाबाई चौधरी,2,बा भ बोरकर,2,बा सी मर्ढेकर,4,बातम्या,7,बाबा आमटे,1,बाबाच्या कविता,2,बायकोच्या कविता,4,बालकविता,13,बालकवी,3,बाळाची मराठी नावे,1,बाळासाहेब गवाणी-पाटील,1,बिपीनचंद्र नेवे,1,बीड,1,बुलढाणा,1,बेकिंग,9,भंडारा,1,भक्ती कविता,14,भरत माळी,1,भा रा तांबे,2,भाज्या,29,भाताचे प्रकार,16,भूमी जोशी,1,मंगळागौरीच्या आरत्या,2,मंजुषा कुलकर्णी,2,मंदिरांचे फोटो,2,मंदिरे,1,मधल्या वेळेचे पदार्थ,40,मनाचे श्लोक,205,मनिषा दिवेकर,3,मराठी उखाणे,2,मराठी कथा,100,मराठी कविता,660,मराठी गझल,18,मराठी गाणी,2,मराठी गोष्टी,66,मराठी चारोळी,1,मराठी चित्रपट,13,मराठी टिव्ही,32,मराठी नाटक,1,मराठी पुस्तके,5,मराठी प्रेम कथा,23,मराठी भयकथा,41,मराठी मालिका,6,मराठी रहस्य कथा,2,मराठी लेख,35,मराठी विनोद,1,मराठी साहित्य,49,मराठी साहित्यिक,1,मराठी सुविचार,2,मराठीमाती,181,मसाले,12,महात्मा फुले,1,महाराष्ट्र,305,महाराष्ट्र फोटो,9,महाराष्ट्राचा इतिहास,32,महाराष्ट्रीय पदार्थ,22,महालक्ष्मीच्या आरत्या,2,महेश बिऱ्हाडे,3,मांसाहारी पदार्थ,17,माझं मत,2,माझा बालमित्र,85,मातीतले कोहिनूर,15,मारुतीच्या आरत्या,2,मार्च,31,मीना तालीम,1,मुंबई,9,मुंबई उपनगर,1,मुकुंद शिंत्रे,35,मुक्ता चैतन्य,1,मुलांची नावे,1,मुलाखती,1,मे,31,मैत्रीच्या कविता,5,मोहिनी उत्तर्डे,1,यवतमाळ,1,यश सोनार,2,यशपाल कांबळे,2,यशवंत दंडगव्हाळ,17,यादव सिंगनजुडे,2,योगा,1,योगेश कर्डिले,5,योगेश सोनवणे,2,रजनी जोगळेकर,5,रत्नागिरी,1,रागिनी पवार,1,राजकीय कविता,7,राजकुमार शिंगे,1,राजेंद्र भोईर,1,राजेश्वर टोणे,3,रामचंद्राच्या आरत्या,5,रायगड,1,राहुल अहिरे,3,रेश्मा जोशी,2,रेश्मा विशे,1,रोहित काळे,7,रोहित साठे,14,लघुपट,3,लता मंगेशकर,2,लक्ष्मण अहिरे,2,लातूर,1,लिलेश्वर खैरनार,2,लोकमान्य टिळक,3,लोणची,9,वर्धा,1,वा भा पाठक,1,वात्रटिका,2,वासुदेव कामथ,1,वाळवणाचे पदार्थ,6,वि सावरकर,1,विंदा करंदीकर,2,विचारधन,211,विठ्ठलाच्या आरत्या,5,विद्या कुडवे,4,विद्या जगताप,2,विनायक मुळम,1,विरह कविता,55,विराज काटदरे,1,विलास डोईफोडे,4,विवेक जोशी,3,विशेष,4,विष्णूच्या आरत्या,4,विज्ञान तंत्रज्ञान,2,वृषाली काकडे,2,वृषाली सुनगार-करपे,1,वेदांत कोकड,1,वैभव सकुंडे,1,वैशाली झोपे,1,व्यंगचित्रे,42,व्हिडिओ,23,शंकराच्या आरत्या,4,शशांक रांगणेकर,1,शांततेच्या कविता,6,शांता शेळके,3,शारदा सावंत,4,शाळेचा डबा,13,शाळेच्या कविता,10,शितल सरोदे,1,शिक्षकांवर कविता,3,शुभम बंबाळ,2,शुभम सुपने,2,शेतकर्‍याच्या कविता,11,शेती,1,शैलेश सोनार,1,श्याम खांबेकर,1,श्रद्धा नामजोशी,9,श्रावणातल्या कहाण्या,27,श्रीधर रानडे,1,श्रीनिवास खळे,1,श्रीरंग गोरे,1,संघर्षाच्या कविता,28,संजय पाटील,1,संजय बनसोडे,2,संजय शिंदे,1,संजय शिवरकर,5,संजय सावंत,1,संत एकनाथ,1,संत तुकडोजी महाराज,1,संत तुकाराम,8,संत नामदेव,2,संत ज्ञानेश्वर,4,संतोष झोंड,1,संतोष सेलुकर,30,संदिप खुरुद,5,संदेश ढगे,39,संपादक मंडळ,1,संपादकीय,9,संपादकीय व्यंगचित्रे,2,संस्कार,2,संस्कृती,129,सचिन पोटे,12,सचिन माळी,1,सण-उत्सव,19,सणासुदीचे पदार्थ,32,सतिश चौधरी,1,सदाशिव गायकवाड,2,सनी आडेकर,10,सप्टेंबर,30,समर्थ रामदास,206,समर्पण,9,सरबते शीतपेये,8,सलिम रंगरेज,1,सांगली,1,सागर बनगर,1,सागर बाबानगर,1,सातारा,1,सामाजिक कविता,112,सामान्य ज्ञान,7,सायली कुलकर्णी,7,साहित्य सेतू,1,साक्षी खडकीकर,9,सिंधुदुर्ग,1,सिद्धी भालेराव,1,सिमा लिंगायत-कुलकर्णी,1,सुदेश इंगळे,4,सुनिल नागवे,1,सुनिल नेटके,2,सुनील गाडगीळ,1,सुभाष कटकदौंड,2,सुमती इनामदार,1,सुमित्र माडगूळकर,1,सुरेश भट,2,सुशील दळवी,1,सुशीला मराठे,1,सैनिकांच्या कविता,3,सैरसपाटा,127,सोपानदेव चौधरी,1,सोमकांत दडमल,1,सोलापूर,1,स्तोत्रे,1,स्फूर्ती गीत,1,स्वप्नाली अभंग,5,स्वाती खंदारे,318,स्वाती गच्चे,1,स्वाती दळवी,9,स्वाती नामजोशी,31,स्वाती वक्ते,2,ह मुलांची नावे,1,हमार्टिक समा,1,हरितालिकेच्या आरत्या,1,हर्षद खंदारे,41,हर्षदा जोशी,3,हर्षवर्धन घाटे,1,हर्षाली कर्वे,2,हसनैन आकिब,3,हेमंत जोगळेकर,1,हेमा चिटगोपकर,8,होळी,5,
ltr
item
मराठीमाती । माझ्या मातीचे गायन: नांदेड जिल्हा (महाराष्ट्र)
नांदेड जिल्हा (महाराष्ट्र)
नांदेड जिल्हा - [Detailed Information and Photos of Nanded District] नांदेड जिल्ह्याबद्दल संपुर्ण माहिती आणि छायाचित्रे.
https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEibCLyDQq4Nt_xrRJwEyUxxdRK_3BsheQQxRogN7WoZaj8K8nJFlom-UYeLuW7q586xqUmRlx15IuUn3JKNcvayLxx3i84-BSqPfbG1d8oisB0tqQjy3AHk7Niv-88FZCIUWGxlrcs68NJZEJBR2L7hcQNgGI0Gkyyyu8kE-X5VFHVRjdFO7GHKjcavEQ/s1600-rw/nanded-district.jpg
https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEibCLyDQq4Nt_xrRJwEyUxxdRK_3BsheQQxRogN7WoZaj8K8nJFlom-UYeLuW7q586xqUmRlx15IuUn3JKNcvayLxx3i84-BSqPfbG1d8oisB0tqQjy3AHk7Niv-88FZCIUWGxlrcs68NJZEJBR2L7hcQNgGI0Gkyyyu8kE-X5VFHVRjdFO7GHKjcavEQ/s72-c-rw/nanded-district.jpg
मराठीमाती । माझ्या मातीचे गायन
https://www.marathimati.com/2022/09/nanded-district.html
https://www.marathimati.com/
https://www.marathimati.com/
https://www.marathimati.com/2022/09/nanded-district.html
true
2079427118266147504
UTF-8
सर्व पोस्ट लोड केल्या आहेत कोणत्याही पोस्ट आढळल्या नाहीत सर्व पहा अधिक वाचा उत्तर द्या उत्तर रद्द करा हटवा द्वारे स्वगृह पाने पाने सर्व पहा तुमच्यासाठी सुचवलेले विभाग संग्रह शोधा सर्व पोस्ट आपल्या विनंतीसह कोणतीही पोस्ट जुळणी आढळली नाही स्वगृहाकडे रविवार सोमवार मंगळवार बुधवार गुरुवार शुक्रवार शनिवार रवी सोम मंगळ बुध गुरु शुक्र शनी जानेवारी फेब्रुवारी मार्च एप्रिल मे जून जुलै ऑगस्ट सप्टेंबर ऑक्टोबर नोव्हेंबर डिसेंबर जाने फेब्रु मार्च एप्रि मे जून जुलै ऑग सप्टें ऑक्टो नोव्हें डिसें आत्ताच १ मिनिटापूर्वी $$1$$ मिनिटांपूर्वी १ तासापूर्वी $$1$$ तासांपूर्वी काल $$1$$ दिवसांपूर्वी $$1$$ आठवड्यांपूर्वी ५ आठवड्यांपेक्षा अधिक पूर्वी अनुयायी अनुसरण करा हे दर्जेदार साहित्य अवरोधीत केले आहे १: सामायिक करा २: सामायिक केलेल्या दुव्यावर क्लिक करून वाचा सर्व कोड कॉपी करा सर्व कोड कॉपी करा सर्व कोड आपल्या क्लिपबोर्डवर कॉपी केला आहे Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy विषय सूची