मराठवाडा विशेष - वेळ अमावस्या

मराठवाडा विशेष, वेळ अमावस्या - [Marathwada Vishesh, Vel Amavasya] मातीची लेकरं आणि त्यांच्या काळ्या आईच्या डोहाळ जेवणाचा कार्यक्रम.

मराठवाडा विशेष - वेळ अमावस्या | Marathwada Vishesh - Vel Amavasya

मातीची लेकरं आणि त्यांच्या काळ्या आईच्या डोहाळ जेवणाचा कार्यक्रम


उस्मानाबादेत MD करायला लागून महिनाच झाला असेल. कुणीतरी OPD मध्ये सांगत आलं ‘वेळामासाची सुट्टीये उद्या’... बर्‍याच दिवसांनी सुट्टी मिळत असल्यानं जरा बरं वाटलं. पण सुट्टी कशाची आणि तो वेगवेगळ्या पध्दतीनं उच्चारला जाणारा ‘येळमास - येळवस - वेळमासा -येळामॉसा’ हे म्हणजे काय मला नक्की कळालं नव्हतं. नंतर ‘वेळ अमावस्या’ या सणाबद्दल समजलं.



कालच हा सण होता आणि त्या निमित्ताने गेल्यावर्षीच्या वेळामासाची आठवण झाली. उस्मानाबादला राहून वेळ अमावस्येला मेसवर जेवणं म्हणजे गुन्हाच! पेशंट, स्थानिक विद्यार्थी, महाविद्यालयाचे कर्मचारी आवर्जून निमंत्रण देत. पण दरवर्षी या ना त्या कारणाने वनभोजनाला जाणं जमलं नव्हतं. गेल्यावर्षीही MD च्या अंतिम वर्षाची प्रात्यक्षिक परीक्षा चार दिवसांवर आली होती. आमच्या तिथल्याच एका मैत्रीणीचा वेळामावस्येसाठी निमंत्रणाचा फोन आला. हा सण अनुभवायचा होता म्हणून आम्ही लगेच तिच्या शेतात जाऊन पोहचलो... आणि तो दिवस फार आनंदात गेला.

मराठवाडा विशेष - वेळ अमावस्या | Marathwada Vishesh - Vel Amavasya
आंबिल, बाजरीचे उंडे आणि इतर पदार्थांची मेजवानी

मूळ कर्नाटकातला असणारा वेळ अमावस्या हा सण मराठवाड्यात आणि मुख्यत्वे लातूर - उस्मानाबादला मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. कानडी ‘येळ्ळ अमावस्या’ या शब्दाचा अपभ्रंश होऊन ‘वेळ अमावस्या’ शब्द रुढ झाला. ‘येळ्ळ’ म्हणजे सात. पेरणीनंतर येणारी ही सातवी अमावस्या... मार्गशीर्ष किंवा दर्श अमावस्या. काळ्या आईप्रती आपलं ऋण व्यक्त करणं हा या सणाचा उद्देश. या दिवशी जिल्हाधिकारी घोषित स्थानिक सुट्टी असते. पुण्या - मुंबईला नोकरी निमित्ताने आलेले लोकांचे लोंढे दिवाळीलाही जात नसतील इतक्या संख्येने वेळामावस्येला गावी जातात आणि गावात अघोषित संचारबंदी असावी अशी शांतता! सगळं बंद ठेवून लोक सकाळी लवकरच शेतात जातात.

मराठवाडा विशेष - वेळ अमावस्या | Marathwada Vishesh - Vel Amavasya
रानमेवा

वेळ अमावस्येला शेतात स्वयंपाक करुन शेतातच जेवण्याची प्रथा आहे. हल्ली स्वयंपाक घरी करुन शेतात घेऊन जातात. शेत नसणारे, सगे-सोयरे, पाहूणे यांना जेवणाची आमंत्रणं दिली जातात. झाडाखाली कडब्याची कोप करुन त्यात लक्ष्मीची पूजा केली जाते. या कोपेवर एक वस्त्र गुंडाळतात. पिकाच्या लोंब्या आणि खडे रंगवून पांडवांची पूजा मांडतात. फळांची आरास केली जाते. काळ्या आईची ओटी भरली जाते. एव्हाना ज्वारीच्या कणसात दाणे भरत आलेले असतात. ही धरणी मातेची लेकरं!... आणि म्हणून तिच्या डोहाळजेवणाचाच हा कार्यक्रम!

ग्राम देवतेला नैवेद्य दाखवून आंबिलाने भरलेला माठ शेतात आणतात. ज्वारीच्या पातीनं ते शेतात शिंपडतात. “हुलगे हुलगे - पावन पुलगे”, “होलग्या-होलग्या सालन पलग्या” अशा आरोळ्यांनी शिवारं दूमदूमून जातात. आंबिलाचा आणि वेगवेगळ्या पदार्थांचा नैवद्य दाखवला जातो. यामध्ये चवदार भज्जी (भजी नव्हे), गरमागरम बाजरीचे उंडे, ज्वारीची कडक भाकरी, सोलापूरी शेंगा चटणी, गव्हाची खीर, मसालेदार भरलेलं वांगं, खुसखुशीत गुळाची पोळी, पीठ पेरलेली मेथी, झणझणीत ठेचा असा फक्कड बेत असतो आणि हे सगळं पचवायला मानाचा पदार्थ - ‘ज्वारीचं आंबिल!’ ज्वारीचं पीठ रात्रभर ताकात मुरवून आलं-लसूण घातलेली तृप्त करणारी आंबिल म्हणजे अमृतानुभवच!

मराठवाडा विशेष - वेळ अमावस्या | Marathwada Vishesh - Vel Amavasya
सहकार्‍यांसह सहभोजन

गावकरी मंडळी दिवसभर शेतातच थांबतात. येणार्‍या - जाणार्‍यांना आग्रहाने जेवायला बोलावतात. मग आग्रहाखातर किमान आंबिल तरी घ्यावीच लागते. या सणाला शुभेच्छा देत नाहीत... ‘आमच्याकडं भज्जी/आंबिल/ उंडेखायला येतावं ना?!’ याच शुभेच्छा! बरं तसं आमंत्रणाचीही गरज नसते. जात-धर्म विसरुन, ओळख-पाळख नसताना कुणीही कुणाच्याही शेतावर जाऊन जेवू शकतं! असं म्हणतात की या दिवशी कुणीही उपाशी जात नाही आणि केलेला स्वयंपाक कमीही पडत नाही!

दुपारी झाडाखाली वामकुक्षी घ्यायची. दिवसभर गप्पा, खेळ, उखाणे, गाणी आणि सोबतीला घाटं (हरभरे), बोरं, गाजरं, चिंचा, पेरु, शेंगा, ऊस यांवर ताव मारायचा. दिवस कसा जातो कळतही नाही. संध्याकाळी शेणाच्या गोवरीवर लहान सुगड्यात दूध उतू घालवतात. शेताभोवती टेंभा फिरवला जातो. ‘दुष्ट शक्तीचा नाश होऊन लक्ष्मी नांदो’ अशी प्रार्थना करुन गावकरी घराकडे परतात.

मराठवाडा विशेष - वेळ अमावस्या | Marathwada Vishesh - Vel Amavasya
पांडव पूजन, वेळ अमावस्या विशेष आंबिल, नवीन अंकुर

कडाक्याच्या थंडीत आपुलकीची ऊब देणारा हा मराठवाड्यातला सण कायम स्मरणात राहील!

(१३/०१/२०२१)


सायली कुलकर्णी | Sayali Kulkarni
सभासद, मराठीमाती डॉट कॉम
मराठी लेख आणि अनुभव कथन या विभागात लेखन.

अभिप्राय

ब्लॉगर


  सामायिक करा


नाव

अंधश्रद्धेच्या कविता,5,अजय दिवटे,1,अजित पाटणकर,18,अनिकेत शिंदे,1,अनिल गोसावी,2,अनुभव कथन,12,अनुराधा फाटक,39,अपर्णा तांबे,7,अब्राहम लिंकन,2,अभंग,2,अभिव्यक्ती,929,अमन मुंजेकर,6,अमरश्री वाघ,2,अमित पडळकर,4,अमित पवार,1,अमित बाविस्कर,3,अमुक-धमुक,1,अमोल देशमुख,1,अमोल वाघमारे,1,अमोल सराफ,2,अर्थनीति,3,अलका खोले,1,अश्विनी तातेकर-देशपांडे,1,अक्षय वाटवे,1,अक्षरमंच,695,आईच्या कविता,19,आईस्क्रीम,3,आकाश पवार,1,आकाश भुरसे,8,आज,12,आजीच्या कविता,1,आठवणींच्या कविता,14,आतले-बाहेरचे,3,आतिश कविता लक्ष्मण,1,आत्मविश्वासाच्या कविता,9,आनंद दांदळे,8,आनंदाच्या कविता,20,आभिजीत टिळक,2,आमट्या सार कढी,16,आरती गांगन,2,आरती शिंदे,4,आरत्या,82,आरोग्य,4,आशिष खरात-पाटील,1,इंद्रजित नाझरे,26,इसापनीती कथा,44,उदय दुदवडकर,1,उन्मेष इनामदार,1,उपवासाचे पदार्थ,13,उमेश कानतोडे,1,उमेश कुंभार,12,ऋग्वेदा विश्वासराव,3,ऋचा पिंपळसकर,10,ऋचा मुळे,16,ऋषिकेश शिरनाथ,2,एप्रिल,30,एहतेशाम देशमुख,2,ऑक्टोबर,31,ऑगस्ट,31,ओंकार चिटणीस,1,कपिल घोलप,11,करमणूक,43,कर्क मुलांची नावे,1,कविता शिंगोटे,1,कवितासंग्रह,7,कार्यक्रम,9,कालिंदी कवी,2,किल्ले,92,किल्ल्यांचे फोटो,5,किशोर चलाख,6,कुठेतरी-काहीतरी,2,कुणाल खाडे,2,कुसुमाग्रज,1,कृष्णाच्या आरत्या,5,केदार कुबडे,40,केदार नामदास,1,केदार मेहेंदळे,1,केशवसुत,1,कोशिंबीर सलाड रायते,14,कौशल इनामदार,1,खंडोबाची स्थाने,1,खंडोबाच्या आरत्या,2,खरगपूर,1,गणपतीच्या आरत्या,5,गणेश तरतरे,10,गणेश पाटील,1,गण्याचे विनोद,1,गाडगे बाबा,1,गावाकडच्या कविता,10,गुरूच्या आरत्या,2,गुलझार काझी,1,गोड पदार्थ,57,घरचा वैद्य,2,घाट,1,चटण्या,3,चातुर्य कथा,6,चित्रपट समीक्षा,1,चैतन्य म्हस्के,1,जयश्री मोहिते,1,जानेवारी,31,जिल्हे,1,जीवनशैली,366,जुलै,31,जून,30,ज्योती मालुसरे,1,टीझर्स,1,ट्रेलर्स,3,डिसेंबर,31,तरुणाईच्या कविता,4,तिच्या कविता,48,तुकाराम गाथा,4,तेजस्विनी देसाई,1,दत्ताच्या आरत्या,5,दर्शन जोशी,2,दादासाहेब गवते,1,दिनदर्शिका,372,दिनविशेष,366,दिनेश बोकडे,1,दिनेश लव्हाळे,1,दिनेश हंचाटे,1,दिपक शिंदे,2,दिवाळी फराळ,26,दीप्तीदेवेंद्र,1,दुःखाच्या कविता,68,देवीच्या आरत्या,3,देशभक्तीपर कविता,2,धार्मिक स्थळे,1,धोंडोपंत मानवतकर,9,निखिल पवार,3,निमित्त,3,निराकाराच्या कविता,7,निवडक,1,निसर्ग कविता,16,नोव्हेंबर,30,न्याहारी,41,पंचांग,6,पथ्यकर पदार्थ,2,पराग काळुखे,1,पल्लवी माने,1,पांडुरंग वाघमोडे,3,पाककला,301,पालकत्व,6,पावसाच्या कविता,19,पी के देवी,1,पुडिंग,10,पुणे,9,पोस्टर्स,5,पोळी भाकरी,18,पौष्टिक पदार्थ,19,प्रजोत कुलकर्णी,1,प्रतिक बळी,1,प्रतिभा जोजारे,1,प्रतिक्षा जोशी,1,प्रफुल्ल चिकेरूर,10,प्रभाकर लोंढे,3,प्रवास वर्णन,1,प्रवासाच्या कविता,10,प्रविण पावडे,10,प्रवीण राणे,1,प्रसन्न घैसास,2,प्रज्ञा वझे-घारपुरे,10,प्राजक्ता गव्हाणे,1,प्रिती चव्हाण,14,प्रिया जोशी,1,प्रियांका न्यायाधीश,3,प्रेम कविता,79,प्रेरणादायी कविता,14,फेब्रुवारी,29,फोटो गॅलरी,11,बा भ बोरकर,1,बातम्या,6,बाबा आमटे,1,बाबाच्या कविता,1,बायकोच्या कविता,4,बालकविता,11,बालकवी,1,बाळाची मराठी नावे,1,बाळासाहेब गवाणी-पाटील,1,बिपीनचंद्र नेवे,1,बेकिंग,9,भक्ती कविता,8,भरत माळी,1,भाज्या,28,भाताचे प्रकार,16,भूमी जोशी,1,मंगळागौरीच्या आरत्या,2,मंजुषा कुलकर्णी,2,मंदिरांचे फोटो,2,मंदिरे,1,मधल्या वेळेचे पदार्थ,35,मनाचे श्लोक,205,मनिषा दिवेकर,3,मराठी उखाणे,2,मराठी कथा,93,मराठी कविता,538,मराठी गझल,17,मराठी गाणी,2,मराठी गोष्टी,1,मराठी चारोळी,1,मराठी चित्रपट,12,मराठी टिव्ही,27,मराठी नाटक,1,मराठी पुस्तके,4,मराठी प्रेम कथा,23,मराठी भयकथा,41,मराठी रहस्य कथा,2,मराठी लेख,30,मराठी विनोद,1,मराठी साहित्य,13,मराठी साहित्यिक,1,मराठी सुविचार,2,मराठीमाती,293,मसाले,12,महाराष्ट्र,274,महाराष्ट्र फोटो,9,महाराष्ट्राचा इतिहास,32,महाराष्ट्रीय पदार्थ,19,महालक्ष्मीच्या आरत्या,2,महेश बिऱ्हाडे,2,मांसाहारी पदार्थ,17,माझं मत,1,माझा बालमित्र,54,मातीतले कोहिनूर,14,मारुतीच्या आरत्या,2,मार्च,31,मुंबई,8,मुकुंद शिंत्रे,35,मुक्ता चैतन्य,1,मुलांची नावे,1,मुलाखती,1,मे,31,मैत्रीच्या कविता,5,मोहिनी उत्तर्डे,1,यश सोनार,2,यशपाल कांबळे,2,यशवंत दंडगव्हाळ,17,यादव सिंगनजुडे,2,योगा,1,योगेश कर्डिले,4,रजनी जोगळेकर,4,रागिनी पवार,1,राजकीय कविता,6,राजकुमार शिंगे,1,राजेंद्र भोईर,1,राजेश्वर टोणे,1,रामचंद्राच्या आरत्या,5,राहुल अहिरे,3,रेश्मा विशे,1,रोहित काळे,7,रोहित साठे,14,लता मंगेशकर,1,लक्ष्मण अहिरे,2,लिलेश्वर खैरनार,2,लोणची,9,वात्रटिका,2,वासुदेव कामथ,1,वाळवणाचे पदार्थ,6,विचारधन,211,विठ्ठलाच्या आरत्या,5,विद्या कुडवे,4,विद्या जगताप,2,विनायक मुळम,1,विरह कविता,51,विराज काटदरे,1,विलास डोईफोडे,4,विवेक जोशी,2,विशेष,5,विष्णूच्या आरत्या,4,विज्ञान तंत्रज्ञान,2,वृषाली काकडे,2,वृषाली सुनगार-करपे,1,वेदांत कोकड,1,वैभव सकुंडे,1,वैशाली झोपे,1,व्यंगचित्रे,17,व्हिडिओ,20,शंकराच्या आरत्या,4,शशांक रांगणेकर,1,शांततेच्या कविता,5,शांता शेळके,1,शारदा सावंत,4,शाळेच्या कविता,10,शितल सरोदे,1,शिक्षकांवर कविता,2,शुभम बंबाळ,2,शुभम सुपने,2,शेतकर्‍याच्या कविता,10,शेती,1,श्याम खांबेकर,1,श्रद्धा नामजोशी,9,श्रावणातल्या कहाण्या,27,श्रीनिवास खळे,1,श्रीरंग गोरे,1,संगीता अहिरे,1,संघर्षाच्या कविता,21,संजय पाटील,1,संजय बनसोडे,2,संजय शिवरकर,5,संजय सावंत,1,संत एकनाथ,1,संत तुकाराम,7,संत नामदेव,2,संत ज्ञानेश्वर,4,संतोष झोंड,1,संतोष सेलुकर,30,संदिप खुरुद,5,संदेश ढगे,37,संपादकीय,25,संपादकीय व्यंगचित्रे,16,संस्कार,2,संस्कृती,128,सचिन पोटे,12,सचिन माळी,1,सण-उत्सव,17,सणासुदीचे पदार्थ,32,सतिश चौधरी,1,सदाशिव गायकवाड,2,सनी आडेकर,10,सप्टेंबर,30,समर्थ रामदास,206,समर्पण,9,सरबते शीतपेये,8,सलिम रंगरेज,1,सागर बनगर,1,सागर बाबानगर,1,सामाजिक कविता,96,सायली कुलकर्णी,6,साहित्य सेतू,1,साक्षी खडकीकर,9,सिद्धी भालेराव,1,सिमा लिंगायत-कुलकर्णी,1,सुदेश इंगळे,3,सुनिल नेटके,2,सुनील गाडगीळ,1,सुभाष कटकदौंड,2,सुमती इनामदार,1,सुरेश भट,1,सुशील दळवी,1,सुशीला मराठे,1,सैनिकांच्या कविता,2,सैरसपाटा,97,सोपानदेव चौधरी,1,सोमकांत दडमल,1,स्तोत्रे,1,स्फूर्ती गीत,1,स्वप्नाली अभंग,4,स्वाती खंदारे,300,स्वाती दळवी,6,स्वाती नामजोशी,31,स्वाती वक्ते,2,ह मुलांची नावे,1,हमार्टिक समा,1,हरितालिकेच्या आरत्या,1,हर्षद खंदारे,38,हर्षदा जोशी,3,हर्षवर्धन घाटे,1,हर्षाली कर्वे,2,हसनैन आकिब,3,हेमा चिटगोपकर,8,होळी,5,harshad-khandare,1,swati-khandare,1,
ltr
item
मराठीमाती | माझ्या मातीचे गायन: मराठवाडा विशेष - वेळ अमावस्या
मराठवाडा विशेष - वेळ अमावस्या
मराठवाडा विशेष, वेळ अमावस्या - [Marathwada Vishesh, Vel Amavasya] मातीची लेकरं आणि त्यांच्या काळ्या आईच्या डोहाळ जेवणाचा कार्यक्रम.
https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEiuAT-32QXObIvIkoQzigNlOS306JFjinQWzmr9QWWTV779MretY0-snElQRj2FaShS0b_-jthj1CB9kXU36Ojobyr1Y_5GPOceXaID1oAa4cgklb1cWBALNjuin8eJgk5eWSKPz4x3HDoPorgHztZ4nW8WA0mhgBBZzm8xsIFCPv3IBewrjM4tmkct1A
https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEiuAT-32QXObIvIkoQzigNlOS306JFjinQWzmr9QWWTV779MretY0-snElQRj2FaShS0b_-jthj1CB9kXU36Ojobyr1Y_5GPOceXaID1oAa4cgklb1cWBALNjuin8eJgk5eWSKPz4x3HDoPorgHztZ4nW8WA0mhgBBZzm8xsIFCPv3IBewrjM4tmkct1A=s72-c
मराठीमाती | माझ्या मातीचे गायन
https://www.marathimati.com/2022/01/marathwada-vishesh-vel-amavasya.html
https://www.marathimati.com/
https://www.marathimati.com/
https://www.marathimati.com/2022/01/marathwada-vishesh-vel-amavasya.html
true
2079427118266147504
UTF-8
सर्व पोस्ट लोड केल्या आहेत कोणत्याही पोस्ट आढळल्या नाहीत सर्व पहा अधिक वाचा उत्तर द्या उत्तर रद्द करा हटवा द्वारे स्वगृह पाने पाने सर्व पहा तुमच्यासाठी सुचवलेले विभाग संग्रह शोधा सर्व पोस्ट आपल्या विनंतीसह कोणतीही पोस्ट जुळणी आढळली नाही स्वगृहाकडे रविवार सोमवार मंगळवार बुधवार गुरुवार शुक्रवार शनिवार रवी सोम मंगळ बुध गुरु शुक्र शनी जानेवारी फेब्रुवारी मार्च एप्रिल मे जून जुलै ऑगस्ट सप्टेंबर ऑक्टोबर नोव्हेंबर डिसेंबर जाने फेब्रु मार्च एप्रि मे जून जुलै ऑग सप्टें ऑक्टो नोव्हें डिसें आत्ताच १ मिनिटापूर्वी $$1$$ मिनिटांपूर्वी १ तासापूर्वी $$1$$ तासांपूर्वी काल $$1$$ दिवसांपूर्वी $$1$$ आठवड्यांपूर्वी ५ आठवड्यांपेक्षा अधिक पूर्वी अनुयायी अनुसरण करा हे दर्जेदार साहित्य अवरोधीत केले आहे १: सामायिक करा २: सामायिक केलेल्या दुव्यावर क्लिक करून वाचा सर्व कोड कॉपी करा सर्व कोड कॉपी करा सर्व कोड आपल्या क्लिपबोर्डवर कॉपी केला आहे Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy विषय सूची