पुस्तकांच्या गप्पा - मराठी कविता (हर्षद खंदारे)

मराठीमाती डॉट कॉमचे निर्माते-मुख्य संपादक, लेखक आणि कवी हर्षद खंदारे यांची पुस्तकांच्या गप्पा ही मराठी कविता.

सत्य-असत्याच्या संघर्षातून दांभिकतेचे मुखवटे झडून पडावेत, अशी आकांक्षा व्यक्त करणारी ही कविता आहे...

पुस्तकांच्या गप्पा

हर्षद खंदारे (मराठीमाती डॉट कॉमचे निर्माते-मुख्य संपादक)

प्रस्तावना

पुस्तकांच्या गप्पा ही कविता केवळ निसर्गचित्रण नाही; ती अंतर्मनातील आणि समाजातील संघर्षांचे रूपकात्मक चित्र आहे. काळ्याकुट्ट ढगांची घुसमट, त्यांचा परस्परांवर आदळून निर्माण होणारा प्रकाश आणि त्यातून कृष्णविवरांसारख्या अंधाऱ्या शक्तींचे नाहीसे होणे — या प्रतिमांतून कवीला सत्याच्या टक्करांची आस आहे. बाह्य जगातील दांभिकतेवर आणि कृत्रिमतेवर प्रहार करण्याची एक आंतरिक इच्छा या ओळींमध्ये जाणवते. शेवटच्या भागात येणारी पुस्तकांची गुपित गप्पा ही प्रतिमा कवितेला एक आत्मीय, वैयक्तिक आणि चिंतनशील वळण देते.

घुसमटलेल्या काळ्याकुट्ट ढगांनी एकमेकांवर आदळत सभोवतालास लक्ख प्रकाश द्यावा, आणि अनंताची कृष्णविवरे गिळून घ्यावी क्षणार्धात! जसे... सत्य-असत्यावर आदळू लागतात, आणि असंख्य दांभिक संवेदनांनी पांघरलेल्या रक्तामांसाच्या महाकाय यंत्रणा कागदासारख्या फडफडू लागतात, भिजू लागतात आणि मातीत विरून जातात क्षणार्धात. पाऊस पडण्यापूर्वी वेड्यापिस्या झालेल्या वाऱ्याशी अंगणात उघड्यावर पडलेल्या अनेक पुस्तकांच्या गप्पा मी चोरून ऐकायचो कधी काळी, काळोखात.

संपादकीय विश्लेषण

कवितेची रचना त्रिखंडी आहे आणि प्रत्येक भाग आशयाला अधिक खोलवर नेतो. पहिल्या कडव्यातील ‘काळ्याकुट्ट ढग’ आणि ‘कृष्णविवरे’ या प्रतिमा केवळ भौतिक नसून मानसिक आणि सामाजिक अंधाराचे प्रतीक आहेत. ढगांचे एकमेकांवर आदळणे म्हणजे संघर्ष; पण तो विध्वंसासाठी नसून प्रकाशासाठी आहे. अंधारातून प्रकाश जन्माला येण्याची ही संकल्पना कवितेचा मूलस्वर ठरते. दुसऱ्या कडव्यात हा नैसर्गिक संघर्ष सामाजिक पातळीवर रूपांतरित होतो. सत्य आणि असत्य यांची टक्कर ही अनिवार्य आहे, असे कवी सूचित करतो. ‘दांभिक संवेदनांनी पांघरलेल्या रक्तामांसाच्या महाकाय यंत्रणा’ ही अत्यंत प्रभावी प्रतिमा आहे. येथे ‘यंत्रणा’ हा शब्द मानवी व्यवस्थांच्या निर्जीव, यांत्रिक आणि अमानुष स्वरूपावर बोट ठेवतो. त्या यंत्रणा ‘कागदासारख्या फडफडू’ लागतात, ‘भिजू’ लागतात आणि शेवटी ‘मातीत विरून’ जातात — ही क्रमशः विघटनाची प्रक्रिया आहे. क्षणार्धात घडणाऱ्या या बदलातून कवीला परिवर्तनाची तीव्र, जवळजवळ क्रांतिकारी आस आहे. तिसऱ्या कडव्यातील प्रतिमा कवितेला आत्मचरित्रात्मक स्पर्श देतात. पावसापूर्वीचा वेडा वारा आणि अंगणात उघडी पडलेली पुस्तकं — येथे ज्ञान, विचार आणि स्वातंत्र्य यांच्या गप्पा ऐकणारा ‘मी’ हा कवीचा अंतर्मुख, जिज्ञासू चेहरा आहे. काळोखातही ऐकू येणाऱ्या त्या गप्पा म्हणजे अंधारात शोधलेले प्रकाशकण. त्यामुळे कविता केवळ सामाजिक भाष्य राहत नाही; ती वैचारिक जाणीवेचा प्रवास ठरते. एकूणच, ही कविता संघर्षातून प्रकाश जन्माला यावा, दांभिकतेचे आवरण गळून पडावे आणि विचारांची मुक्त गप्पा पुन्हा ऐकू याव्यात, अशी प्रखर इच्छा व्यक्त करते. निसर्ग आणि समाज यांच्या रूपकात्मक संगमातून कवीने एक चिंतनशील, थरारक आणि आशावादी विधान मांडले आहे.

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठमराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.

अभिप्राय

तुमची टिप्पणी आमच्यासाठी महत्त्वाची आहे!
तुमचा अभिप्राय / टिप्पणी ही आम्ही कसे कार्य करतो? त्यातील सुधारणांसाठी आणि आम्ही सातत्याने उच्च-गुणवत्तेची सेवा प्रदान करतोय की नाही हे समजून घेण्यासाठी आमच्यासाठी महत्वाची आहे.