Loading ...
/* Dont copy */

असं तर चालतंच!... पण समाज इथेच बिघडतो!

समाजात वाढणारी सूक्ष्म बेफिकिरी आणि ‘असं तर चालतंच’ ही मानसिकता नैतिक घसरण कशी घडवून आणते? वाचा मुख्य संपादक हर्षद खंदारे यांचा संपादकीय लेख.

असं तर चालतंच!... पण समाज इथेच बिघडतो!

मोठ्या गुन्ह्यांपेक्षाही रोजच्या जगण्यातील आपली ‘असं तर चालतंच’ ही सूक्ष्म बेफिकिरीच समाजाची नैतिक वीण कशी सैल करत आहे, याचा वेध घेणारा अंतर्मुख करणारा लेख...

असं तर चालतंच!... पण समाज इथेच बिघडतो!

हर्षद खंदारे (मराठीमाती डॉट कॉमचे निर्माते-मुख्य संपादक)

प्रस्तावना
समाज बिघडण्यासाठी नेहमीच एखादी मोठी दुर्घटना किंवा भीषण गुन्हा घडण्याची गरज नसते; कित्येकदा आपल्या दैनंदिन व्यवहारातील सोयीस्कर बेफिकिरीच नागरी संस्कृतीचा हळूहळू संकोच करत असते. वाहतुकीच्या नियमांची पायमल्ली असो, सार्वजनिक अवकाशाचा अनावदर असो की डिजिटल विश्वातील अ-विवेक—‘यात काय एवढं?’ हा आपला बाणाच समाजाची नैतिक घसरण घडवून आणत असतो. कायद्याची भीती नसतानाही स्वयंशिस्त आणि सूक्ष्म संवेदनशीलता कशी जपावी, याचा मागोवा घेणारा आणि आपल्या स्वतःच्या वागण्याकडे डोळसपणे पाहायला लावणारा हा विशेष लेख...

कायदेभंग किंवा मोठ्या गुन्हेगारीपेक्षाही धोकादायक असते रोजच्या जगण्यातली आपली सूक्ष्म बेफिकिरी... समाजात एखादी मोठी दुर्घटना घडली, भीषण अपघात झाला किंवा मोठा गुन्हा घडला की आपण सगळेच हळहळतो. वृत्तवाहिन्यांवर चर्चासत्रे रंगतात, वृत्तपत्रांतून अग्रलेख लिहिले जातात आणि सोशल मीडियावर संतापाची लाट येते. पण समाज बिघडण्यासाठी किंवा त्याची नैतिक घसरण होण्यासाठी नेहमी एखादा महाकाय गुन्हाच घडायला हवा का? मुळीच नाही. रोजच्या धावपळीत आपण ज्या छोट्या-छोट्या गोष्टींकडे “यात काय एवढं?” किंवा “असं तर चालतंच” म्हणून डोळेझाक करतो, त्याच सूक्ष्म सवयी हळूहळू आपल्या समाजजीवनाची नैतिक वीण सैल करत असतात. ‘दोनच मिनिटां’चे दीडशहाणपण गाडी रस्त्याच्या मधेच उभी करून “मी दोनच मिनिटांत आलो” असं सांगणारा नागरिक असो, किंवा गाडीची खिडकी खाली करून प्लास्टिकचा कप रस्त्यावर फेकणारा सुशिक्षित तरुण असो—इथे प्रश्न केवळ अस्वच्छतेचा किंवा वाहतूक कोंडीचा उरत नाही. इथे प्रश्न ‘सार्वजनिक अवकाशाचा (Public Space) आदर’ नसण्याचा आहे. आपण ज्या क्षणी सार्वजनिक मालमत्ता किंवा रस्ता ही “माझी जबाबदारी नाही” असे मानू लागतो, त्याच क्षणी नागरी संस्कृतीचा पराभव होतो. कायद्याची भीती... पण सुरक्षेचे काय? “पुढे पोलीस उभे आहेत का?” हे पाहून हेल्मेट घालणे किंवा ‘Short-Cut’च्या नावाखाली थेट उलटे (Wrong Side) वाहन चालवणे हे आता आपल्या रोजच्या पाहण्यातले चित्र झाले आहे. १४-१५ वर्षांच्या मुलांच्या हातात “जा दुकानातून कोथिंबीर/दूध घेऊन ये” म्हणून गाडीची चावी देताना पालकांना कौतुक वाटते; पण हीच गोष्ट त्या मुलांच्या मनात कायद्याविषयी आणि स्वतःच्या सुरक्षेविषयी असणारी गांभीर्यता कायमची मारून टाकते, हे आपल्या लक्षातच येत नाही. डिजिटल अवकाशातील अ-विवेक आज मोबाईल हे आपल्या हाताचे विस्तारित रूप झाले आहे, पण त्यासोबतचा विवेक मात्र मागे राहिला आहे. कोणताही मेसेज, बातमी किंवा व्हिडिओ खरा आहे की खोटा, याची साधी शहानिशा न करता ती ५-१० ग्रुपवर फॉरवर्ड करणे हा बहुतेकांसाठी रोजचा ‘टाईमपास’ झाला आहे. या एका फॉरवर्डमुळे समाजात द्वेष, अफवा आणि अविश्वासाचे बीज पेरले जाते. तर दुसरीकडे, ट्रेन, बस किंवा सार्वजनिक ठिकाणी लाऊडस्पीकरवर रील्स पाहणे ही इतरांच्या शांततेच्या हक्कावर मारलेली उघड दरोडेखोरीच आहे. संवेदनशीलतेचा दुष्काळ हसण्यावारी नेण्याच्या नावाखाली कोणाच्या रंगावर, जातीवर, प्रांतावर किंवा बोलीवर टोमणे मारणे (Casual Sexism/Casteism) ही तर आपली सहज सवय बनली आहे. एकाच इमारतीत किंवा गल्लीत वर्षेनुवर्षे राहून शेजाऱ्याची साधी चौकशी न करणे, निसर्गाच्या साधनांचा (पाणी, वीज) बेसुमार अपव्यय करणे... या गोष्टी दिसायला अगदी सहजासहजी होणाऱ्या वाटतात, पण त्या माणसांमधील संवेदनशीलता मारून टाकतात. अंतर्मुख करणारा निष्कर्ष हे सगळे विषय कायद्याच्या पुस्तकात कदाचित ‘मोठे गुन्हे’ मानले जाणार नाहीत. त्यासाठी कोणाला लगेच तुरुंगात पाठवले जाणार नाही. पण अशा हजारो सूक्ष्म बेफिकिरी जेव्हा एकत्र येतात, तेव्हा एक अस्वस्थ, असंवेदनशील आणि बेशिस्त समाज तयार होतो. कायद्याने किंवा पोलीस प्रशासनाने समाज कधीच संपूर्ण सुधारू शकत नाही; तो नागरिकांच्या स्वयंशिस्तीने आणि सूक्ष्म संवेदनशीलतेने सुधारतो. पुढच्या वेळी रस्त्यावर थुंकताना, कचरा फेकत असताना, रॉंग साईडने गाडी नेताना किंवा कोणताही मेसेज न तपासता फॉरवर्ड करताना एका क्षणासाठी थांबून स्वतःला विचारूया— “माझा हा ‘सोयीचा मार्ग’ समाज म्हणून आपल्याला नक्की कोणत्या दिशेने घेऊन चालला आहे?”

अक्षरमंच - मुक्त विचारपीठमराठीमाती डॉट कॉमच्या मुक्त विचारपीठाचा भाग बना — लेखक, संकलक, स्वयंसेवक किंवा इंटर्न म्हणून सामील होण्यासाठी आजच नोंदणी करा.
अधिक माहितीसाठी आम्हाला +९१ ९३२ ६०५ २५५२ येथे संपर्क साधा.

अभिप्राय

सर्व पोस्ट लोड केल्या आहेत कोणत्याही पोस्ट आढळल्या नाहीत सर्व पहा अधिक वाचा उत्तर द्या उत्तर रद्द करा हटवा द्वारे स्वगृह पाने पाने सर्व पहा तुमच्यासाठी सुचवलेले विभाग संग्रह शोधा सर्व पोस्ट आपल्या विनंतीसह कोणतीही पोस्ट जुळणी आढळली नाही स्वगृहाकडे रविवार सोमवार मंगळवार बुधवार गुरुवार शुक्रवार शनिवार रवी सोम मंगळ बुध गुरु शुक्र शनी जानेवारी फेब्रुवारी मार्च एप्रिल मे जून जुलै ऑगस्ट सप्टेंबर ऑक्टोबर नोव्हेंबर डिसेंबर जाने फेब्रु मार्च एप्रि मे जून जुलै ऑग सप्टें ऑक्टो नोव्हें डिसें आत्ताच १ मिनिटापूर्वी $$1$$ मिनिटांपूर्वी १ तासापूर्वी $$1$$ तासांपूर्वी काल $$1$$ दिवसांपूर्वी $$1$$ आठवड्यांपूर्वी ५ आठवड्यांपेक्षा अधिक पूर्वी अनुयायी अनुसरण करा हे दर्जेदार साहित्य अवरोधीत केले आहे १: सामायिक करा २: सामायिक केलेल्या दुव्यावर क्लिक करून वाचा सर्व कोड कॉपी करा सर्व कोड कॉपी करा सर्व कोड आपल्या क्लिपबोर्डवर कॉपी केला आहे Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy विषय सूची