मनाचे श्लोक - श्लोक ५

प्रकाशन: संपादक मंडळ | ५ फेब्रुवारी २००८

मनाचे श्लोक - श्लोक ५ | Manache Shlok - Shlok 5

मनाचे श्लोक - श्लोक ५ - [Manache Shlok - Shlok 5] समर्थ रामदास स्वामींनी रचलेले मनाचे श्लोक, श्लोकाचा अर्थ, संस्कृत रुपांतर आणि चित्र/Graphic/Photo/Image स्वरूपात.

श्लोक ५


मना पापसंकल्प सोडूनि द्यावा ।
मना सत्यसंकल्प जीवीं धरावा ॥
मना कल्पना ते नको वीषयांची ।
विकारे घडे हो जनी सर्व ची ची ॥५॥समर्थ रामदास स्वामी

संस्कृत रुपांतर


मन: पाककर्मादरस्त्याज्य एवं ।
मन: सत्यसंकल्प एवानुसेव्य: ॥
मन: कल्पनां मुंच शब्दादिकानाम्‌ ।
विकाराश्रयेणेह धिग्धिक्‌त्वमेति ॥५॥समर्थ रामदास स्वामी

अर्थ


‘कोहं’ हा मिथ्या मायेचा विकल्प । किंवा द्वैत कल्पी अशी अशुद्ध, शबल कल्पना. पापसंकल्प म्हणजे निशिद्ध कर्म करायला लावणारी बुद्धी. अशी बुद्धी मानवाला नेहमी अधोगतीलाच नेते. मानवाची अधोगती टाळण्यासाठी समर्थ मनाला हा पापसंकल्प सोडून द्यायला सांगत आहेत.

‘सोहं’ हा सत्य ब्रह्माचा संकल्प । किंवा अद्वैत कल्पी ती शुद्ध कल्पना. सत्य म्हणजे शुद्ध. सत्यसंकल्प म्हणजे शुद्धबुद्धी किंवा सद्बुद्धी. शुद्धबुद्धी ठेवून प्रत्येक कर्म केल्यास अंतःकरण सदैव पवित्र रहातं. पवित्र अंतःकरणाने माणूस हा नेहमी आनंदी आणि समाधानी राहतो. म्हणून समर्थ मनाला सत्यसंकल्प धरुन योग्य मार्गाने जायला सांगत आहेत.

नाना विकार करिजे ।
ते कल्पना जाणावी ॥
आणि त्यातल्या त्यात विषयांची कल्पना तर, हे मना करुच नको.
जयास वाटे सीण व्हावा । तेणें विषयो चिंतीत जावा ।
विषयो न मिळतां जीवा । तगबग सुटे ॥
सांडून राम आनंदघन । ज्याचे मनीं विषयचिंतन ।
त्यासी कैंचें समाधान । लोलंगतासी ॥

विषयवासनेने मन विकारी होऊन जगात फजिती होते.
ध्यायतो विषयान्पुंसः संगस्तेषूपजायते । संगात्संजायते कामः।
कामात्क्रोधोऽभिजायते । क्रोधाद्भवतिसंमोहः संमोहात्स्मृति विभ्रमः ।
स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥ भ. गीता.