Maharashtra | महाराष्ट्र

आजकालचे वाङ्‍मय - मं. वि. राजाध्यक्ष

Marathi Sahitya

विनोद

नवतेचा कमीअधिक प्रभाव इतरही साहित्य प्रकारांतील लेखनात आढळून येतो. परंतु या संक्षिप्त आढाव्यात त्या सगळ्यांचा अंतर्भाव करणे शक्य होणार नाही. मात्र साहित्यातील एक सामर्थ्यशाली घटक असा आहे की तो दीर्घकाळ प्रस्थापित झालेल्या साहित्य प्रकारांच्या सीमांना छेदून जातो. हा घटक म्हणजे विनोद. या शतकात मराठीत विनोदाची विपुलनिर्मिती झाली. श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकरांनी सुरू केलेली विनोदी साहित्याची परंपरा त्यानंतर राम गणेश गडकरी, प्रल्हाद केशव अत्रे. चिं. वि. जोशी यांनी, आणि आजच्या काळात पु. ल. देशपांडे यांनी, समृद्ध केली. विनोदाचा स्पर्श झालेल्या प्रत्येक साहित्य प्रकाराला आगळे चैतन्य लाभले, आणि कधी कधी सखोलपणही. एक चिं. वि. जोशांचा अपवाद वगळता बाकीच्या विनोदकारांनी साहित्यातसुद्धा जीवनाच्या विविध क्षेत्रातील दोषदर्शनासाठी आणि दोषसुधारणेसाठी विनोदाचा उपयोग केला आहे, असे दिसते विनोद म्हणजे नुसती टवाळी आणि फसफस नव्हे; तर त्याला एक गंभीर अंग आहे, होय यावरून ठळकपणे लक्षात येते. पु. ल. देशपांड्याचे उदाहरण या बाबतीत बोलके ठरेल. अनेक कार्यक्षेत्रात त्यांनी कर्तबगारी गाजवली. परंतु त्यांच्या लक्षावधी चाहत्यांनी विनोदकार हीच त्यांची प्रतिमा जपलेली आहे.
गेल्या काही वर्षातील मराठी साहित्यावरील पाश्चात्य प्रभावाबद्दल बोलण्याचा प्रघात पडला आहे. श्रेष्ठ सर्जनशील साहित्यिक आणि फ्रॉईड आणि मार्क्स यांच्यासारखे विचारवंत यांचा काही प्रभाव आधुनिक मराठी साहित्यावर जरूर आहे. त्यातून येथील काही समर्थ लेखकांनी, अंधानुकरण टाळून प्रेरणा आणि प्रोत्साहन मिळवले आहे. आणि अगदी उघड नसला तरी संतकवींसारख्या पूर्वकालीन मराठी साहित्याकारांचा प्रभाव अर्वाचीन साहित्यिकांवर आहे. असा प्रभाव आधुनिकतेला परका नाही. बा. सी. मर्ढेकरांसारख्या नवकवीवर तुकाराम-रामदासांचे संस्कार आहेतच की नाही?

MarathiMati.com - Android App on Google Play Store


मराठी कविता

नुसताच प्रवास गांडुगिरीचा

लाटाच लाटा
आणि समुद्र टिंगल करतोय
येडझव्या प्रवाशांची
तू ही रे! तू ही रे! गाण्यावर
मुले हिंदकळताहेत
लॉंचच्या तोंडाशी
वर खाली उभे आडवी
एक लाट येते
मी ओक ओक ओकतोय
रात्रीच्य भर समुद्रात
आदल्या रात्रीचं अजीर्ण संमेलन.

Nashik Diary - Nashik City Explorer