तुमची भांडी मेली की हो

मिथीला नगरीतील एक चतूर नागरीक अशी ख्याती असलेला याचा एक शेजारी कमालीचा लोभी होता. घरचा अतिशय श्रीमंत असूनदेखील तो कुणाला कसलीही वस्तू कधी फ़ुकट देत नसे. कूणी कधी एखाद साधं पातेलं जरी त्याच्याकडून कारणपरत्वे नेलं तरी ते परत घेताना ते पातेलं नेणाऱ्याकडून त्या पातेल्याची वापरणावळ म्हणून एखादा प्याला व वाटी तरी तो घेत असे. त्याच्या या लोभी वृत्तीबद्दल त्याला धडा शिकवीण्याच्या हेतूनं गोनून श्राध्दाच्या दिवशी वडे तळण्यासाठी त्याच्याकडून एक मोठी कढई मागून नेली.
कढई नेल्याला दोन दिवस होतात न होतात तोच त्या शेजाऱ्याने गोनूला हाक मारली व विचारले गोनू कढई नेल्याला दोन दिवस झाले. अजून ती परत केली नाहीस ?'
गोनू म्हणाला, 'त्याचं असं दादाजी, परवा श्राध्दानिमित्त तुमच्याकडून नेलेल्या कढईत माझ्या बायकोनं वडे तळले, आणि जेवण आटोपल्यावर गड्यानं इतर भांड्याबरोबर ती कढईही घासून पुसुन भांड्याच्या खोलीत ठेवून दिली. काल सकाळी ती कढई तुम्हाला पोचती करण्यासाठी मी त्या खोलीत गेलो तरी बाळांत होऊन तिला एक छोटीशी कढई झालेली, तेव्हा मी विचार केला की, बाळ बाळांतणीला लगेच उन्हातानांतून तुमच्याकडे पाठविण्याऎवजी दहा दिवस पूर्ण झाल्यावर पोहोचती करावी.
नंतर दोन तीन महीने असेच निघून गेले. अधूनमधून गाठभेट झाली की तो लोभी शेजारी गोनूला आवर्जुन म्हणे कधी भांडी लागली घेऊन जात जा बरं का !'
-आणि एका सणाची संधी साधून गोनू त्या शेजाऱ्याकडे गेला व त्याला म्हणाला दादाजी आज माझ्याकडे पाचपंचवीस पाहुणे जेवायला येणार आहेत; तेव्ह पापड व भजी तळण्यासाठी ती तुमची मोठी कढई देता का?'
गोनूच्या अपेक्षेप्रमाणे तो लोभी शेजारी त्याला म्हणाला, 'अरे गोनू नुसती कढईचीच गोष्त कशाला करतेस पाच पंचवीस पाहूणे येणार तेव्हा नुसत्या कढईन काय भागणार. मी त्या कढईबरोबर दोन मोठी पातेले व दोन पिंपेही देतो. एवढं मात्र लक्षात ठेव या भांड्यातील काही भांडी जर का व्यायली तर त्यांना व त्यांच्या पोरांना माझ्याकडे काळजीपूर्वक परत कर. शेजाऱ्याच्या त्या म्हणण्याला होकार देऊन आणि त्याने दिलेली भांडी गड्याच्या डोक्यावर चढवून गोनू ने ती आपल्या घरी नेली.
दोन चार दिवसांनी गोनू आपल्या घरावरुन अत्यंत दु:खी चेहऱ्याने जात असलेला दिसताच शेजाऱ्याने विचारलं, काय रे गोनू तू असा एकदम दु:खी का दिसतोस ?'
हुंदके देत देत व डोळे पुसत पुसत गोनू म्हणाला, 'दादाजी काय सांगू आणि कसं सांगू ? कसली साथ आली देव जाणे पण तुम्ही दिलेली सगळीच्या सगळी भांडी त्या साथीत तडकाफ़डकी मरुन गेली. या वयात तुम्हाला धक्का बसेल, म्हणून मेलेली भांडी तुम्हाला न दाखवता परस्पर स्मशानात नेऊन मी जाळून टाकली.'
शेजारी आता भांडू लागला व भांडी परत न केल्यास न्यायालयात जाण्याची धमकी देऊ लागला. पण गोनूसुध्दा काही कच्च्या गुरुचा चेला नव्हता. तो त्याला दाद देईना.
अखेर शेजाऱ्याने ते प्रकरण न्यायालयातं नेल. दोन्ही बाजूचे म्हणणे ऎकून न्यायमुर्ती गोणूच्या शेजाऱ्याला म्हणाले, 'हे पहा दादाजी कढई व्यायली व तिने छोट्या कढईला जन्म दिला हे गोनूचं म्हणणं मान्य करुन त्यानं नेलेल्या तुमच्या कढई संगे तिला झालेली मुलगी म्हणून त्यानं दिलेल्या दुसऱ्या कढईचा तुम्ही स्विकार केलात नां?' मग आता तुम्ही दिलेली भांडी साथीत मेली, ' हे त्याच म्हणणही तुम्ही मान्य केलं पाहिजे, कारण जी भांडी बाळांत होऊ शकतात ती मरुही शकतात हे ओघानचं आलं.'
नाईलाजान मनातल्या मनात चरफ़डत तो लोभी शेजारी घरी चालला असता, त्याच्याजवळ जाऊन गोनू म्हणाला, 'दादाजी झालं गेलं विसरुन जा, मी तुमची सगळी भांडी परत देतो. मात्र यापुढे ही लोभी वृत्ती सोडून द्या.'
गोनूने शिकवीलेल्या या धड्यानं त्या लोभी माणसाचं गावात बरचं हसं झालं परंतू त्यामुळे त्याच्यात बरीच सुधारणा झाली.