ेदेवपूजा भाग १ (मंत्रासंहित)
Devpuja Mantra

प्रथम देवांना व वडील मंडळींना नमस्कार करून नंतर पुढे दिल्याप्रमाणे पूजेस आरंभ करावा.
द्विराचम्य प्राणायामं कृत्या ।
पुढे दिलेल्या २४ नावांपैकी पहिल्या तीन नावांचा उच्चार करून प्रत्येक गावाच्या शेवटी संध्येच्या पळीने उजव्या हातावर पाणी घेऊन आचमन करावे. आचमन करतेवेळी तोंडाने आवाज करू नये. चौथ्या नावाचा उच्चार करून संध्येच्या पळीने उजव्या हातावर पाणी घेऊन ताम्हनात सोडावे. याप्रमाणे दोन वेळा आचमन करावे.
नंतर पुढील चोवीस नावांचा उच्चार करून प्रत्येक वेळी नमस्कार करावा. सर्व नावे संपल्यावर प्राणायम करावा.
(१) ॐकेशवाय नमः । (२) ॐनारायणाय नमः । (३) ॐमाधवाय नमः । (४)ॐगोविंदाय नमः । (५) ॐविष्णवे नमः । (६) ॐमधुसूदनाय नमः । (७) ॐत्रिविक्रमाय नमः। (८) ॐवामनाय नमः । (९) ॐश्रीधराय नमः । (१०) ॐहृषीकेशाय नमः । (११) ॐपद्मनाभाय नमः । (१२) ॐदामोदराय नमः । (१३) ॐसंकर्षणाय नमः । (१४) ॐवासुदेवाय नमः । (१५) ॐप्रद्युम्नाय नमः । (१६)ॐअनिरुद्धाय नमः । (१७) ॐ पुरुर्षोत्तमाय नमः । (१८) ॐअधोक्षजाय नमः । (१९) ॐनारसिंहाय नमः । (२०) ॐअच्युताय नमः । (२१) ॐजनार्दनाय नमः । (२२) ॐउपन्द्राय नमः । (२३) ॐहरये नमः । (२४) ॐश्रीकृष्णाय नमः ।
प्रणवस्य परब्रह्मऋषिः । परमात्मा देवता । दैवी गायतीच्छंदः । प्राणायामे विनियोगः
ॐभूः ॐ भुवः ॐस्वः ॐमहः ॐजनः ॐतपः ॐसत्यम ।
ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात
ॐ आपो ज्योती र्सोऽमृतं ब्रह्म भुर्भुवः स्वरोम ।
यानंतर आपला उजवा हात उजव्या कानाला व डाव्या कानाला लावावा. यानंतर ध्यान करावे. हातात अक्षता घेऊन दोन्ही हात जोडावे. आपली दृष्टी आपल्या समोरील देवाकडे लावावी.
ॐ श्रीमन्महागणाधिपतये नमः । इष्टदेवताभ्यो नमः । कुलदेवताभ्यो नमः । ग्रामदेवताभ्यो नमः । स्थानदेवताभ्यो नमः । वास्तुदेवताभ्यो नमः । मातापितृभ्यां नमः । श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः । सर्वेभ्यो देवेभ्यो नमो नमः । सर्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमो नमः । निर्विघ्नमस्तु । सुमुखश्चैकदंतश्च कपिलो गजकर्णकः । लंबोदरश्च विकटो विघ्ननाशो गणाधिप ः ॥ धूम्रदेतुर्गणाध्यक्षो भालचंद्रो गजाननः । द्वादशैतानि नानानि यः पठेच्छृणुयादपि ॥ विद्यारंभे विवाहे च प्रवेशे निर्गमे तथा । संग्रामे संकटे चैव विघ्नस्तस्य न जायते ॥ शुल्कांबरधरं देवं शशिवर्ण चतुर्भुजम । प्रसन्नवदनं ध्यायेत सर्वविघ्नोपशान्तये ॥ सर्वमंगलमांगल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके । शरण्ये त्र्यंबके गौरि नारायणि नमास्तु ते ॥ सर्वदा सर्वकार्येषु नास्ति तेषाममंगलम । येषा हृदिस्थो भववान मंगलायतनम हरिः ॥ तदेव लग्नं सुदिनं तदेव ताराबलं चंद्रबलं तदेव । विद्याबलं दैवबलं तदेव लक्ष्मीप्ते तेऽङघ्रियुगं स्मरामि ॥ लाभस्तेषां जयस्तेषा कुतस्तेषां पराजयः । येषामिंदीवरश्यामो हृदयस्थो जनार्दनः । विनायकं गुरूं भानुं ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान । सरस्वतीं प्रणम्यादौ सर्वकार्यार्थसिद्धये ॥ अभीप्सितार्थसिद्धार्थ पूजितो यः सुरासुरैः । सर्वविघ्नहरस्तस्मै श्रीगणाधिपतये नमः ॥ सर्वेष्वारब्धकार्येषु त्रयस्त्रिभुवनेश्वराः । देवा दिशंतु नः सिद्धिं ब्रह्मेशानजनार्दनाः ॥
श्रीमद्भ्गवतो महापुरुषस्य विष्णोराज्ञया प्रवर्तमानस्य अद्य ब्रह्मणो द्वितीये परार्धे विष्णुपदे श्रीश्वेतवाराहकल्पे वैवस्वतमन्वंतरे कलियुगे प्रथमचरणे भरतवर्षे भरतखंडे जंबुद्वीपे दंडकारण्ये देशे गोदावर्याः दक्षिणे तीरे शालिवाहनशके अमुक नाम संवत्सरे अमुकायने अमुकऋतौ अमुकमासे अमुकपक्षे अमुकतिथौ अमुकवास्रे अमुकदिवसनक्षत्रे विष्णुयोगे विष्णुकरणे अमुकस्थिते वर्तमाने चन्द्रे अमुकस्थिते श्रीसूर्ये अमुकस्थित्रे देवगुरौ शेषेषु ग्रहेषु यथायथं राशिस्थानस्थितेषु सत्सु शुभनामयोगे शुभकरणे एवंगुणविशेषण विशिष्टायां शुभपुण्यातिथी ( येथे पूजा करणाराने स्वतः म्हणावे. ) मम आत्मनः श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तफलप्राप्त्यर्थ अस्माकं सकुटुंबानां सपरिवाराणां क्षेमस्थैर्यआयुरारोग्य‍ऐश्वर्यप्राप्त्यर्थ सकलपीडापरिहारार्थ मनेप्सितसकलमनोरथसिद्ध्यर्थ श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवातापीत्यर्थ यथाज्ञानेन यथामिलितोपचारद्रव्यैः ध्यानावाहनादिषोडशोपचारैः पुरुषसूक्तेन ( पुराणोक्तमंत्रेण ) वा पूजां करिष्ये । ( उजव्या हातात पाणी घेऊन ताम्हनाट सोडावे ) तत्रादौ निर्विघ्नतासिद्ध्यर्थ महागणपतिस्मरणं तथा शरीरशुद्ध्यर्थ षडंगन्यासं कलश-शंख-घंटा-पूजनं च करिष्ये । ( उजव्या हातात पाणी घेऊन ताम्हनात सोडावे )
गणानां त्या शौनको गृत्समदो गणपिर्जगती गणपतिस्मरणे विनियोगः ।
ॐ गणानां त्वा गणपतिं हवामहे कविं कवीनामुपमश्रवस्तमं ॥ ज्येष्ठराजं ब्रह्मणां ब्रह्मणस्पत आ नः श्रृण्वन्नूतिभिः सीद सादनम ॥
वक्रतुण्ड महाकाय कोटिसूर्यसमप्रभ । निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा । महागणपतये नमो नमः ।
(वरील मंत्र म्हणून गणपतीला हात जोडून प्रार्थना करावी. )
( *टिप - ज्या ठिकाणी `अमुक' शब्द आला आहे, तेथे पूजेच्या दिवशी पंचांग पाहून त्याप्रमाणे संवत्सराचे नाव, तिथी बाराचे नावं तसेच त्या दिवशी असलेले नक्षत्र, योग, करण, चंद्रराशी सूर्यराशी व गुरुराशी यांचे उल्लेख करावे.)
पृथ्वीति मंत्रस्य मेरुपृष्ठऋषिः कूर्मो देवता सुतलं छंदः आसने विनियोगः । ॐ पृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता । त्वं च धारय मां देवि पवित्रं कुरु चासनम ॥ इति आसनं विधाय । ॐ अपसर्यंतु ते भूता ये भूता भुमिसंस्थिताः । ये भुता विघ्नकर्तारस्ते गच्छन्तु शिवाजया ॥ अपक्रामन्तु भूतानि पिशाचाः सर्वतो दिशम । सर्वेषामविरोधेन पूजाकर्म समारभे ॥ इति भूतोत्सादनं कृत्वा अथ षडङन्यासः ।
ॐ भुर्भुवः स्वःहृदयाय नमः । (छातीचा उजवा हात लावावा. )
ॐ भूर्भुवः स्वः शिरसे स्वाहा । ( मस्तकाला हात लावावा.)
ॐ भूर्भुवः स्वः शिखायै वषट । (शेंडीला हात लावावा. )
ॐ भूर्भुवः स्वः कवचाय हुम । ( हातांची ओंजळ करून छातीकडे तीन वेळा फिरवावी. )
ॐ भूर्भुवः स्वः नेत्रत्रयाय वौषट । ( डोळे व भुवईच्यामध्ये हात लावावा. )
ॐ भूर्भवः स्वः अस्त्राय फट । (टाळी वाजवावी ) इति । अथ कलशशंखघंटापूजनम । कलशस्य मुखे विष्णुः कंठे रुद्रः समाश्रितः । मूले तर स्थितो ब्रह्मा मध्ये मातृगणाः स्मृताः । कुक्षौ तू सागराः सर्वे सप्तद्वीपा वसुंधरा । ऋग्वेदोऽथ यजुर्वेदः सामवेदो ह्यथर्वणः । अंगैश्च सहिताः सर्वे कलशं तु समाश्रिताः । अत्र गायत्री सावित्री शांतिपुष्टिकरी तथा । आयांतु देवपूजार्थ दुरितक्षयकारकाः । गंगे च युमने चैव गोदवरि सरस्वति । नर्मदे सिंधु कावेरि जलेऽस्मिन सन्निधिं कुरु ॥ कलशाय नमः । सर्वोपचरायें गंधाक्षतपुष्पं समर्पयामि । ( आपल्या डाव्या बाजूस पूजेसाठी भरून घेतलेला जो तांब्या असेल त्याला गंध अक्षता व फुल व वाहावे. याला कलश पूजन म्हणतात. ) धेनुमुद्रां प्रदश्यं । अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोऽपि वा । यं स्मरेत्‌ पुंडरीकाक्षं स बाह्माभ्यंतर ः शुचिः । ( असे म्हणून कलशातील पाणी पळीत घेऊन तुळशीपत्रानेसर्व पूजासाहित्यावर प्रोक्षण करून नंतर आपल्या स्वतःवर प्रोक्षण करावे. ) आत्मानं प्रोक्ष्य पूजादेव्याणि संप्रोक्षयेत्‌ ।
ॐ पांचजन्याय विद्महे पावमानाय धीमहि । तन्नः शंखः प्रचोदयात्‌ । (चौरंगावर आपल्या उजव्या बाजूस ठेविलेल्या शंखास हातात घेऊन स्नान घालावे व तो पाणी भरून ठेवावा आणि त्याला गंधफूल वाहावे.) शंखाय नमः । गंधपुष्पं समर्यामि । शंखमुद्रां पदर्श्य शंखोदकेन आत्मानं प्रओक्षयेत्‌
अथ घंटापूजनम्‌ । आगमार्थं तु देवानां गमनार्थ तु रक्षसाम्‌ । कुर्वे घंटारवंतत्र देवताहवानलक्षणम्‌ । ( आपल्या डाव्या बाजूस ठेविलेल्या घंटेला उजव्या हातात घेऊन स्नान घालावे व वस्त्राने पुसून जाग्यावर ठेवावी.) घंटाये नमः । गंधाक्षतपुष्पं समर्पयामि । घंटामुद्रां प्रदर्श्य घंटानादं कुर्यात्‌ । ( घंटा वाजवावी. )
दीपदेवताभ्यो नमः । गंधाक्षतपुष्पं समर्पयामि । हरिद्रां कुंकुमं सौभाग्यद्रव्यं समर्पयामि । ( समईला गंधाक्षत पुष्प हळद-कुंकू वाहावे असे करून पुढील प्रार्थना करावी. )
भो दीप ब्रह्मरूपस्त्वं ज्योतिषां प्रभुरव्ययः । यावत पूजासमाप्ति ः स्यात्‌ तावत्त्वं सुस्थिरो भव ॥ ( दिव्याला नमस्कार करावा. )
हातात अक्षता घेऊन खालील मंत्राने विष्णूचे ध्यान करावे.
शांताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशम्‌ । विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्ण शुभांगम्‌ ॥ लक्ष्मीकान्त कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यम्‌ । वंदे विष्णुं भवभयहरं-सर्वलोकैकनाथम्‌
हातात अक्षता घेऊन खालील मंत्राने शंकराचे ध्यान करावे-
ध्यायेन्नित्यं महेशं रजतगिरिनिभं चारुचंद्रावतंसम्‌ ।
रत्नाकल्पोज्वलांगं परशुमृगवराभीतिहस्तं प्रसन्नम्‌ ॥
पद्मासीनं समन्तात्‌ स्तुतममरगणैर्व्याघ्रकृत्तिं वसानम्‌ ।
विश्वाद्यं विश्ववंद्यं निखिलभयहरं पंचवक्त्रं त्रिनेत्रम्‌ ॥
हातात अक्षत घेऊन खालील मंत्राने गणपतीचे ध्यान करावे.
वक्रतुंडा महाकाय कोटिसूर्यसमप्रभ ।
निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा ॥
(हातात अक्षता घेऊन खालील मंत्राने सूर्याचे ध्यान करावे. )
ध्येयः सदा सवितृमंडलमध्यर्ती नारायणः सरसिजासन-संनिविष्टः । केयूरवान्‌ मकरकुण्डलवान्‌ किरीटी हारी हिरण्ययवपुर्धृतशंखचक्रः ॥
हातात अक्षता घेऊन खालील मंत्राने देवीचे ध्यान करावे.
नमो देव्यै महादेव्यै शिवायं सततं नमः ।
नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः प्रणताः स्म ताम्‌ ॥
हरीः ॐ सहस्त्रशीर्षा पुरुषः सहस्त्राक्षाः सहस्त्रपात्‌ । स भूमिं विश्वतो वृत्वात्यतिष्ठद्दशा
हरीः ॐ सहस्त्रशीर्षा पुरुषः सहस्त्राक्षः सहस्त्रपात्‌ ।
स भूमिं विश्वतो वृत्वात्यतिष्ठद्दशाङगुलम्‌
आगच्छ देवदेवेश तेजोराशे जगत्पते । क्रियमाणां मया पूजां गृहाण सुरसत्तम ॥ श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतन वेवताभ्यो नमः । * आवाहनं समर्पयामि । ( या मंत्राने देवावर आवाहन म्हणून अक्षता वाहाव्या. शाळिग्राम असल्यास तुळशीपत्र वाहावे. )
ॐ पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यं । उतामृतत्वस्येशानो यदन्ने नाति रोहति ॥ नानारत्नसमाय्क्तं कार्तस्वरविभूषितम्‌ । आसनं देवदेवेश प्रीत्यर्थ प्रतिगृह्मताम्‌ । श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । आसनार्थे अक्षतान्‌ समर्ययामि । ( देवाच्या आसनाच्या ठिकाणी अक्षता वाहाव्या .)
ॐ एतावानस्य महिमाऽतो ज्यायांश्च पूरुषः । पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥ पाद्यं गृहाण देवेश सर्वक्षेमसमर्थ भोः ॥ भक्त्या समर्पित देव लोकनाथ नमोस्तुते ॥ श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । पाद्यं समर्यामि ( देवाच्या पायांवर पाणी घालावे. )
* (सर्व देवांकरिता ही पूजा लिहिलेली असल्याने `श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः' असे लिहिले आहे केवल एकाच देवतेची पूजा करते वेळी त्या त्या देवतेचे नाव घेऊन पूजा करावी. जसे - विष्णवे नमः । शिवाय नमः । गणपतये नमः । सूर्याय नमः । देव्यै नमः । वगैरे )

ॐ त्रिपादूर्ध्वौदैत्पुरुषः पादोऽस्तेहा भवत्पुनः । ततो विष्वङ व्यक्रामत्सा । शनानशनेअभि ॥ नमस्ते देवदेवेश नमस्ते धरणीधर । नमस्ते जगदाधार अर्ध्य नः प्रतिगृह्मताम्‌ । श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । अर्ध्य समर्पयामि । ( असे म्हणून पळीभर पाण्यात गंध अक्षता, फूल चालून देवावर त्या पाण्याचा अर्ध्य घालावा. )

ॐ तस्माद्विराळजायत विराजो अधि पुरुषः । स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरः ॥ कर्पूरवासितं तोयं मंदाकिन्याः समाहृतम्‌ । आचम्यतां जगन्नाथ मया दत्तं हि भक्तितः । श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । आचमनीयं समर्पयामि । ( देवावर संध्येच्या पळीने पाणी घालावे. )

ॐ यतुपुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत वसंतो अस्यासीदाज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥ गङगासरस्वतीरेवापयोष्णीनर्मदाजलैः । स्नापितऽसि मया देव तथा शांति कुरुष्व मे । श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । स्नानं समर्पयामि । ( संध्येच्या पळीने पाणी घालावे. )

अथ पंचामृतस्नानम्‌ । ॐ आ प्यायस्व समेतु ते विश्वतः सोम वृष्ण्यं । भवा वाजस्य संगथे ॥ कामधेनोः समुद्भूतं देवर्षिपितृतृप्तिदम्‌ । पयो ददामि देवेश स्नानार्थ प्रतिगृह्मताम्‌ । श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । पयःस्नानं समर्पयामि । शुद्धीदकस्नानं आचमनीयं समर्पयामि । ( देवाला दूधाने स्नान घालावे.नंतर साधे पाणी आणि आचमन घालावे. )

ॐ दधिक्राव्णो अकारिषं जिष्णोरश्वस्य वाजिनः । सुरभि नो मुखा करत्प्राण आयूंषि तारिषत्‌ ॥ चंद्रमंडल संकाशं सर्वदेवप्रियं दधि । स्नानार्थ ते मया दत्तं प्रीत्यर्थ प्रतिगृह्मताम । श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । दधिस्नानं समर्पयामि । शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि । (देवाला दह्याने स्नान घालावे. नंतर साध्या पाण्याने स्नान घालावे. )

ॐ घृतं मिमिक्षे घृतमस्य योनिर्घृते श्रितो घृतमवस्य धाम । अनुष्वधमा वह मादयस्व स्वाहाकृतं वृषभ वक्षि हव्यम्‌ ॥ आज्यं सुराणामाहार आज्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम्‌ । आज्यं पवित्रं परमं स्नानार्थ प्रतिगृह्मताम्‌ । श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । घृतस्नानं समर्पयामि । शुद्धोदकस्नानं समर्ययामि । ( देवाला तुपाने स्नान घालावे. व साधे पाणी घालावे. )

ॐ मधुवाता ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः । माध्वीर्न: सित्वोषधीः । मधु नःक्तमुतोषसि मधुमत्पार्थिवं रजः । मधु द्यौरस्तु नः पितो । मधुमान्नो वनस्पतिर्मधुमाँ अस्तु सूर्यः । माध्वीर्गावो. भवंतु नः ॥ सर्वैषधिसमुत्पन्नं पीयूषसदृशं मधु । स्नानार्थ ते प्रयच्छामि गृहाण परमेश्वर । श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । मधुस्नान समर्पयामि । शुद्धीदकस्नानं समर्पयामि । (देवाला मधाने स्नाना घालावे. नंतर साधे पाणी घालावे. )
ॐ स्वादुःपवस्व दिव्याय जन्मने स्वादुरिंद्राय सुहवीतुनाम्ने । स्वादुर्मित्राय वरुणाय वायचे बृहस्पतये मधुमाँ अदाभ्यः ॥ इक्षुदंडसमुदभूतं दिव्यशर्करया हरिम्‌ । स्नापयामि सदा भक्त्या प्रीतो भव सुरेश्वर । श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । शर्करास्नानं समर्पयामि । शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि । ( देवाला साखरेने स्नान घालावे. नंतर साधे पाणी घालावे. )

ॐ गंधद्वारां दुराधर्षा नित्यपुष्टां करीषिणीम्‌ । ईश्वरीं सर्वभूतानां तामिहोपेव्हये श्रियम्‌ ॥ कर्पूरैलासमायुक्तं सुगंधिद्रव्यसंयुतम्‌ । गंधोदकं मया दत्तं स्नानार्थ प्रतिगृह्मताम्‌ । महाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । गंधोदकस्नानं समर्पयामि । शुद्धोदकस्नान समर्पयामि । (संध्येच्या पळीत पाणी व गंध घालून ते पाणी देवाला घालावे, नंतर साधे पाणी घालावे. )

श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । सर्वोपचारार्थे गंधाक्षतपुष्पं समर्पयामि । हरिद्राकुंकुमं समर्पयामि । (देवाला गंध, अक्षता, फुळ हळद, कुंकु वाहावे. ) धूपं समर्पयामि । दीपं दर्शयामि । नैवेद्यार्थे पंचामृतशेषनैवेद्यं च समर्पयामि । ( देवाला उदबत्ती ओवाळावी, नीरांजन ओवाळावे, पंचामृताच्या वाटीभोवती पाणी फिरवावे व नैवेद्य दाखवावा.)

ॐ प्राणाय स्वाहा । ॐ अपानाय स्वाहा । ॐ व्यानाय स्वाहा । ॐ उदानाय स्वाहा । ॐ समानाय स्वाहा । ॐ ब्रह्मणे स्वाहा । उत्तरापोशनं हस्तप्रक्षालनं समर्पयामि । मुखप्रक्षालनं समर्पयामि । मुखवासार्थे पूगीफलतांबूलं सुवर्णनिष्क्रदक्षिणां समर्पयामि । श्रीमहाविष्णूप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । मंत्रपुष्पं समर्पयामि । नमस्करोमि । ( प्रत्येक मंत्र म्हणून पाणी सोडावे. विड्याच्या दोन पानांवर सुपारी आणि दक्षिणा ठेवून त्यावर पाणी घालावे. साध्या पाण्याचे उदक सोडावे नंत्र मंत्रपुष्प म्हणून एक फूल व अक्षता वाहाव्या. )
अनेन कृतपूर्वपूजनेन तेन श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताः प्रीयन्ताम्‌
उत्तरे निर्माल्यं विसृज्य अभिषेकं कुर्यात्‌ । ( असे म्हणून देवावर वाहिलेली पूर्वीची फुले काढून उत्तरेकडे ठेवावी आणि भिषेकाला ( पुरुषसूक्ताने अगर श्रीसूक्ताने ) *सुरुवात करावी अथवा.

ॐ देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यामग्नेस्तेजसा सूर्यस्य वर्चसेंद्रिस्येंद्रियेणाभिषिंचामि ।
सुरास्त्वामभिषिञ्चन्तु ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।
वासुदेवो जगन्नाथस्तथा सङकर्षणो विभुः ॥
प्रद्यम्नश्चानिरुद्धश्च भवन्तु विजयाय ते । आखण्डलोऽग्निर्भगवान्‌ यमो वै निऋतिस्तथा ॥
वरुणः पवनश्चैव धनाध्यक्षस्तथा शिवः । ब्रह्मणा सहिताः सर्वे दिक्पालाः पान्तु ते सदा ॥
कीर्तिर्लक्ष्मीर्धुतिर्मेधा पुष्टिः श्रद्धा क्रिया मतिः ।
बुद्धिर्लज्जा वपुः शान्तिः कान्तिस्तुष्टिश्च मातरः ॥
एतास्त्वामभिषिञ्चन्तु देवपत्न्यः समागता ः ।
आदित्यश्चन्द्रमा भौमो बुधजीवसितार्कजा ः ॥
ग्रहास्त्वाभिषिञ्चन्तु राहुः केतुश्च तर्पिताः ।
देवदानवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
ऋषयो मनवो गावो देवमातर एव च ।
देवपत्न्यो द्रुमा नागा दैत्याश्चाप्सरसां गणा ः ॥
अस्त्राणि सर्वशास्त्राणि राजानो वाहनानि च ।
औषधानि च रत्नानि कालस्यावयवाश्च ये ॥
सरितः सागराः शैलास्तीर्थानि जलदा नदाः ।
एते त्वामभिषिञ्चन्तु सर्वकामार्थसिद्धये ॥
बलाय श्रियै यशसेन्नाद्याय ॐ भूर्भुवः स्वः । अमृताभिषेकोऽस्तु । शन्तिः पुष्टिस्तुष्टिश्चास्तु । ( असे म्हणून देवावर पाणी घालावे. )
श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । अभिषेक-स्नानं समर्पयामि । शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि । (अभिषेक झाल्यानंतर शुद्धोदक घालावे. ) अनन्तरं शंखोदकस्नानं कृत्वा अभ्यंगस्नानं कुर्यात्‌ । काश्मीरागरुकस्तूरीकर्पूरमलयान्वितं उद्वर्तनं मया दत्तं स्नानार्थ प्रतिगृह्यताम्‌ । मांगलिकस्नानं उष्णोदकस्नानं कुर्यात्‌ । ( नंतर शंखोदक घालून अभ्यंग स्नान म्हणजे सुवासिक तेल, अत्तर वगैरे लावून गरम पाण्याने स्नान घालावे. नंतर देवांना पुसून रोजच्या जागी ठेवावे. )
ॐ तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन्पुरूषं जातमग्रतः । तेन देवा अयजंत साध्या ऋषयश्च ये ।
सर्वभूषाधिके सौम्ये लोकलज्जानिवारणे । मयोपपादिते तुभ्यं वाससी प्रतिगृह्मताम्‌ । श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । वस्त्रं समर्पयामि । ( असे म्हणुन देवाला कापसाचे वस्त्र किंवा प्रत्यक्ष वस्त्र वाहावे. )
ॐ तस्माद्यज्ञात्सवर्वहुतः संभृतं पृषदाज्यं । पशून्तांश्चक्रे वायव्यानारण्या वायव्यानारण्यान्ग्राम्याश्च ये ॥ देव देव नमस्तेऽस्तु त्राहि मां भवसागरात्‌ । ब्रह्मसूत्रं सोत्तरीयं गृहाण पुरुषोत्तम । श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । वस्त्रोपवस्त्रार्थे यज्ञोपवीतं समर्पयामि । (देवाला जानवे घालावे. )
ॐ तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः ऋचः सामानि जज्ञिरे । छंदांसि जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत ॥ श्रीखंडं चन्दनं दिव्यं गंधाढ्यं सुमनोहरम्‌ । विलेपनं सुरश्रेष्ठ चन्दनं प्रतिगृह्यताम्‌ । श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । चंदनं समर्पायामि । ( देवाला गंध लावावे ) अक्षतास्तुंडुलाः शुभ्राः कुंकुमेन विराजिताः । मया निवेदिता भक्त्या गृहाण परमेश्वर ॥ श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । अक्षतान्‌ समर्पयामि । (देवाला अक्षता वाहाव्या. )
हरिद्रांस्वर्णवर्णाभा सर्वसौभाग्यदायिनी । सर्वालंकारमुख्यादि देवि त्वं प्रतिगृह्यताम्‌ । श्रीदेव्यै नमः । हरिद्रां समर्पयामि । ( हळद वाहावी .)
हरिद्राचूर्णसंयुक्तं कुंकुमं कामदायकम्‌ । वस्त्रालंकरणं सर्व देवि त्वं प्रतिगृह्यताम‌ । श्रीदेव्यै नमं । कुंकुमं समर्पयामि । ( या मंत्राने कुंकू वाहावे. )
ज्योत्स्नापते नमस्तुभ्यं नमस्ते विश्वरूपिणे । नानापरिमलद्रव्यं गृहाण परमेश्वर ॥ महाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । नानापरिमलद्रव्याणि समर्पयामि ।
( या मंत्राणे देवाला गुलाल, बुक्का वाहावा. )
कज्जलं कामदं रम्यं कामिनीकामसंभवम्‌ । नेत्रयोर्भूषणार्थाय कज्जलं प्रतिगृह्मताम्‌ । ( एका पानावर पुसट तुपाचे बोट लावून ते पान समईच्या ज्योतीवर धरावे व जे काजळ मिळेल ते देवाला लावावे. )
श्रीदेव्यै नमः । कज्जलं समर्पयामि । उदितारुणसंकाशं जपाकुसुमसन्निभम्‌ । सीमन्तभूषणार्थाय सिंदूरं प्रतिगृह्यताम्‌ । श्रीदेव्यै नमः । सिंदूरं समर्पयामि । ( शेंदूर वाहावा. ) मांगल्यतंतुमणिभिर्मुक्ताफलविराजितम्‌ । कंठस्य भूषणार्थाय कंठसूत्रं प्रगृह्यताम्‌ । श्रीदेव्यै नमः । कंठसूत्रं समर्पयामि । ( देवीला मंगळसूत्र वाहावे. )
काचस्य निर्मितं दिव्यं कंकणं च सुरेश्वरि । हस्तालंकरणार्थाय कंकणं प्रतिगृह्यताम्‌ । श्रीदेव्यै नमः । कंकणं समर्पयामि । ( देवीला बांगड्या वाहाव्या. ) ज्योत्स्नापते नमस्तुभ्यं नमस्ते विश्वरूपिणे । नानापरिमलद्रव्याणि गृहाण परमेश्वर ॥ श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः ॥ नानापरिमलद्रव्याणि समर्पयामि । ( असे म्हणून देवाला अर्गजा, अष्टगंध वगैरे सुगंधी द्रव्ये वाहावी. )
ॐ तस्मादश्वा अजायंत ये के चोभयादतः । गावोहजज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाताजावयः ॥ माल्यादीनि सुगंधीनि मालत्यादीनि वै प्रभो । मया हृतानि पूजार्थ पुष्पाणि प्रतिगृह्यताम्‌ । सेवंतिकाबकुलचंपकपाटलाब्जैः पुन्नागजातिकरवीररसालपुष्पैः । बिल्वप्रवालतुलसीदलमालतीभिः । त्वां पुअयामि जगदीश्वर मे प्रसीद ॥ श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । विविधपुष्पाणि समर्पयामि । ( देवाला फुले वाहावीत. )
ॐ यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन्‌ । मुखं किमस्य कौबाहू का ऊरू पादा उच्येते । वनस्पतिरसोद्भूतो गंधाढ्यो गंध उत्तमः । आघ्रेयः सर्वदेवानां धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम्‌ । श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । धूपं समर्पयामि । ( देवाला उदबत्तीने ओवाळावे. )
ॐ ब्राह्मणोस्य मुखमासीद्वाहू राज्यनः कृतः । ऊरूतदस्य यद्वैश्यः पद्भ्यां शूद्रो अजायत ॥ साज्यं सुवर्तिसंयुक्तं बहिन्ना योजितं मया । दीपं गृहाण देवेश त्र्यैलोक्यतिमिरापह । भक्त्या दीपं प्रयच्छामि देवाय प्रमात्मने । त्राहि मां निरयात्‌ घोरात्‌ दीपोऽयं प्रतिगृह्यताम्‌ । श्रीमहाविष्णुप्रमुकपंचायतनदेवताभ्यो नमः । दीपं समर्पयामि ।
(देवाला तुपातील फुलवात नीरांजनात ठेवलेली असेल त्या नीरांजनाने ओवाळवे. )
ॐ चंद्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत । मुखादिंद्रश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत । नैवेद्यं गृह्यतां देव भक्तिं मे ह्यचलां कुरु । ईप्सितं मे वरं देहि परत्रं च परां गतिम्‌ । शर्कराखंडखाद्यानि दधिक्षीरघृतानि च । आहारं भक्ष्यभोज्यं च नैवेद्यं प्रतिगृह्यताम्‌ । श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । पंचामृतनैवेद्यं समर्पयामि । ( पंचामृताचा नैवेद्य दाखवावा. )
ॐ प्राणाय स्वाहा । ॐ अपानाय स्वाहा । ॐ व्यानाय स्वाहा । ॐ उदानाय स्वाहा । ॐ समानाय स्वाहा । ॐ ब्रह्मणे स्वाहा ।
( या मंत्रानी नैवेद्य दाखवावा. पुन्हा वरीलप्रमाणे मंत्र म्हणून पुन्हा नैवेद्य समर्पण करावा. )
उत्तरापोशनं समर्पयामि । हस्तप्रक्षालनं समर्पयामि । मुखप्रक्षालनं समर्पयामि । करोद्वर्तनार्थे चंदनं समर्पयामि ।
( संध्येच्या पळीने पाणी सोडावे. देवाला गंध लावावे. गंध नेहमी करांगुलीच्या अलीकडील बोटाने म्हणजे अनामिकेने लावावे. )
पूगीफलं महिद्दिव्यं नागवल्लीदलैर्युतम्‌ । कर्पूरेलासमायुक्तं तांबूलं प्रतिगृह्यताम्‌ ॥ श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । तांबूलं समर्पयामि । ( दोन विड्यांच्या पानांवर सुपारी व पैसा ठेवून त्यावर उदक घालावे. )
फलेन फलितं सर्व त्रैलोक्यं सचराचरम्‌ । तस्मात्फलप्रदानेन सफलाश्च मनोरथाः ॥ श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । विविधफलानि नारीकेलफलं च समर्पयामि । नमस्करोमि ।
( असे म्हणून देवापुढे श्रीफल म्हणजे नारळ कुंकू लावून ठेवावा. एक केळे, एक पेरू, एक नारिंग वगैरे जी फळे आणली असतील. ती ठेवावी व त्यावर पाणी सोडावे. फळाचा देठ देवाकडे करावा. )
हिरण्यगर्भगर्भस्थं हेमबीजं विभावसोः । अनंतपुण्यफकदमतः शांति प्रयच्छ मे ॥ श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । महादक्षिणां समर्पयामि ।
चंद्रादित्यौ च धरणिर्विद्युदग्निस्तथैव च । त्वमेव सर्वज्योतींषि आर्तिक्यं प्रतिगृह्यताम्‌ ॥ श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । महानीराजनदीपं समर्पयामि । ( देवाला नीराजंन ओवाळवे. )
कर्पूरगौरं करुणावतारं संसारसारं भुजगेंद्रहारम्‌ ।
सदा वसंतं हृदयारविंदे भवं भवानीसहितं नमामि ॥
श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । कर्पूरार्तिक्यदीपं समर्पयामि । ( देवाला कापूर लावून ओवाळवे.) नमस्करोमि । ( देवला नमस्कार करावा. )
ॐ नाभ्या आसीदंतरिक्षं शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत । पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकँ अकल्पयन्‌ ।
यानि कानि च पापानि जन्मांतरकृतानि च । तानि तानि विनश्यन्ति प्रदक्षिणपदे पदे ॥ श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः ॥ प्रदक्षिणां समर्पयामि । (आपल्याभोवती उजवीकडून डावीकडे वाटोळे फिरावे. )
ॐ सप्तास्यसन्परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः । देवा यद्यज्ञं तन्वाना अबध्नन्पुरुषं पशुम्‌ ॥ नमः सर्वहितार्थाय जगदाधारहेतवे । साष्टाङगोऽयं प्रणामस्ते प्रयत्नेन मया कृतः । श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । नमस्कारं समर्पयामि । ( देवापुढे किंचित्‌ उजवे बाजूला सरून साष्टांग नमस्कार घालावा. )
ॐ यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन्‌ । तेहनाकं महिमानः सचंत यत्र पूर्वे साध्याः संति देवाः । श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । मंत्रपुष्पं समर्पयामि । ( देवाला मंत्रपुष्प म्हणजे फुले व अक्षता वाहाव्या. )
अथ प्रार्थना । आवाहनं न जानामि न जानामि तवार्चनम्‌ । पूजां चैव न जानामि क्षमस्व परमेश्वर ॥१॥
मंत्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं सुरेश्वर । यत्पूजितं मया देव परिपूर्ण तदस्तु मे ॥२॥
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि । पुत्रान्‌ देहि धनं देहि सर्वान्‌ कामांश्च देहि मे ॥३॥
यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या तपःपूजाक्रियादिषु । न्यूनं संपूर्णतां याति सद्यो वन्दे तमच्युतम्‌ ॥४॥
श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः । प्रार्थनां समर्पयामि । अनेन कृतषोडशोपचारपूजनेन तेन श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताः प्रीयन्ताम्‌ । ॐ तत्सत्‌ । ( वरील मंत्र म्हणून उजव्या हातावरून समोर ताम्हनात पाणी सोडावे. )
तीर्थग्रहणम्‌ : अकालमृत्युहरणं सर्वव्याधिविनाशनम्‌ । विष्णुपादोदकं तीर्थ जठरे धारयाम्यहम्‌ ॥१॥
( अर्थ :- अकाली होणाऱ्या मृत्यूपासून रक्षण करणारे व सर्व रोगांचा नाश करणारे असे विष्णुचरणाचे तीर्थ मी ग्रहण करतो. )

देवपूजा