सांस्कृतिक आसमंत
The Cultural Milieu
प्रभाकाराचे जडण घडन कडकडीत म्हणायाला ॥
दो हाताचा मुजरा माझा तुळशीरामाला ॥
भीमथडीहुनि चहुमुलखावर फिरले धारकरी॥
भीमथडीहुनि चहुमुलखातुनि जमले वारकरी ।
आळंदीच्या ज्ञानोबांची भिंत घेत धाव॥
पुंडलिकाचे नांव चालवी दगडाची नाव
घोलघुमट घुमवीत सारखा नवलाची भाक।
जेजूरीवर चढी पायरी उभी नऊलाख
ध्येय जे तुझ्या अंतरी...॥
- राम गणेश गडकरी
धर्म पंथ
महाराष्ट्रात उदयास आलेल्या किंवा ज्यांनी आपल्या वैशिष्ट्यांमुळे आजचा महाराष्ट्र व मराठी संस्कृती निर्माण करण्यास मदत केली.
तीर्थक्षेत्रे
महाराष्ट्राच्या वास्तुशिल्प परंपरेत डोंगर, शिखरे किंवा महत्त्वाची धार्मिक स्थाने यांवर बांधलेल्या देऊळवाड्यांचे स्थान फार महत्त्वाचे आहे.
विधी आणि संस्कार
भरतभूमीमधील इतर हिंदुधर्मीयांप्रमाणेच महाराष्ट्रातील हिंदूचे धार्मिक जीवन संस्कार नामक विविध धार्मिक विधी आणि परंपरांच्या भोवती गुंफलेले आहे.
चालीरीती परंपरा
वाजत्या घुंगूरवाळ्याची पावलं घरात उमटणार आहेत अगर आपण आत्या होणार आहोत यातली चाहूल घरात लागली तरी आमची ब्रह्मानंदी टाळी लागायची.
प्राक्कालीन वाङ्मयीन अभिव्यक्ती
अलीकडेच पुण्याच्या जुन्या बाजारात एक जुन्या पावलीच्या आकारचे तांब्याचे नाणे मिळाले आहे. त्या नाण्याच्या एका बाजूवर झूल घातलेला हत्ती
आजकालचे वाङ्मय
मराठी साहित्याचा उगम जणू धुक्यात लपेटलेला आहे. तेराव्या शतकाच्या शेवटच्या दोनतीन दशकांत हे धुके निवळू लागते आणि तेजस्वी
नाटक
मराठी नाटकाचा संक्षिप्त इतिहास सुसंगत सांगण्याचे काम तसे सोपे नाही. आणि त्या इतिहासातील सर्व टप्पे दृष्टीपथात आणणए, हे कामही तसे मोठे कष्टाचे
चित्रपट
चित्रपट व्यवसायाच्या सुरवातीपासूनच धंदा म्हणून आणि कला म्हणूनही त्याचा जो विकास झाला त्यात महाराष्ट्राचा वाटा महत्त्वाचा आहे.
संगीत
महाराष्ट्र म्हणजे मध्यराष्ट्र, देशाच्या मध्यभागी असेलला हा प्रदेश. भारताच्या उत्तर व दक्षिण भागातील सांस्कृतीक चेतनांचा इथे नेहमीच संगम
-
